16 Ιουλ 2018

Ο ΑΓΡΙΟΓΑΤΟΣ ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΠΑΝΤΑ ΜΟΝΟΣ


Ο ΑΓΡΙΟΓΑΤΟΣ ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΠΑΝΤΑ ΜΟΝΟΣ
ΤΕΤΗ ΠΑΓΚΑΛΟΥ
Εκδόσεις ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ
Σελ. 267, Δεκέμβριος 2017

     Το δεύτερο μυθιστόρημα της εκπαιδευτικού-συγγραφέως Τ. Παγκάλου θα σας παρουσιάσω σήμερα.
      Σ’ αυτό το δεύτερο μυθιστόρημά της η συγγραφέας, μας πηγαίνει πίσω στις απαρχές της επανάστασης του 1821 και μέσα από την αφήγηση της ιστορίας μιας νεαρής κοπέλας της Ασήμως, μας περιγράφει τη ζωή στην Ελλάδα και ειδικότερα στην Πελοπόννησο, τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση.
     Η Ασήμω ζει το 1819 με τον πατέρα της και τη μητριά της, στα Τρίσκαλα, ένα (επινοημένο;) χωριό της ορεινής Πελοποννήσου. Η μητριά της που έχει πολύ κακό χαρακτήρα, παιδεύει και κακομεταχειρίζεται τη 16χρονη θετή κόρη της, η οποία παίρνει την απόφαση να το σκάσει. «Είχε μέσα της μιας επιθυμία δυνατή να ξεφύγει από την άδικη καθημερινότητα της και την υποτέλεια και το είχε καταλάβει για τα καλά ότι για τούτο έπρεπε να τολμήσει και να παλέψει μόνη της, δεν περίμενε από κανέναν. Η επιθυμία της να νιώθει δίκαια και ανθρώπινα έψαξε να βρει διαφυγή, και σαν το πήρε απόφαση ν’ αφήσει το σπίτι της, ήξερε ότι η πράξη της δεν σήκωνε μεταμέλεια, γνώριζε καλά ότι θα τράβαγε μια στενή, μοναχική ατραπό χωρίς επιστροφή».
     Όταν έφυγε από το χωριό, ντύθηκε άντρας με κάτι ρούχα του πεθαμένου αδερφού και του παππού της, «βαφτίστηκε» Αντρέας και έψαξε να βρει τον «νταϊφά» ενός καπετάνιου της περιοχής, για να ενταχθεί στη δύναμή του.
     Μετά από μερικούς μήνες, από ένα τυχαίο γεγονός, αποκαλύφθηκε το φύλο και η ταυτότητά της. Τότε ο καπετάνιος πήρε μια σοφή απόφαση που την απομάκρυνε από τους κινδύνους της μάχης, αλλά και την βοήθησε να οριστικοποιήσει την απομάκρυνση από την οικογένειά της, στην οποία δεν είχε βρει αγάπη και συμπαράσταση.
      Καλογραμμένο μυθιστόρημα, με καλοστημένο μύθο, μέσα από τον οποίο η συγγραφέας εικονογραφεί με όμορφο τρόπο μια σημαντική ιστορικά χρονική περίοδο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης και οι απόψεις της τόσο για τις αιτίες της επανάστασης, όσο και για τον εμφύλιο που ακολούθησε και λίγο έλειψε να τινάξει στον αέρα ότι είχε κερδηθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή. Τέλος εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η γραφή της, στην οποία σε «καίρια» σημεία εντάσσει λέξεις του τοπικού ιδιώματος, δίνοντας έτσι την «αίσθηση» της γλώσσας και του τρόπου ομιλίας των κατοίκων.  

12 Ιουλ 2018

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ


ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

    Γεννήθηκε στα Δίκαια του Έβρου το 1965 και κατοικεί στην Αθήνα. Σπούδασε Παιδαγωγικά στο Δημοκρίτειο  Πανεπιστήμιο.                                                                  
    Έργα του: «Το Άστρολούλουδο Του Βοσπόρου» (2004, Ψυχογιός), «Οι Εφτά Ουρανοί Της Ευτυχίας» (2006, Ψυχογιός), «Μάγισσες Φέρτε Βότανα» (2006, Ε.Ο. Λιβάνης), «Με Λένε Μαίρη Κι Είμαι Καλά…» (2007, Ε.Ο. Λιβάνης), «Σαν Ταξιδιάρικα Πουλιά» (2008, Ψυχογιός), «Πιο Πέρα Κι Απ’ Τα Σύννεφα» (2008, Ε.Ο. Λιβάνης), «Οι Κόρες Της Λησμονιάς» (2009, Ψυχογιός), «Οι Μάνες Της Άδειας Αγκαλιάς» (2010, Ψυχογιός), «Το Τέλος Του Μικρού Μας Τσίρκου» (2011, Παπαθεοδώρου), «Τα Δάκρυα Των Αγγέλων» (2011, Ψυχογιός), «Οι Καιροί Της Μνήμης» (2011, Ψυχογιός), «Καβαφικοί Φόνοι» (2012, Ψυχογιός), «Ζωές Του Φθινοπώρου» (2014, Ψυχογιός), «Γυναίκες Της Μικρής Πατρίδας» (2018, Ψυχογιός).   Παιδικά-Νεανικά: «Ο Μικρούλης Αϊ Βασίλης Τα Έβλεπε Όλα Άσπρα…» (2005, Ψυχογιός), «Ο Μικρούλης Αϊ Βασίλης Έχασε Την Άλφα-Βήτα… (2005, Ψυχογιός), «Η Χαμένη Σφραγίδα Του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού» (2007, Ψυχογιός), «Ποιος Έκλεψε Τον Χρυσό Αιώνα Από Τον Περικλή» (2016, Ψυχογιός), «Άπαιχτοι Ντετέκτιβ 1: Υπόθεση: Εξαφανισμένα (Υπέροχα) Αγόρια» (2017, Μεταίχμιο), «Άπαιχτοι Ντετέκτιβ 2: Υπόθεση: Κλεμμένα Βραβεία (Και Κλεμμένα Φιλιά)» (2017, Ψυχογιός), «Άπαιχτοι Ντετέκτιβ 3: Υπόθεση: Παραλίες, Πλάκες Και (Παλαβές) Πριγκίπισσες (2018, Μεταίχμιο).     Συμμετοχές σε συλλογικά έργα: «Cyber Stories» (2003, Μεταίχμιο), «Έρως 13» (2011, Ψυχογιός), «Ιστορίες Ταχυδρομείου» (2014, Ελληνικά Ταχυδρομεία).    Επίσης έχει γράψει με το ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης: «Σφαγείο Σαλονίκης» (2011, Ψυχογιός), «Μαύρη Αυγή» (2013, Ψυχογιός), «Εντιμότατα Λαμόγια» (2017, Μεταίχμιο).

   Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας;
     Η άγνωστη, δυστυχώς, νεότερη Ιστορία της πατρίδας μας είναι η πηγή έμπνευσής μου για τα Ιστορικά Μυθιστορήματά μου. Μετά την περίοδο του Εμφυλίου με τις «Κόρες της Λησμονιάς», ακολούθησαν οι «Ζωές του Φθινοπώρου» που αναφερόταν στην εποχή της Δικτατορίας. Και τώρα οι «Γυναίκες της Μικρής Πατρίδας», ένα μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα, τον παρακολουθεί βήμα προς βήμα και γεγονός προς γεγονός χωρίς όμως να χάνει διόλου, θέλω να ελπίζω, την αναγνωστική απόλαυση από την εξέλιξη της συνταρακτικής πλοκής.

  Είναι εμφανές ότι για τη συγγραφή του βιβλίου απαιτήθηκε έρευνα. Πόσο καιρό κράτησε;
     Η έρευνα η οποία προηγείται της συγγραφής ενός  Ιστορικού Μυθιστορήματος, τουλάχιστον όπως το εννοώ εγώ, είναι το δυσκολότερο κομμάτι όλης της προσπάθειας. Διότι ως έρευνα, δεν εννοώ μόνο αυτή τη γελοιότητα με το αφερέγγυο Google, ούτε μόνο τις μελέτες σε αραχνιασμένες βιβλιοθήκες. Εννοώ επιτόπια έρευνα, με παρατηρήσεις, με συζητήσεις, με μαρτυρίες, με γνώση του περιβάλλοντος χώρου και της περιρρέουσας ατμόσφαιρας για να υπάρχει κατά το δυνατόν μια πιστότερη αποτίμηση και περιγραφή του χώρου και των γεγονότων. Έτσι η περπατησιά μου έφτασε απ' άκρη σ' άκρη στα άγια χώματά της μικρής βόρειας πατρίδας μας για να αξιωθώ να γράψω τούτο το μυθιστόρημα του Μακεδονικού Αγώνα, τις «Γυναίκες της Μικρής Πατρίδας»

   Θέλετε να μεταφέρετε κάποιο μήνυμα με το αυτό και ποιο είναι αυτό;
     Όσον αφορά εμένα, δεν φιλοδοξώ να περάσω κάποιο μήνυμα, δεν είμαι ούτε ιεροκήρυκας ούτε πολιτικός, ευτυχώς. Φιλοδοξώ όμως να χαρίσω ένα απολαυστικό αναγνωστικό ταξίδι και συνάμα να εμβαπτίσω τους αναγνώστες και τις αναγνώστριές μου στην Ιστορία του λαού μας. Να νιώσουν, να ζήσουν, να καταλάβουν. Ξέρετε, εδώ που βρισκόμαστε όλοι μας, δεν προήλθαμε από παρθενογέννεση, ό,τι απολαμβάνουμε σήμερα, ειρήνη, ελευθερία, δημοκρατία, δεν μας δόθηκαν επειδή είμαστε περιούσιος λαός, στις θυσίες των προπατόρων μας τα οφείλουμε όλα. Για τούτο και η λήθη δεν είναι για εμένα λύση. Λύση είναι η γνώση και η κατανόηση. Ίσως και η συγχώρεση αν χρειάζεται.

   Η λογοτεχνία μπορεί να είναι μια κοινωνική πράξη;
     Πρωτίστως είναι μια πολιτιστική, αλλά και κοινωνική πράξη. Στη δική μου περίπτωση όμως, είναι και εν μέρει πολιτική αφού ποτέ δεν θολώνω τα νερά και δεν κάνω συμβιβασμούς μήπως χάσω πωλήσεις πέντε δέκα αντιτύπων από δυσαρεστημένους αναγνώστες ή εισπράξω αρνητικές κριτικές. Γράφω και λέω πάντα ευθαρσώς αυτά που θεωρώ αληθινά, αυτά που πιστεύω. Και οι αναγνώστες κρίνουν.

  Έχετε ήδη δει πολλά βιβλία σας να έχουν εκδοθεί. Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;
     Τι άλλο; Απροσμέτρητη χαρά. Ήταν μια μορφή γέννας.

    Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;
     Συνεχίζουν τις ζωές τους μέσα από τα μάτια των αναγνωστών και των αναγνωστριών που τους δίνουν τα δικά τους χαρακτηριστικά και τις δικές τους πνοές.


   Έχετε βιώσει συναισθήματα παρόμοια με αυτά των ηρώων σας;
     Ακριβώς όχι. Οι ήρωές μου συνήθως ζουν και βιώνουν οδυνηρά δύσκολες καταστάσεις, απίστευτα τραγικές. Ευτυχώς δεν χρειάστηκε να τις νιώσω λοιπόν ούτε εγώ ούτε οι συμπατριώτες μας. Ελπίζω βέβαια να μη χρειαστεί και στο μέλλον.

   Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας;
     Για τους παραπάνω λόγους, όχι νομίζω. Τουλάχιστον ως αυθύπαρκτη και αυτοτελή προσωπικότητα. Μα πάντα εμφιλοχωρούν στους ήρωες επιμέρους στοιχεία της προσωπικότητας του συγγραφέα.

   Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;
     Η γυναίκα μου ασφαλώς. Και αμέσως μετά η Διευθύντρια Εκδόσεων του Ψυχογιού και, πλέον, αδελφική μου φίλη, Αγγέλα Σωτηρίου.

   Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;
     Ο σκεπτόμενος. Ακόμη και αν είναι αρνητικός απέναντι στο έργο μου. Δεν με πειράζει διόλου και το προτιμώ από το να έχω μη σκεπτόμενους αναγνώστες και αναγνώστριες που απλώς θα κολακεύουν.

   Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;
     Πολλά αφού η ίδια η διαδικασία της συγγραφής αγαπητέ κ. Μουρατίδη, το γνωρίζετε πιστεύω γιατί είστε γνώστης, προϋποθέτει απόλυτη πνευματική συγκέντρωση, αλλά και ενδοσκόπηση πολλές φορές.

   Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;
     Πολλές φορές. Στις έρευνες για τα Ιστορικά Μυθιστορήματά μου συνάντησα πολλάκις αλήθειες που ήταν κόντρα σε όσα μέχρι τότε πίστευα. Και φυσικά άλλαξα τις συγκεκριμένες πεποιθήσεις μου. Άλλωστε έτσι δεν πρέπει να πράττει κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος; Να αντιμετωπίζει κατάματα την αλήθεια όσο πικρή κι αν είναι, παρά να τη θάβει κάτω από το χαλί για να παραμείνει στις πλάνες του.

   Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας;
     Ε, ασφαλώς. Και να τους ακούω προσεκτικά, είναι μεγάλο μάθημα για εμένα κάθε τέτοια κουβέντα.

   Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;
     Η απάντηση είναι και πάλι θετική. Πάντα δέχομαι τις απόψεις των αναγνωστών, είναι το άλλο μισό ενός βιβλίου μαζί με τον συγγραφέα. Πολλές φορές τους ζητώ να μου υποδείξουν και πιθανά αρνητικά κατά τη γνώμη τους, το γνωρίζετε κι εσείς νομίζω από τις κουβέντες μας. Δυσάρεστο μεν να ακούς αρνητικά, απολύτως βοηθητικό δε, αφού με βοηθούν να βελτιώνομαι όσο μπορώ.

   Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;
     Ο Καραγάτσης. Η Δέλτα. Και από τους νεότερους ο Θέμελης.

   Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;
     Είναι δύσκολη όταν μιλάμε για Ιστορικά Μυθιστορήματα, και μάλιστα πολυπρόσωπα όπως αυτά που προτιμώ να γράφω. Απαιτούν αφοσίωση, μέθοδο και συγκέντρωση. Στο διήγημα τα πράγματα είναι ευκολότερα αφού το υλικό που έχει να διαχειριστεί ένας διηγηματογράφος είναι σαφώς λιγότερο.

   Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, και από όσο ξέρουμε το δεύτερο μέρος θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας;
     Υλικό έτοιμο ναι, έχω. Μα όχι για κάτι άλλο εκτός του Μακεδονικού Αγώνα. Για τον οποίο, παρεμπιπτόντως να σας αναφέρω εδώ πρώτη φορά, ετοιμάζω κι ένα Ιστορικό Μυθιστόρημα για παιδιά. Δυστυχώς, το κενό στη σχολική ύλη είναι τεράστιο για την συγκεκριμένη περίοδο. Και είναι ανεπίτρεπτο κατά τη γνώμη μου.

   Σας ευχαριστώ πολύ!



6 Ιουλ 2018

ΝΑ ΣΩΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΟΤΣΑΡΤ


ΝΑ ΣΩΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΟΤΣΑΡΤ
RAPHAEL JERUSALMY
Μετάφραση: ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ
Εκδόσεις: ΜΕΛΑΝΙ
Σελ. 149, Φεβρουάριος 2018

     Ο συγγραφέας του βιβλίου που παρουσιάζω σήμερα, γεννήθηκε στο Παρίσι το 1954. Υπηρέτησε τη θητεία του στον ισραηλινό στρατό και τώρα εργάζεται στο Τελ Αβίβ, ως έμπορος παλαιών βιβλίων.
     Η νουβέλα «Να Σώσουμε Τον Μότσαρτ», αφηγείται ένα χρόνο (Ιούλιος 1939-Αύγουστος 1940), από την ζωή ενός ανθρώπου, του Ότο Στάινερ, που νοσηλεύεται σε σανατόριο του Σάλτσμπουργκ, ασθενής από φυματίωση, ασθένεια που εκείνη την εποχή ήταν ανίατη. Η ασθένεια επιφέρει τη σωματική κατάρρευση και ο εγκλεισμός στο σανατόριο, καταρρακώνει ψυχολογικά τον Στάινερ. «Και μετά, τελείως ξαφνικά, προγράφτηκα, σημαδεύτηκα. Απ’ την αρρώστια. Απ’ τη μια μέρα στην άλλη. Μολυσμένος. Άχρηστος». Λόγος ανησυχίας είναι και η μικτή καταγωγή του. Ο πατέρας του ήταν εβραίος, που όμως δεν συμμετείχε και τόσο ενεργά στην θρησκευτική και κοινωνική ζωή της κοινότητας. «Κανείς εδώ μέσα δεν υποψιάζεται την καταγωγή μου. Πάντως, για καλό και για κακό, πήγα στο δημαρχείο πριν το μεσημέρι, να ελέγξω. Το πιστοποιητικό γεννήσεώς μου δεν αναφέρει το θρήσκευμα του πατέρα μου». Αν είναι κάτι που τον βοηθά να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της ασθένειας και την σωματική του εξασθένηση είναι η μουσική. «Η μουσική με κρατάει ζωντανό. Είναι το μόνο που μου ‘χει μείνει… Όμως η μουσική βρίσκει τον τρόπο της ν’ ακουστεί. Δε χρειάζεται γραμμόφωνο. Ή παρτιτούρα. Μουσική είναι αυτή η ανάσα που διαπνέει τον Μαγικό Αυλό πριν ακόμα ακουστεί η παραμικρή νότα. Είναι η αναμονή που προηγείται της ακρόασης. Είναι η ενέργεια, η στάση του σώματος, η συγκίνηση. Δεν έχει να κάνει με νότες».  
     Ένα ιδιαίτερα αξιόλογο, παρά το μικρό του μέγεθος βιβλίο, που σκιαγραφεί την πορεία ενός ανθρώπου προς την ταπείνωση της ασθένειας και τη βεβαιότητα του θανάτου και είναι γεμάτο νότες και μουσικές!
  

1 Ιουλ 2018

ΤΗ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΠΑΓΩΣΕ Ο ΠΟΤΑΜΟΣ


ΤΗ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΠΑΓΩΣΕ Ο ΠΟΤΑΜΟΣ
ΣΤΑΥΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ
Σελ. 281, Μάιος 2018

     Σε εντελώς διαφορετικό ύφος και θεματολογία από το πρώτο, (με τίτλο Hotel National) κινείται το δεύτερο μυθιστόρημα του κύπριου δημοσιογράφου Σ. Χριστοδούλου.
     Το σώμα του ζωγράφου Μίλτου Αδριανού, βρήκε πεσμένο στο διαμέρισμα-στούντιο του μια νύχτα του Φεβρουαρίου του 2012, ο θυρωρός της πολυκατοικίας. «Δεν ήταν προετοιμασμένος για το θέαμα που αντίκρισε. Πισωπάτησε, νιώθοντας τα πόδια του λυγίζουν από τον τρόμο. Ο άντρας ήταν πεσμένος ανάσκελα στο πάτωμα, ακίνητος, με το πρόσωπο γεμάτο αίματα. Έδειχνε να είναι νεκρός, αλλά δεν τόλμησε να τον πλησιάσει για να το επιβεβαιώσει. Από την τηλεόραση ήξερε πως δεν έπρεπε ν’ αγγίξει οτιδήποτε στον τόπο ενός εγκλήματος. «Την αστυνομία…» κατάφερε να ψελλίσει τρομοκρατημένος. Κι αμέσως έτρεξε στις σκάλες σχεδόν κουτρουβαλώντας, λες και δεν κουβαλούσε εβδομήντα χειμώνες στην πλάτη του».
     Την υπόθεση αναλαμβάνει ο αστυνόμος Στέλιος Σουρούνης. Οι σεξουαλικές προτιμήσεις του Αδριανού, γρήγορα στρέφουν τις έρευνες σε συγκεκριμένο κύκλο ατόμων και χάρη στην παρατηρητικότητα και τη μεθοδικότητα του θυρωρού, συλλαμβάνεται ένας νεαρός Ούγγρος, ο Γιάνος Κόβατς, που προσφέρει έναντι αμοιβής, τέτοιου είδους υπηρεσίες. Όλοι είναι ικανοποιημένοι με τη γρήγορη εξιχνίαση της υπόθεσης, εκτός από τον δημοσιογράφο Στράτο Παπαδόπουλο, καλό φίλο εδώ και τριάντα χρόνια του Σουρούνη. «Τον Σουρούνη τον γνώρισε μόλις άρχισε να δουλεύει στην εφημερίδα Αλήθεια. Ήταν Οκτώβριος του 1982, παραμονή της εθνικής επετείου. Δόκιμος συντάκτης αυτός, σχετικά φρέσκος αστυνομικός εκείνος, είχαν την εξυπνάδα να καταλάβουν έγκαιρα πως η συνεργασία τους μπορούσε να αποβεί ωφέλιμη και για τους δύο εξυπηρετώντας διακριτικά τις φιλοδοξίες τους». Χαρακτηρίζει την προσέγγιση του αστυνόμου στην υπόθεση ερασιτεχνική και θεωρεί ότι την «κουκούλωσε» γρήγορα-γρήγορα . «Ερασιτεχνισμό βλέπω και έναν φίλο-γιατί για μένα φίλος είναι ο Στέλιος-να αδιαφορεί για στοιχεία που αξίζει, αν μη τι άλλο, να τα διερευνήσει». Γι’ αυτό ξεκινά μια πεισματική έρευνα που θα αναδείξει νέα δεδομένα, που θα ανατρέψουν τις παραδοχές της αστυνομίας.
     Ο Σ. Χριστοδούλου-με την εξαιρετική του γραφή-δεν έχει στόχο να μας παρουσιάσει μόνο μια αστυνομική ιστορία. Χρησιμοποιώντας αυτή την ιστορία ως «όχημα», γράφει ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, που αναφέρεται στις σχέσεις γονιών και παιδιών, την ενοχή, την οργή για τα ματαιωμένα όνειρα, τις ερωτικές σχέσεις, την πατρότητα, για την ανέχεια και που μπορεί αυτή να οδηγήσει, το ρατσισμό που ξαφνικά ξεφυτρώνει δίπλα μας σε ανθρώπους "υπεράνω υποψίας", και άλλα πολλά. Ακόμη, τραβά την κουρτίνα και μας αφήνει μέσα από μια χαραμάδα, να ρίξουμε μια ματιά στον σκοτεινό κόσμο των ανθρώπων που έχουν κάνει σπίτι τους τη νύχτα και κινούνται πέρα και έξω από τα πλαίσια του νόμου. Αξιοπρόσεκτος ακόμη είναι ο τρόπος, που για κάθε χαρακτήρα του έργου, χτίζει μια ιστορία, μικρή αλλά συγκλονιστική, που σιγά-σιγά, όλες συνενώνονται και οδηγούν στην «μεγάλη» ιστορία που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της αφήγησης.


25 Ιουν 2018

ΠΟΡΕΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ


ΠΟΡΕΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ
ΒΑΣΙΛΗΣ Γ. ΣΑΝΔΡΗΣ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 365, Μάρτιος 2018

     Με μια μάλλον άγνωστη στο ευρύ κοινό-όσο αφορά τουλάχιστον τις πλήρεις της διαστάσεις-ιστορία που διαδραματίστηκε τον Φεβρουάριο και το Μάρτιο του 1948, ασχολείται η μελέτη του Β. Σάνδρη. «Η παρούσα έρευνα αφορά τη διερεύνηση ενός τραγικού περιστατικού του ελληνικού εμφυλίου πολύ λίγο ή καθόλου γνωστού στο ευρύ κοινό, το οποίο μέχρι σήμερα δεν έχει τύχει καμίας ιστορικής αντιμετώπισης. Πρόκειται για την Πορεία των Αόπλων Ρούμελης, η οποία έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο και Μάρτιο του 1948».
     Από τους τελευταίους μήνες του 1947, ο ΔΣΕ αντιμετωπίζει εκτός από τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Στρατού και την απώλεια-για μια σειρά από λόγους-της λαϊκής στήριξης, κάτι που σημαίνει ότι κυρίως στην κεντρική Ελλάδα, ο ανεφοδιασμός είναι εξαιρετικά δυσχερής. (Στη βόρεια Ελλάδα αντίθετα, τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα, αφού ο ανεφοδιασμός από τις όμορες χώρες συνεχίζεται σχεδόν απρόσκοπτα). Σημαίνει ακόμα, ότι η προσέλευση ανδρών που θα στελεχώσουν τις μονάδες, είναι σαφώς μικρότερη. Γι’ αυτό αποφασίστηκε η βίαιη στρατολόγηση νέων από τα χωριά της Ρούμελης, που στη συνέχεια θα οδηγούνταν στο Γράμμο. «Χωρίς να μπορούμε να αποκλείσουμε την εθελοντική κατάταξη ενός αριθμού νέων, η αναγκαστική-βίαιη στην πλειονότητά της στρατολόγηση για τη συγκρότηση της Ταξιαρχίας Αόπλων Ρούμελης, σύμφωνα με τις περισσότερες μαρτυρίες, δεν μπορεί βάσιμα να αμφισβητηθεί».
     Η στρατολόγηση έγινε και συγκέντρωσε 1300 άτομα, τα οποία αναχώρησαν στις 18 Φεβρουαρίου 1948 από τη Φθιώτιδα. Στη διάρκεια της πορείας αναγκάστηκαν να χωριστούν σε τρεις ομάδες, η οποίες έφτασαν στον Γράμμο η πρώτη στις 31 Μαρτίου 1948 και οι άλλες δύο στις 24 Απριλίου. Αυτό που είναι εγκληματικό, πέρα από το ότι στην πλειονότητά τους αυτοί οι νέοι δεν ήθελαν να πολεμήσουν και ότι αποκόπηκαν βίαια από τις οικογένειές τους, αναγκάστηκαν μέσα στο χειμώνα να διανύσουν οδοιπορώντας  μια τεράστια απόσταση, χωρίς τον κατάλληλο εξοπλισμό για να αντιμετωπίσουν τις καιρικές συνθήκες και το δύσβατο έδαφος. «Η Πορεία ξεκίνησε πρωί στις 18 Φεβρουαρίου του 1948 υπό άσχημες καιρικές συνθήκες. «Ο καιρός είναι πολύ άσχημος, έχουμε χιονοθύελλα, που αυτό πολύ θα μας δυσκολέψει στο δρόμο, γιατί έπεσε πολύ χιόνι και οι άοπλοι είναι ξυπόλητοι με γουρουνοτσάρουχα…». Όλες οι μαρτυρίες αναφέρονται στη δυσκολία της πορείας λόγω, αφ’ ενός της βαρυχειμωνιάς με ύψος χιονιού έως το γόνατο ήδη από την αρχή της πορείας, αφ’ ετέρου λόγω του ορεινού και δασώδους εδάφους». Ακόμη δεν υπήρξε καμιά πρόνοια και κατάλληλη προετοιμασία για την τροφοδοσία, κάτι που θα τους επέτρεπε να τρέφονται στοιχειωδώς καλά ή έστω να παίρνουν τροφή κάθε μέρα.
     Η κακοσχεδιασμένη αυτή επιχείρηση κόστισε τη ζωή σε μεγάλο αριθμό νέων ανθρώπων από την πείνα, το κρύο, τις κακουχίες, την επικίνδυνη διαδρομή και τις σποραδικές επιθέσεις του Στρατού και της Αεροπορίας. Ο ακριβής αριθμός των νεκρών δεν θα γίνει ποτέ γνωστός, όπως δεν ήταν γνωστός και ο ακριβής αριθμός των νέων που στρατολογήθηκαν, αφού κανείς δεν σκέφτηκε(;) όχι να τους καταγράψει, αλλά ούτε καν να τους καταμετρήσει. Η επίσημη ιστοριογραφία του ΔΣΕ χαρακτηρίζει την επιχείρηση «Ηρωική Πορεία», αλλά χρόνια αργότερα ο συγγραφέας του ομώνυμου βιβλίου, θα την περιγράψει ως «… ένα εγκληματικό και αποτρόπαιο γεγονός του Εμφυλίου».
     Το βιβλίο που σας παρουσιάζω σήμερα, κι έρχεται να συμπληρώσει την ισχνή βιβλιογραφία γύρω από το θέμα, έχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα. Μεγάλο μέρος της ύλης, αποτελούν συνεντεύξεις αυτοπτών μαρτύρων, που κάποιοι ήταν στρατολογημένοι στην πορεία, άλλοι ανήκαν στις ομάδες ένοπλης συνοδείας, ορισμένοι ανήκαν στην κυβερνητική πλευρά και έλαβαν μέρος στις συγκρούσεις ή τέλος άλλοι που παρακολούθησαν μέρος της διαδρομής. Τις μαρτυρίες συγκέντρωσε με μεγάλη δυσκολία ο συγγραφέας, μετά από επιτόπια έρευνα επί σειρά ετών στις περιοχές που διαδραματίστηκαν τα γεγονότα.
     Το εξαιρετικό αυτό, από πολλές πλευρές βιβλίο, συμπληρώνουν ακριβές χρονολόγιο της πορείας, πίνακες με γραπτές και προφορικές πηγές, ευρετήρια ονομάτων, φωτογραφίες, χάρτες της πορείας και τέλος, ακόμα και μετεωρολογικοί χάρτες, που δείχνουν τις καιρικές συνθήκες τις μέρες που διήρκησε η πορεία.

18 Ιουν 2018

ΨΥΧΡΟΣ ΓΡΑΝΙΤΗΣ

ΨΥΧΡΟΣ ΓΡΑΝΙΤΗΣ
STUART MACBRIDE
Μετάφραση: ΑΓΟΡΙΤΣΑ ΜΠΑΚΟΔΗΜΟΥ
Εκδόσεις: ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ
Σελ. 558, 2018

     Άργησε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία να «έρθει» στην Ελλάδα ο κεντρικός χαρακτήρας των αστυνομικών μυθιστορημάτων του σκοτσέζου συγγραφέα S. McBride, αρχιφύλακας Λόγκαν ΜακΡέι, αλλά, αν κρίνουμε από το πρώτο μυθιστόρημα με τίτλο «Ψυχρός Γρανίτης», μπορούμε να πούμε …κάλιο αργά, παρά ποτέ!
     Σ’ αυτό το πρώτο μυθιστόρημα, ο ΜακΡέι, μετά από μακρά περίοδο ανάρρωσης και επούλωσης των τραυμάτων που προκλήθηκαν από μια άγρια επίθεση που δέχτηκε και λίγο έλειψε να του κοστίσει τη ζωή, επιστρέφει στην ενεργό δράση. Είναι χειμώνας και με την επιστροφή του, σε ένα χαντάκι στις όχθες του ποταμού Ντον που διασχίζει την πόλη του Αμπερντίν, βρέθηκε το ακρωτηριασμένο πτώμα του Ντέηβιντ Ριντ, τριών ετών, που αγνοούνταν από τον Αύγουστο. Από ένα καπρίτσιο της τύχης, έλαχε στον Λόγκαν να αναλάβει την υπόθεση. «Αυτή εδώ η υπόθεση υποτίθεται ότι δεν έπρεπε να ανατεθεί σε αυτόν. Όχι την πρώτη μέρα της επιστροφής του. Αλλά οι υπόλοιποι επιθεωρητές του Αμπερντίν βρίσκονταν είτε εκτός πόλεως για εκπαίδευση είτε λιώμα στο μεθύσι στο πάρτι συνταξιοδότησης κάποιου. Δεν ήταν καν παρών στη σκηνή του εγκλήματος ένας ντετέκτιβ επιθεωρητής! Ο επιθεωρητής ΜακΦέρσον, που υποτίθεται ότι θα φρόντιζε να γίνει ομαλά η επάνοδος του Λόγκαν, ήταν απασχολημένος με το να του ράβουν το κεφάλι στη θέση του, μετά την προσπάθεια κάποιου να του το κόψει με ένα μαχαίρι κουζίνας. Οπότε, βρέθηκε ο αρχιφύλακας ντετέκτιβ Λόγκαν ΜακΡέι, να ηγείται μιας σημαντικής έρευνας δολοφονίας και να προσεύχεται στο Θεό να μην τα σκατώσει πριν προλάβει να παραδώσει σε κάποιον άλλον την υπόθεση».
     Όμως οι εξαφανίσεις παιδιών συνεχίζονται. Όπως όλα δείχνουν στους δρόμους της γρανιτένιας πόλης του Αμπερντίν, κυκλοφορεί ένας κατά συρροή δολοφόνος μικρών παιδιών. Κι όσο η αστυνομία δεν μπορεί να επιδείξει ουσιαστική πρόοδο στις έρευνες, τόσο η ανησυχία των κατοίκων αυξάνεται και οι επιθέσεις του Τύπου κατά της «ανίκανης αστυνομίας» γίνονται πιο άγριες. Όλοι όσοι ασχολούνται με την υπόθεση καταλαβαίνουν ότι πρέπει να σταματήσουν τον δολοφόνο, πριν τα σώματα νεκρών παιδιών αρχίσουν να πληθαίνουν.
     Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με γρήγορο ρυθμό, δράση, ανατροπές κι ένα εξαιρετικά συμπαθή κεντρικό χαρακτήρα, τον αρχιφύλακα Λόγκαν ΜακΡέι, με ελαττώματα, αυτοσαρκασμό, χιούμορ, πάθη, αλλά και ευφυΐα και ένστικτο που τον βοηθούν να λύνει τις υποθέσεις. Ελπίζω ότι σύντομα θα έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε και άλλη μια ιστορία της «σειράς». Κλείνοντας θέλω να συμφωνήσω  με αυτό που γράφει ο σκοτσέζος συγγραφέας για την πόλη στην οποία εκτυλίσσονται τα μυθιστορήματά του. «…το Αμπερντίν δεν είναι τόσο άσχημο όσο φαίνεται. Πιστέψτε με…».

12 Ιουν 2018

ΜΠΑΜΠΗΣ ΜΑΥΡΙΔΗΣ


ΜΠΑΜΠΗΣ ΜΑΥΡΙΔΗΣ

     Ο Μπάμπης Μαυρίδης γεννήθηκε στον Λαγκαδά. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Παιδαγωγικά, στα οποία μετεκπαιδεύτηκε στο διδασκαλείο «Δ. Γληνός» του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο Παιδαγωγικό τμήμα του ίδιου Πανεπιστημίου. Δούλεψε επί πολλά χρόνια ως δάσκαλος, πέντε από τα οποία στο Βέλγιο. Τα τέσσερα τελευταία υπηρέτησε ως σχολικός σύμβουλος. Μελέτες του στην κοινωνιολογία της εκπαίδευσης και τη λογοτεχνία έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά. Έργα του: «Μισό Μήλο» (2010, Επίκεντρο), «Δεκαπέντε Και Μία Μέρες» (2017, Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη)
 
Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας;
     Η προσπάθειά μου να σκεφτώ και να δώσω εκδοχές απαντήσεων σε πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας και δίπλα μας και τα οποία αφορούν ανθρώπινες συμπεριφορές. Τέτοιες που, κατ’ αρχάς, μας εκπλήσσουν, ως μη αναμενόμενες, όταν εκδηλώνονται σε ένα πλαίσιο, το οποίο ούτε τις διευκολύνει, ούτε τις υποθάλπει. Εν τούτοις, εκδηλώνονται. Αυτό σε οδηγεί να σκεφτείς πάνω στην ανθρώπινη φύση και να συζητήσεις τον αντινομικό της χαρακτήρα.

Θέλετε να μεταφέρετε κάποιο μήνυμα και ποιο είναι αυτό;
     Η λέξη μήνυμα μου φαίνεται πολύ «βαριά». Σκέψεις θέλω να μοιραστώ μόνο και να καταθέσω τη δική μου εκδοχή στο μέγα ζήτημα των ανθρώπινων συμπεριφορών και σχέσεων. Στην πραγματικότητα, εκείνο που θέλω να πω είναι ότι, και χωρίς να υποστηρίζω καθόλου  τη σχετικότητα των αξιών, οφείλουμε να είμαστε κάπως πιο επιεικείς και λιγότερο άτεγκτοι και επικριτικοί σε ό,τι φαίνεται απαράδεκτο ή θεωρείται καταδικαστέο σύμφωνα με τα δικά μας μέτρα. 

Ο κεντρικός γυναικείος χαρακτήρας είναι πολύ ιδιαίτερος. Γνωρίσατε ποτέ μια τέτοια γυναίκα;
     Όλοι οι χαρακτήρες είναι φανταστικοί. Στο μέτρο, όμως, που θέλεις να προβάλεις ιδιαίτερα χαρακτηριστικά «κλέβεις» στοιχεία από χαρακτήρες ανθρώπων που έχεις γνωρίσει. Σε βοηθάει να χτίσεις την προσωπικότητά τους πιο στέρεα. Κινείσαι στον ασφαλή χώρο ενός αληθοφανούς ρεαλισμού.

Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας;
     Όχι ιδιαίτερα. Νομίζω ότι καλό είναι να αποφεύγει κανείς κάτι τέτοιο. Για ένα και μόνο λόγο: Είναι δύσκολο, για να μην πω ακατόρθωτο, να γίνεις αντικειμενικός θεατής του εαυτού σου.

Η λογοτεχνία μπορεί να είναι μια κοινωνική πράξη;
     Για να απαντήσει κανείς στην ερώτηση, πρέπει, προηγουμένως, να απαντήσει σε μία άλλη: Τι είναι λογοτεχνία; Γνωστού όντος ότι ακόμη δεν έχει βρεθεί ένας κοινά παραδεκτός ορισμός, η απάντηση στην ερώτησή σας βρίσκεται στην παραδοχή της αφετηριακής βάσης του κάθε συγγραφέα. Η δική μου είναι η εξής: Αν θεωρήσουμε ότι η λογοτεχνία είναι κάτι περισσότερο από ένα καθαρό αισθητισμό, τότε εξ’ ορισμού και σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό είναι μια κοινωνική πράξη. Είτε το αντιλαμβάνεται ο συγγραφέας είτε όχι, είτε το παραδέχεται είτε όχι. Αυτό είναι ξεκάθαρο στις περιπτώσεις εκείνες που συνειδητά περιγράφει την κοινωνική πραγματικότητα. Πολύ περισσότερο, όταν, δια των ηρώων του, της ασκεί κριτική και την αξιολογεί. Είναι λιγότερο ξεκάθαρο, και κυρίως στην αντίληψη του συγγραφέα, στις περιπτώσεις που νομίζει ο ίδιος ή οι αναγνώστες ότι επειδή μια ιστορία αναφέρεται σε ανθρώπινες σχέσεις, πάθη και προβλήματα, δεν επιτελείται κοινωνική πράξη. Υπενθυμίζω, προς τούτο, μια από τις βασικές θέσεις της Κοινωνιολογίας. Για να την κάνω πιο μετριοπαθή στη θέση του «όλα», βάζω τη λέξη «αρκετά». «Αρκετά από τα προσωπικά προβλήματα των ανθρώπων είναι, κατά βάση, κοινωνικά.»

Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;
     Συγκίνηση και μια μικρή περηφάνια.

 Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;
     Δεν ξέρω. Τους έχω συναντήσει πολλές φορές έκτοτε, αλλά δεν μου μιλάνε.

Έχετε βιώσει συναισθήματα παρόμοια με αυτά των ηρώων σας;
     Ναι, αλλά όχι τόσο έντονα.

Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;
     Η γυναίκα μου και η κόρη μου.

Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;
     Εκείνος/η που αν με συναντούσαν θα μου έκαναν ερωτήσεις. Και κριτική.

Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;
     Κάτι ξεχασμένες ακρούλες. Περισσότερο τις ξαναθυμήθηκα, παρά τις ανακάλυψα.

Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;
     Η ίδια η κατασκευή των χαρακτήρων και η εξέλιξη της πλοκής, που από κάποια στιγμή και μετά με οδηγούσε εκείνη,  με βοήθησαν να καταλάβω ότι οφείλω να είμαι λιγότερο δογματικός και περισσότερο επιεικής με τους ανθρώπους.

Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας;
     Πολύ.

Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;
     Με βάση την αρχή «όσοι οι αναγνώστες τόσες και οι αναγνώσεις», αυτό είναι αυτονόητο. Έχω συλλάβει τον εαυτό μου να ομολογεί «κοίτα, ρε παιδί μου, αυτό ούτε που το είχα σκεφτεί.» Και, βέβαια, πρόκειται για κάτι ιδιαίτερα ευχάριστο.

Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;
     Όποιος έχει να μου πει κάτι, είμαι έτοιμος να το δεχτώ. Νιώθω ότι βρίσκομαι μόνιμα σε κατάσταση «κριτικής» μαθητείας. Έχω, θέλω να πω, ένα διαμορφωμένο, λίγο ως πολύ, πλαίσιο αξιολόγησης. Θαυμάζω πολλούς∙ όχι αναγκαστικά τους προβεβλημένους.

Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;
     Ούτε εύκολη ούτε δύσκολη. Είναι γοητευτική και επίπονη.
Ένα μοναχικό και ηδονικό ταξίδι στην ακατόρθωτη πορεία της ολοκλήρωσης.

Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας;
     Κάτι μισοέτοιμο και… πολλές ιδέες. Αν ο χρόνος μου κάνει το χατίρι…

Σας ευχαριστώ πολύ!