ΔΥΤΙΚΑ ΤΗΣ ΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΓΚΕΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΥΚΝΟΥΣ
ΛΕΝΑ ΚΑΛΑΪΤΖΗ ΟΦΛΙΔΗ-ΣΙΜΟΣ ΟΦΛΙΔΗΣ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 157, Σεπτέμβριος 2025

      Έχει γίνει σχεδόν «παράδοση», η τελευταία ανάρτηση κάθε χρονιάς, να αφορά ένα ξεχωριστό βιβλίο.

      Φέτος, η τελευταία ανάρτηση είναι αφιερωμένη στην εξαιρετική συλλογή διηγημάτων «Δυτικά Της Σαλονίκης» που κυκλοφορεί σε δεύτερη έκδοση από τις εκδόσεις Επίκεντρο. Δέκα οκτώ κείμενα στα οποία η Ιστορία δημιουργεί το πλαίσιο για την εξέλιξη του μύθου. Το καθένα εκτυλίσσεται στον ίδιο τόπο, δηλ. κάπου μεταξύ των δυτικών τειχών της πόλης και των εκβολών του Αλιάκμονα στον Θερμαϊκό, αλλά σε διαφορετικούς χρόνους. Ξεκινά το 2042 μ. Χ. (!!), όπου ο κύριος Λούλης, προσπαθεί να εντοπίσει και να πυροβολήσει έναν σταχτοτσικνιά, ίσως τον τελευταίο εκπρόσωπο του είδους που θεάθηκε στο πρώην Δέλτα του Αξιού, το οποίο έχει μετατραπεί σε ένα ζοφερό τοπίο, απαλλαγμένο από κάθε ομορφιά. Και μετρώντας αντίστροφα φτάνει στο 300 π. Χ. όταν ο βασιλιάς Κάσσανδρος, αποφάσισε να χτίσει μια μεγάλη πόλη στον μυχό του Θερμαϊκού και για να αντιμετωπίσει τον πρόβλημα του εποικισμού, ανάγκασε τους κατοίκους των γύρω οικισμών να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να εγκατασταθούν στην πόλη, την αφιερωμένη σε μία από τις συζύγους του: την Θεσσαλονίκη!!

     Όλα τα διηγήματα (μυθ-ιστορίες τα ονομάζουν οι συγγραφείς), είναι ξεχωριστά. Εγώ όμως, γοητεύτηκα από αυτό που έχει τίτλο «Ο Ντίνος ο νταλκιτζής» (δηλ. δύτης) κι εκτυλίσσεται στα 1990. Ο Ντίνος, πνεύμα ανήσυχο και ατίθασο, καταδυόμενος στα βάθη του Θερμαϊκού, έβρισκε πολύ συχνά απομεινάρια του παρελθόντος. «Όλες οι πεινασμένες φυλές που το ‘χαν βάλει σκοπό να διαγουμίσουν την όμορφη και πλούσια πόλη, άσχετα αν τα κατάφεραν ή όχι, κάτι μας άφησαν για να τους θυμόμαστε. Σάπια ναυάγια από μεγάλες βενετσιάνικες γαλέρες και ξιπασμένες γενοβέζικες καραβέλες, μέχρι μικρά κι ευκίνητα σλάβικα μονόξυλα, άδεια αγαρινά σεντούκια κάποτε τιγκαρισμένα θησαυρούς, σπασμένα περσικά πιθάρια για κρασί, σκουριασμένα κουρσάρικα γιαταγάνια, διαλυμένες πολιορκητικές μηχανές που-τύχη αγαθή!- ποτέ δεν κατάφεραν να σκαρφαλώσουν τα τείχη της πόλης, στάμνες και κανάτια από βουλιαγμένα φορτία, πηχτά κατακάθια από ρύπους τόσων αιώνων».

     Όπως γράφω και πιο πάνω, το βιβλίο περιλαμβάνει μια σειρά ξεχωριστών διηγημάτων-ψηφίδων, που ξεχειλίζουν από συναισθήματα, μνήμες από μια Θεσσαλονίκη που έχει χαθεί, προβληματισμό για το παρόν και αγωνία για το μέλλον της πόλης. Αλλά κυρίως ξεχειλίζουν από νοιάξιμο για τον άνθρωπο. Τα πάθη του, τις χαρές του, τις επιτυχίες του, τα λάθη του ή τις αποτυχίες του στην πορεία των αιώνων. Απολαυστικά αναγνώσματα εξαιρετικής γραφής, που -όπως συμβαίνει και με άλλα έργα των δύο συγγραφέων-δεν θέλεις να τελειώσουν. Πολύ καλή επιλογή για αναγνώστες συνειδητοποιημένους, που θέλουν να βυθίζονται στο κείμενο, να παρασύρονται και να απολαμβάνουν αυτό που διαβάζουν και να μην είναι απλοί καταναλωτές ανούσιων σελίδων!

     Καλή χρονιά!     

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΗΜΕΡΩΝ

KEN FOLLETT
Μετάφραση ΒΕΑΤΡΙΚΗ ΚΑΝΤΖΟΛΑ ΣΑΜΠΑΤΑΚΟΥ
Εκδόσεις BELL
Σελ. 645, Οκτώβριος 2025

      Το πασίγνωστο και αινιγματικό νεολιθικό Μνημείο του Stonehenge βρίσκεται στον πυρήνα της αφήγησης του νέου επικού μυθιστορήματος του K. Follett.

     Ο γνωστός μυθιστοριογράφος (τα βιβλία του οποίου αγγίζουν σε πωλήσεις τα 200 εκατομμύρια αντίτυπα!!), μας παρουσιάζει μια καταβύθιση στο απώτερο παρελθόν του ανθρώπινου πολιτισμού, όταν οι πρακτικές της μόνιμης εγκατάστασης, της καλλιέργειας των φυτών, της εξημέρωσης των ζώων και των νέων «τεχνολογιών» κερδίζουν έδαφος ανάμεσα στους εκπροσώπους του ανθρώπινου είδους.

     Στην περιοχή που σήμερα είναι γνωστή ως Salisbury στη νότια Αγγλία, εκεί όπου ρέουν κι ενώνονται πέντε ποταμοί, ο Σεφτ, ένας νεαρός γεωρύχος, διασχίζει τη Μεγάλη Πεδιάδα. Προορισμός του είναι ο οικισμός Ακροπόταμος, που βρίσκεται κοντά στο μνημείο όπου λαμβάνει χώρα η τελετουργία του Μεσοκαλόκαιρου. Αυτή η συνάθροιση τόσων ανθρώπων, θα του δώσει την ευκαιρία να ανταλλάξει τους πυρόλιθους που έχει εξορύξει με άλλα πολύτιμα και χρήσιμα αγαθά. Παράλληλα ελπίζει να ξαναδεί τη Νιν, μια κοπέλα που αγαπάει. Εδώ θα εγκατασταθεί τελικά, όταν αργότερα θα έρθει σε αντιπαράθεση με τον βίαιο πατέρα του.

     Η Νιν, έχει αδελφή την Τζόια, η οποία είναι ιέρεια με ηγετικές ικανότητες και ονειρεύεται να αντικατασταθεί το ξύλινο μνημείο που καταστρέφεται από τις καιρικές συνθήκες και τη φυσική γήρανση του ξύλου, με ένα μεγαλόπρεπο λίθινο! Στα σχέδιά της όμως μπαίνουν εμπόδιο η έλλειψη κατάλληλων τεχνολογιών που θα επέτρεπε τη μεταφορά αυτών των λίθων από τις γύρω περιοχές και η υποβόσκουσα εχθρότητα ανάμεσα στους αγρότες, τους κτηνοτρόφους και τους ανθρώπους των δασών, που απειλεί την ειρήνη και την εύθραυστη ισορροπία της Μεγάλης Πεδιάδας. Η Τζόια δεν θα εγκαταλείψει το όραμά της «…ήταν διαφορετική. Επιδίωκε πάντα βελτιώσεις […] Χρόνια συζητούσαν την κατασκευή ενός πέτρινου μνημείου. Τώρα που είχε γίνει πρωθιέρεια, μπορούσαν να το κάνουν-ή τουλάχιστον να το προσπαθήσουν». Η επιμονή της θα αποτελέσει κίνητρο για τον Σεφτ, ο οποίος ψάχνει διαρκώς να βρει λύση στα προβλήματα της μεταφοράς των λίθων.

     Ώσπου, αυτό που οι σώφρονες άνθρωποι όλων των φυλών φοβόταν, τελικά συμβαίνει. Μια πράξη ωμής βίας που οφείλεται στην πρωτόγνωρη ξηρασία που πλήττει την περιοχή, με αποτέλεσμα την μείωση των αποθεμάτων της διαθέσιμης τροφής σε επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα , θα αποτελέσει την αφορμή οι κρυμμένες αντιπαλότητες να βγουν στην επιφάνεια  και να ξεσπάσει ένας ολέθριος για όλες τις φυλές πόλεμος…

     Ο K. Follett, μας παρουσιάζει ένα ακόμη «μεγάλο» μυθιστόρημα. Επιστρατεύοντας τη φαντασία του, αλλά και την ιστορική και αρχαιολογική έρευνα, μας μεταφέρει στην εποχή της ανέγερσης του Μνημείου του Stonehenge, που παραμένει ακόμη και σήμερα άλυτο μυστήριο σε ότι αφορά την ταυτότητα αυτών που το ανήγειραν και τους λόγους που κατέβαλλαν τόσο κόπο, για να μεταφέρουν τους βαρύτατους λίθους από μεγάλη απόσταση. Πρόκειται για ένα βιβλίο συναρπαστικό, με πλούτο πληροφοριών. Μια ιστορία συγκλονιστική, γραμμένη με εξαιρετικό ρυθμό και δομημένη αριστοτεχνικά. Ένα βιβλίο που θα κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη ως την τελευταία σελίδα!    

ΤΟ ΚΑΡΦΙ ΣΤΟΝ ΤΟΙΧΟ

ΕΛΕΝΑ ΜΑΓΙΑΤΗ ΚΑΡΑΜΠΗ-ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΣ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 76, Οκτώβριος 2025

      Μετά τον οδηγό «Γλωσσάρι της Αιμοκάθαρσης» και τα παιδικά παραμύθια «Οι Περιπέτειες Του Ρούλη Του Νεφρούλη» και «Η Λίτσα Η Καρδουλίτσα Και Η Χαμένη Βαλβίδα», το συγγραφικό δίδυμο Ε. Μαγιάτη Καραμπή και Π. Χατζής, επιστρέφει στα εκδοτικά δρώμενα με την νουβέλα «Το Καρφί Στον Τοίχο» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ανάλεκτο.

     Η Έλεν Χαρτ (Ελένη Χαρτάλη), που ακολουθώντας το όνειρό της, σπούδασε Νομικά και μετανάστευσε στην Αμερική, όπου εργάστηκε σε μια μεγάλη δικηγορική εταιρεία, επιστρέφει στην γενέτειρά της, το Ηράκλειο της Κρήτης. Αφού συμπλήρωσε τον απαραίτητο εργασιακό χρόνο και ολοκλήρωσε την καριέρα της με επιτυχία, συνταξιοδοτήθηκε και αποφάσισε να γυρίσει οριστικά, για να εγκατασταθεί στο έρημο τώρα πιά, πατρικό της σπίτι. «Σε λίγη ώρα, επιτέλους είχε φτάσει στον γενέθλιο τόπο. Κοίταξε γύρω-γύρω και σα να κέρωσε ο χρόνος. Στάθηκε μπροστά στην καγκελόπορτα, οξειδωμένη όπως η ζωή της, σχεδόν διαλυμένη. Αγριόχορτα παντού, μισογκρεμισμένοι σοβάδες, χολεριασμένη μούχλα. Τα χέρια της έτρεμαν καθώς άγγιξαν το πόμολο της πόρτας, και με συγκίνηση σήκωσε το φαγωμένο χαλάκι, πιστό στην αέναη υποχρέωσή του να προστατεύει με ευλάβεια το κλειδί της κύριας εισόδου, παραδίνοντάς το στα χέρια της οικοδέσποινας […] Μπήκε στο σπίτι, η μυρωδιά της κλεισούρας της τρύπησε τα σωθικά, οι αράχνες είχαν κάνει κατάληψη, σκόνη και υγρασία παντού».

     Το πρώτο πράγμα που αντίκρυσε μόλις μπήκε ήταν μια οικογενειακή φωτογραφία «κρεμασμένη με παλιά κορνίζα σε ένα καρφί που ο χρόνος το είχε και αυτό ταλαιπωρήσει». Βλέποντας τα πρόσωπα της φωτογραφίας την πλημμύρισαν οι αναμνήσεις. Ξεκινά μια αναδρομή στη ζωή της: τα παιδικά χρόνια, ο πατέρας Αντρέας, η μητέρα Ασπασία, ο αδελφός Ιάκωβος (Βάκης), οι σπουδές στην Αθήνα, τα χρόνια της Νέας Υόρκης όπου μεγαλούργησε στον τομέα της, ο γάμος της, ο γιος της, που είχε το όνομα του παππού του…

     Η νουβέλα «Το Καρφί Στον Τοίχο», είναι ένα ενδιαφέρον, καλογραμμένο, ευκολοδιάβαστο, ευαίσθητο και συγκινητικό κείμενο, γεμάτο νοσταλγία και συναισθήματα που διαπερνούν τον ψυχισμό των χαρακτήρων του.

ΜΕΔΟΥΣΑ

HANNAH LYNN
Μετάφραση ΣΟΦΙΑ ΤΑΠΑ
Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ
Σελ. 247, Οκτώβριος 2025

     Το πρώτο βιβλίο που κυκλοφορεί στα ελληνικά της βρετανίδας συγγραφέως Χ. Λιν, είναι μια μυθιστορηματική απόδοση του γνωστού αρχαιοελληνικού μύθου της Μέδουσας. Δύο παραλλαγές του μύθου αναφέρουν ο Ησίοδος και ο Όμηρος, ενώ με την πάροδο του χρόνου, ο Βιργίλιος παρουσίασε μια τρίτη παραλλαγή.

    Στην μυθιστορηματική εκδοχή της Χ. Λιν, η Μέδουσα είναι μια πανέμορφη κοπέλα στην αρχή της εφηβείας. Εκτός όμως από την ομορφιά της, αυτό που την κάνει να ξεχωρίζει από τα άλλα κορίτσια της ίδιας ηλικίας, είναι και ο ισχυρός της χαρακτήρας. Παρά το γεγονός ότι η οικογένειά της δεχόταν ήδη προτάσεις γάμου από άνδρες με οικονομική επιφάνεια, η ίδια δεν είχε καμιά διάθεση να παντρευτεί! Ο πατέρας της, την οδήγησε στον ναό της Αθηνάς, όπου έγινε σημαντική ιέρεια. Εκεί την εντόπισε ο Ποσειδώνας και με τέχνασμα μπήκε στο ναό και την βίασε. Η Αθηνά οργίστηκε, αλλά επειδή δεν ήθελε να έρθει σε αντιπαράθεση και ρήξη με τον αδελφό της, έστρεψε -άδικα- την οργή της στην Μέδουσα. Για να την τιμωρήσει, αν και στην πραγματικότητα η ίδια δεν έφταιξε για ότι συνέβη, την μεταμόρφωσε σε τέρας που είχε αντί για μαλλιά είχε φίδια στο κεφάλι και με το βλέμμα της μπορούσε να πετρώσει όποιον την αντίκρυζε.

     Συναισθηματικά φορτισμένη, πήγε να επισκεφθεί τους γονείς της, οι οποίοι πέτρωσαν μόλις τους αντίκρυσε. Ήταν τα πρώτα «θύματα» της Μέδουσας που ονομάστηκε και Γοργώ, (που σημαίνει άγριο βλέμμα).

  Με τις αδελφές της, την Σθενώ και την Ευρυάλη, απομονώθηκαν σε ένα νησί κοντά στις πύλες του Κάτω Κόσμου και «διασκέδαζαν» μετατρέποντας σε πέτρινα αγάλματα, όσους είχαν την αποκοτιά να προσπαθήσουν να απαλλάξουν τον κόσμο από την κακία τους.

     Μέχρι την ημέρα που στο νησί έφτασε ο Περσέας με τους συντρόφους του…

     Η ιστορία της Μέδουσας είναι λίγο-πολύ γνωστή, οπότε από την πλευρά της εξέλιξης του μύθου, δεν υπάρχουν πολλές εκπλήξεις. Αυτό που κινεί όμως το ενδιαφέρον του αναγνώστη, είναι η αφηγηματική ικανότητα της Λιν, η οποία δίνει εικόνες που περιγράφουν το ζοφερό και αρρωστημένο κλίμα που επικρατεί στο νησί, αλλά και στις σχέσεις ανάμεσα στις αδελφές, όπως και η διεισδυτική της ματιά στην ψυχολογία των χαρακτήρων και κυρίως της Μέδουσας που πλήρωσε το τίμημα για κάτι που δεν ευθυνόταν.

  Να αναφέρω εδώ, ότι το κεφάλι της Μέδουσας, χρησιμοποιούνταν από πολύ παλιά ως προστατευτικό και αποτροπαϊκό σύμβολο και γι’ αυτό, τοποθετούνταν ως ακροκέραμο σε ναούς και σπίτια, αλλά και ως διακόσμηση σε πανοπλίες, όπλα, ασπίδες και άλλα αντικείμενα. Δύο από τις πιο «διάσημες» Μέδουσες, βρίσκονται στη βάση κιόνων στην Βασιλική Κινστέρνα (υπόγεια δεξαμενή νερού) στην Κωνσταντινούπολη, μία από τις οποίες μάλιστα είναι τοποθετημένη ανάποδα.

     ΥΓ. Δεν ξέρω τι γράφει το πρωτότυπο κείμενο, αλλά αποκλείεται να υπήρχαν λάμπες πετρελαίου στη Σέριφο της εποχής εκείνης, όπως αναφέρεται στην σελ. 159.    

Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ

ΧΡΙΣΤΟΣ ΖΑΦΕΙΡΗΣ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 270, Απρίλιος 2025

     Ένας ιστορικός και περιηγητικός οδηγός για τη Θεσσαλονίκη είναι το βιβλίο του Χ. Ζαφείρη, που παρουσιάζω σήμερα. Μετά την «Θεσσαλονίκη των Βυζαντινών», «…των Μουσουλμάνων» και «…των Εβραίων», σειρά έχει η Θεσσαλονίκη του 20^ου αιώνα. «…ο 20^ος αιώνας είναι ο πιο συναρπαστικός της νεότερης Θεσσαλονίκης. Στη διάρκειά του έγιναν σημαντικές αλλαγές και μεταμορφώσεις της πόλης (εθνολογικές, πολεοδομικές, πληθυσμιακές και κοινωνικές, αστικές καταστροφές) που τον διαφοροποιούν έντονα από τους προηγούμενους αιώνες».

     Ο οδηγός είναι χωρισμένος σε δώδεκα κεφάλαια-ενότητες, κάθε μία από τις οποίες εξετάζει κι έναν διαφορετικό τομέα ή χρονική περίοδο της ζωής στην πόλη.

     Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται συνοπτικά και με χρονολογική σειρά, τα σπουδαιότερα γεγονότα που συνέβησαν τα εκατό χρόνια (1900-2000).

     Στο δεύτερο σειρά έχει η παρουσίαση των τελευταίων χρόνων της οθωμανικής κατοχής-διοίκησης.

      Η επόμενη δεκαετία, που εξετάζει το τρίτο κεφάλαιο, σηματοδοτείται από την τεράστια αλλαγή στην εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού, που ξεκίνησε το 1916 και η οποία ολοκληρώθηκε το 1922, με την εγκατάσταση στη Θεσσαλονίκη εκατό περίπου χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, την φυγή είκοσι πέντε χιλ. μουσουλμάνων και τη μετανάστευση αρκετών χιλιάδων Εβραίων. Ενώ παράλληλα με την τεράστια καταστροφή της πυρκαγιάς του 1917, άλλαξε η μορφή της. Αν ολοκληρωνόταν η εφαρμογή του σχεδίου της επιτροπής Εμπράρ, που δεν ολοκληρώθηκε για κοινωνικούς, οικονομικούς και άλλους λόγους, σήμερα θα μιλούσαμε για μια εντελώς διαφορετική πόλη.

     Η απώλεια του πολυεθνικού χαρακτήρα της πόλης, οριστικοποιείται την εποχή του μεσοπολέμου. Το ίδιο διάστημα όμως, ιδρύονται θεσμοί που αργότερα γιγαντώθηκαν και απέκτησαν μεγάλη ακτινοβολία, ξέσπασαν εργατικές κινητοποιήσεις και χτίστηκαν σημαντικά κτίρια.

     Η δεκαετία του ’40, χαρακτηρίζεται «πολεμική». Η πόλη απώλεσε σαράντα πέντε χιλ. Εβραίους που οδηγήθηκαν στα κρεματόρια του Άουσβιτς, τους οποίους «αναπλήρωσε» λίγο αργότερα με την αναγκαστική μετεγκατάσταση αρκετών χιλιάδων κατοίκων της υπαίθρου των περιοχών όπου μαινόταν ο εμφύλιος πόλεμος.

     Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το κεφάλαιο που τιτλοφορείται «Ο μεγάλος αιώνας της βίας» και αναφέρεται στις πολιτικές δολοφονίες που έγιναν στην πόλη. «Η Θεσσαλονίκη υπήρξε μοιραίος τόπος για πολιτικά πρόσωπα σε περιόδους καίριες για τα εθνικά και πολιτικά ζητήματα της χώρας». Ξεκινά με τη δολοφονία του Θεόδωρου Ασκητή, διερμηνέα του Ελληνικού Προξενείου το 1908 και φτάνει μέχρι τη δολοφονία στο κτίριο της ΚΥΠ, του πρώην βουλευτή Γιώργη Τσαρουχά το 1968.

     Το επόμενο κεφάλαιο εστιάζει στα μετεμφυλιακά χρόνια και φτάνει μέχρι τη μεταπολίτευση του 1974.

     Το κεφάλαιο που ακολουθεί αναφέρεται στο χρόνια της μεταπολίτευσης. Μια περίοδο που σηματοδοτήθηκε από τον μεγάλο σεισμό του 1978, τους εορτασμούς για τα 2300 χρόνια από την ίδρυση και την ανάληψη από την πόλη το 1997 του τίτλου Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.

     Ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνεται στην λογοτεχνία, την τέχνη, τη μουσική και το θέατρο, όπως και στην αθλητική ιστορία. Να σημειωθεί ότι η ΧΑΝΘ, ήταν αυτή που έφερε το μπάσκετ στην Ελλάδα και στο μουσείο της, υπάρχει η αναπαράσταση της πρώτης μπασκέτας, που ήταν …μια καρέκλα καρφωμένη ανάποδα στον τοίχο!

     Ένα ολιγοσέλιδο κεφάλαιο αναφέρεται στα μεγάλα νεκροταφεία στα οποία βρίσκονται τάφοι επιφανών προσωπικοτήτων, κάποιοι από τους οποίους κοσμούνται με εξαιρετικά γλυπτά.

     Τέλος, ξεχωριστή αναφορά γίνεται στους «χαμένους παραδείσους», όπως ο Κήπος των Πριγκήπων (Μπεχτσινάρ), τα καραβάκια του Θερμαϊκού, το τραμ κλπ.

     Ο Οδηγός πετυχαίνει σε μεγάλο βαθμό τους στόχους και τις επιδιώξεις του που είναι «…να παρουσιάσει συνοπτικά την πολύπτυχη πορεία και δράση της Θεσσαλονίκης στον 20^ο αιώνα (ιστορική, οικιστική, κοινωνική, πολιτιστική), τα σημαντικά γεγονότα και τη γιγάντωση της πόλης […] Πιστεύω ότι με την  παράθεση, πέρα από τις ιστορικές πληροφορίες, των διαθέσιμων εμπραγμάτων μαρτυριών, που έχουν σχέση με τις εξελίξεις και τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν στον 20^ο αιώνα, θα γίνουμε καλύτεροι κοινωνοί και γνώστες της ιστορικής πόλης».

     Τον Οδηγό συμπληρώνουν δεκάδες φωτογραφίες, επιλεγμένη βιβλιογραφία κι ευρετήριο μνημείων, τόπων, μουσείων.     

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΝΑΟΥΣΗΣ

ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΤΟΥΓΙΑΝΝΑΚΗΣ
Έκδοση ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΝΑΟΥΣΑΣ «ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛ Ο ΛΟΓΙΟΣ»
Σελ. 258, Οκτώβριος 2025

     Το βιβλίο «Ιστορία Της Πόλεως Ναούσης» του Ευστ. Στουγιαννάκη, εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1924. Μόλις δώδεκα χρόνια μετά την απελευθέρωση κι ενώ εκατοντάδες πρόσφυγες -κυρίως από την Αργυρούπολη- εγκαθίστανται στη Νάουσα. «Ο μετασχηματισμός της μικρής κοινωνίας προχωρά πια με γοργούς ρυθμούς, κάτι που διακρίνεται και στον αντίστοιχο μετασχηματισμό του πολεοδομικού ιστού και των οικημάτων της. Μέσα στο πλαίσιο αυτό ο Στουγιαννάκης θα εκδώσει ένα βιβλίο αυτογνωσίας της πόλης και των κατοίκων της, στον καθρέπτη του οποίου κοιτιούνται οι Ναουσαίοι έναν αιώνα τώρα».

     Ο Ε. Στουγιαννάκης, διδάκτωρ της φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, που ανέλαβε την ηγεσία των σχολείων της πόλης λίγο πριν την απελευθέρωση, βασίστηκε στις σημειώσεις του δασκάλου Δημητρίου Πλαταρίδη, οι οποίες έφτασαν στα χέρια του το 1913. Ο Δ. Πλαταρίδης ξεκίνησε να γράφει παρακινημένος από την πραγματεία του Ν. Γ. Φιλιππίδη που λέγεται «Η επανάστασις και καταστροφή της Ναούσης». Συμπλήρωσε δε τα χειρόγραφα, με κάποιο οθωμανικό έγγραφο που περιγράφει τα όρια της πόλης, αλλά κυρίως με μαρτυρίες των λίγων επιζώντων της σφαγής ή απογόνων τους, που επέστρεψαν στην εκ βάθρων κατεστραμμένη πόλη μετά την αμνηστία που δόθηκε κι επισκεπτόμενος τα θέατρα των μαχών, για να έχει άποψη της τοπογραφίας των περιοχών.

    Το 1976, ο Σύλλογος Αποφοίτων Λαππείου Γυμνασίου Ναούσης, ανατύπωσε το εξαντλημένο ως τότε βιβλίο του Στουγιαννάκη. Υπήρχε όμως και υπάρχει το πρόβλημα της γλώσσας. «Με μια σφιχτή, άκαμπτη καθαρεύουσα των αρχών του 20^ου αιώνα, από τη γραφίδα ενός περισπούδαστου φιλολόγου της εποχής, αν το 1976 ήταν μόνο κάπως κατανοητό, σήμερα το βιβλίο είναι σίγουρα απρόσιτο γλωσσικά από τους περισσότερους».

     Έτσι 100 χρόνια μετά την πρώτη έκδοση το εμβληματικό αυτό βιβλίο, μεταφέρεται με την φροντίδα της Πολιτιστικής Εταιρείας Νάουσας «Αναστάσιος Μιχαήλ Ο Λόγιος» στη νέα Ελληνική κι ελαφρύνεται από αρκετά σχόλια που θεωρήθηκαν παρωχημένα και περιττά. Υπάρχει όμως και μία ακόμη καινοτομία. Η «ηχητική αναπαραγωγή του αποδοσμένου στη δημοτική κειμένου, ώστε να είναι προσβάσιμο ευκολότερα».

     Για την απόδοση του κειμένου στη νέα Ελληνική συνεργάστηκαν οι: Κατερίνα Γκέσιου, Αλέξανδρος Οικονόμου, Δήμητρα Τζάκη-Μπεσλίκα, και Π Στοϊδης. Στην ηχογράφηση συμμετείχαν οι: Ζωή Δασκαλάκη, Θεόδωρος Δόδης, Ελένη Ζαφειρίου, Γιώργος Μάλλιος, Αλέξανδρος Οικονόμου, Δημήτρης Πάζος, Μαρία Παπαθωμίδου και Πέτρος Στοϊδης.

     Αύριο, Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2025, θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου στη Νάουσα, στον Πολυχώρο Πολιτισμού Χ. Λαναράς αίθουσα Βέτλανς, στις 11.00 π,μ. Θα μιλήσουν οι Αλέξανδρος Οικονόμου, πρόεδρος της Πολιτιστικής Εταιρείας Νάουσας «Αναστάσιος Μιχαήλ Ο Λόγιος», Γιώργος Μάλλιος, Δρ. Κλασσικής Αρχαιολογίας και Πέτρος Στοϊδης, φιλόλογος-αρχαιολόγος.     

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΛΕΞΕΙΣ στα γιορτινά τους φορεμένες

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΣΑΠΙΔΗΣ
Εκδόσεις 3.1
Σελ. 174, Νοέμβριος 2025

      Κυκλοφόρησε μόλις πριν από λίγες μέρες η νουβέλα του Γ. Κασαπίδη με τίτλο «Τέσσερις Λέξεις Στα Γιορτινά Τους Φορεμένες». Τίτλος μάλλον παράξενος, που «ερμηνεύεται» όμως στο βιβλίο.

     Την ιστορία αφηγούνται δύο αδελφές, ένα μοτίβο που χρησιμοποιεί ο Γ. Κασαπίδης τόσο στα διηγήματά του, όσο και στην νουβέλα που έγραψε με τον Γιώργο Δάμτσιο κι έχει τίτλο «Αγαπημένη Μου Αδελφή». (παρουσίαση Μάρτιος 2025). Δύο; Εμείς ακούμε τον χειμαρρώδη λόγο της μιας από αυτές. Ο συγγραφέας κρατά αρχικά κρυφή την ταυτότητά τους. Όσο προχωρά όμως η ανάγνωση, ο καθένας υποψιάζεται ποιες μπορεί να είναι, μέχρι που λίγες σελίδες πριν από το τέλος, έρχεται η αποκάλυψη.

     Επίκεντρο της αφήγησής τους ο Μιχαλιός. Ένας νέος άντρας που υπήρξε άτυχος-τυχερός από μικρός. Άτυχος γιατί χρειάστηκε να αντιμετωπίσει βάσανα και δραματικές καταστάσεις και τυχερός γιατί όποτε έκλεινε μια πόρτα, άνοιγε μια άλλη «Σαν ευλογία και σαν κατάρα, σαν θεϊκό παιχνίδι που δεν αστειευότανε, δεν λάθευε ποτέ του».

     Στην τρυφερή ηλικία των τριών ετών, έχασε όλη του την οικογένεια που σφαγιάστηκε σε μια επιδρομή των Γερμανών κατακτητών, οι οποίοι δολοφόνησαν όσους κατοίκους του χωριού του μπόρεσαν να εντοπίσουν και το πυρπόλησαν ολοσχερώς. Ο Μιχάλης γλίτωσε σαν από θαύμα. Όταν οι υπόλοιποι κάτοικοι που για να σωθούν από την εκδικητική μανία των ναζί πρόλαβαν και διασκορπίστηκαν στα γύρω βουνά επέστρεψαν, βρήκαν το παιδί. Επειδή δεν είχε κανέναν συγγενή εν ζωή, μια ηλικιωμένη, η κυρά Μάρω, αποφάσισε να γίνει κηδεμόνας του και να του προσφέρει ένα σπιτικό και αγάπη. Ούτε εδώ όμως στάθηκε τυχερός ο Μιχαλιός, αφού η κυρά Μάρω λίγο μετά πέθανε και τον άφησε για δεύτερη φορά ορφανό. Η «πόρτα που άνοιξε» αυτή τη φορά ήταν ο παππάς του χωριού. Ήξερε ένα άτεκνο ζευγάρι σε ένα κοντινό χωριό που ήθελε διακαώς ένα παιδί και τους πρότεινε τον μικρό. Αυτοί τον καλοδέχτηκαν και τον υιοθέτησαν. Ο πόλεμος τελείωσε, έληξε και η ντροπιαστική περίοδος του εμφυλίου και ο Μιχαλιός που μεγάλωσε άρχισε να ορθοποδεί. Γνώρισε και μία κοπέλα, αλλά τότε ήρθε η Ιστορία, «η τσούλα και η πόρνη Ιστορία» όπως την χαρακτηρίζει ο Κώστας Τριπολίτης στο Ανεμολόγιο, το γνωστό τραγούδι του Θάνου Μικρούτσικου και δεν τσαλάκωσε απλώς, αλλά συνέθλιψε τις ζωές των ανθρώπων…

     Το βιβλίο τα έχει όλα. Μια ιστορία με τα πάνω της, τα κάτω της, τα γυρίσματά της, και τις ανατροπές της. Μια σειρά από χαρακτήρες πρωτεύοντες και δευτερεύοντες που σκιαγραφούνται με διεισδυτικότητα, προσοχή και ανεκτικότητα για τις ανθρώπινες αδυναμίες τους. Αλλά εκεί που πραγματικά απογειώνεται, είναι στον τρόπο με τον οποίο είναι γραμμένο. Πρόκειται για ένα λογοτεχνικό κείμενο υψηλής αισθητικής, λυρικό και μαζί συναρπαστικό, αριστοτεχνικά δοσμένο, καθηλωτικό, στο οποίο δεν περισσεύει καμία λέξη και κάθε μια είναι κατάλληλα τοποθετημένη, ώστε να υπάρχει ρυθμός και η ανάγνωση να ρέει αβίαστα. Ένα κείμενο που ξεχειλίζει από συναισθήματα. Αλλά που κυρίως ξεχειλίζει από νοιάξιμο. Νοιάξιμο για τον άνθρωπο, τα λάθη του, τα πάθη του, τις λίγες στιγμές ευτυχίας, τις πολλές της απόγνωσης και της απελπισίας, τις χαρές του, τις λύπες του, τις αποτυχίες και τις επιτυχίες του, τις πράξεις γενναιότητας αλλά και τους δισταγμούς της δειλίας, που είναι ακόμη πιο ανθρώπινοι, για τους έρωτες, τις αγάπες του. Ένα κείμενο που χωρίς να καταντά φτηνό μελό, θα συγκινήσει και θα ταράξει τους αναγνώστες

     Μερικές φορές, για κάποια βιβλία, εύχομαι να είχα τη δύναμη  με μια κουβέντα, να πείσω αυτούς που παρακολουθούν αυτό το blog , να τα διαβάσουν. Το «Τέσσερις Λέξεις Στα Γιορτινά Τους Φορεμένες», είναι ένα από αυτά. Είναι ένα βιβλίο μεγάλης αξίας, που θα μείνει στο νου σας για πολύ καιρό.

     Παρουσίαση του βιβλίου, θα γίνει σήμερα Κυριακή 30 Νοεμβρίου 2025 στη Νάουσα, στον Πολυχώρο Πολιτισμού Χ. Λαναράς στις 11.30 π.μ. Για το βιβλίο θα μιλήσουν η Καλλιόπη Πασιά, ο Μιχάλης Χατζής, ο Δημήτρης Μουρατίδης και ο συγγραφέας Γιώργος Κασαπίδης. Αποσπάσματα θα διαβάσει η Κατερίνα Μπόσκου.