13 Δεκ 2019

1177 π. Χ. ΟΤΑΝ ΚΑΤΕΡΡΕΥΣΕ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ


1177 π. Χ. ΟΤΑΝ ΚΑΤΕΡΡΕΥΣΕ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
ERIC H. CLINE
Μετάφραση ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΜΑΓΟΥΛΑΣ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σελ. 302, Ιούνιος 2019

     Έχω γράψει σε προηγούμενη παρουσίαση ότι όταν τα βιβλία Ιστορίας γράφονται από τα κατάλληλα πρόσωπα, μπορούν να γίνουν συναρπαστικά αναγνώσματα. Αυτό συμβαίνει και στο βιβλίο «1177 π. Χ. Όταν Κατέρρευσε Ο Πολιτισμός», στο οποίο ο καθηγητής Κλασικών Σπουδών και Ανθρωπολογίας Δρ E. H. Cline, αφηγείται με τον μοναδικό του τρόπο, τα όσα συνέβησαν σε μια μακρινή εποχή-που όμως ο αναγνώστης με έκπληξη θα ανακαλύψει ότι έχει μεγάλες ομοιότητες με τη σημερινή-και οδήγησαν σε αυτό, που ο καθηγητής, αποκαλεί «κατάρρευση του πολιτισμού».
     Η εποχή μεταξύ του 1600-1100 π. Χ., ονομάζεται Εποχή του Χαλκού και χωρίζεται στην Πρώιμη, Μέση και Ύστερη. Την εποχή αυτή, άκμασαν στην ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή, μεγάλοι πολιτισμοί. «Τώρα έχουμε την πλήρη εικόνα των πρωταγωνιστών: Χετταίοι, Αιγύπτιοι, Μιτάννι, Κασσίτες, Βαβυλώνιοι, Ασσύριοι, Κύπριοι, Χαναναίοι, Μινωίτες, Μυκηναίοι, άπαντες παρόντες και γνωστοί. Αλληλεπίδρασαν όλοι μεταξύ τους και θετικά και αρνητικά, κατά τους επόμενους αιώνες…».
     Οι σχέσεις που είχαν αυτοί οι λαοί μεταξύ τους, ήταν πάντα πολύ στενές, όπως αποδεικνύεται από τα «αρχεία» που βρέθηκαν είτε ως επιγραφές σε αιγυπτιακά-φαραωνικά ταφικά μνημεία, είτε σε εκατοντάδες πήλινες πλάκες που βρέθηκαν σε ανασκαφές σε διάφορες περιοχές της Εγγύς Ανατολής. Οι σχέσεις αυτές ποικίλουν. Κάποιες είναι υποτέλειας. Κάποιες είναι συμμαχικές, που επιτυγχάνονται με συνθήκες ειρήνης, κάποιες συγγενικές, που επιτυγχάνονται με βασιλικούς γάμους, αλλά κυρίως είναι εμπορικές. Εκπληκτικά μεγάλος-για τις συνθήκες της εποχής-όγκος αγαθών, μεταφέρεται διά ξηράς και διά θαλάσσης, από τη μια αυτοκρατορία στην άλλη. Το εμπόριο έχουν στα χέρια τους οι βασιλικοί οίκοι αν και κάποιοι όπως οι Αιγύπτιοι, δεν το παραδέχονται ανοικτά. Οι «ιδιώτες» που δραστηριοποιούνται στον εμπορικό τομέα, είναι λίγοι και δρουν πάντα μετά από βασιλική άδεια.
     Ξαφνικά όλα άλλαξαν! «Όλες οι χώρες και δυνάμεις της 2ης χιλιετίας π. Χ. στο Αιγαίο και την Εγγύς Ανατολή-αυτές που βρίσκονταν στο προσκήνιο κατά τη χρυσή περίοδο που ονομάζουμε σήμερα Ύστερη Εποχή του Χαλκού-παρήκμασαν και εξαφανίστηκαν είτε αμέσως ή σε λιγότερο από έναν αιώνα. Στο τέλος, ήταν σαν ο ίδιος ο πολιτισμός να σβήστηκε από το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής αυτής. Πολλά, αν όχι όλα, τα επιτεύγματα των προηγούμενων αιώνων εξαφανίστηκαν σε τεράστιες εκτάσεις, από την Ελλάδα μέχρι τη Μεσοποταμία. Μια νέα μεταβατική εποχή ξεκίνησε […] Αναμφίβολα κυριάρχησε ο τρόμος σε ολόκληρη την επικράτεια κατά τις τελευταίες μέρες αυτών των βασιλείων». Πολλά κραταιά βασίλεια κατέρρευσαν. Παλάτια και πόλεις ολόκληρες καταστράφηκαν κι ερημώθηκαν. Για να ξαναχτιστούν κάποιες από αυτές χρειάστηκε να περάσουν αιώνες, αλλά πολλές εγκαταλείφτηκαν οριστικά. Τι είχε συμβεί; Για πολλά χρόνια οι ειδικοί που ασχολήθηκαν με το θέμα, βρήκαν τον ιδανικό «αποδιοπομπαίο τράγο»: τους «Λαούς της Θάλασσας». Οι οποίοι, υποτίθεται ότι επιτέθηκαν και κατέστρεψαν όσες πόλεις βρέθηκαν στο διάβα τους. «Έφτασαν οι «Λαοί της Θάλασσας» στην Εγγύς Ανατολή ως ένας σχετικά οργανωμένος στρατός, όπως αυτός της πιο πειθαρχημένης Σταυροφορίας, που ήταν αφοσιωμένος στην κατάκτηση των Αγίων Τόπων κατά τον Μεσαίωνα; Ήταν μια ομάδα λαφυραγωγών με χαλαρή ή κακή οργάνωση όπως οι Βίκινγκς μιας κατοπινής εποχής; Ή μήπως ήταν πρόσφυγες που έφυγαν για να γλιτώσουν από μια καταστροφή ψάχνοντας νέα εδάφη; Διότι από όλα αυτά που ξέρουμε, η αλήθεια θα μπορούσε να είναι ένας συνδυασμός όλων αυτών ή και τίποτε από τα παραπάνω». Νεώτερα ευρήματα δείχνουν ότι «μάλλον τους προσδίδουμε μεγαλύτερη αναγνώριση απ’ ότι αξίζουν».
     Ο Δρ Cline, έχει τη δική του θεωρία για να εξηγήσει τις καταστροφές. Πριν φτάσει όμως στην παρουσίαση της θεωρίας του, μας κάνει μια εκπληκτική «ξενάγηση» στο χώρο και το χρόνο. Μας συστήνει τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στην ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή και αναδεικνύει τις ομοιότητες εκείνης της εποχής με τη σημερινή. Με την τεράστια ευρυμάθειά του, αλλά και τον εκπληκτικό τρόπο γραφής, καταφέρνει να μετατρέψει ένα έργο που θα μπορούσε να είναι μια βαρετή παράθεση ονομάτων και ημερομηνιών σε συναρπαστικό ανάγνωσμα, αλλά και δίνει ένα έργο, που μπορεί να είναι απόλυτα κατανοητό, ακόμη και από τον πλέον αδαή, χωρίς να χάνει την επιστημονική του αξία.
     Το βιβλίο, που δεν πρέπει να λείπει από καμία βιβλιοθήκη που θέλει να διεκδικεί τον τίτλο της σοβαρής κι ενημερωμένης, είναι γραμμένο σαν… θεατρικό έργο. «…προβάλλω εδώ την ιστορία (ή μάλλον τις ιστορίες) της Ύστερης Εποχής του Χαλκού σαν ένα θεατρικό σε τέσσερις πράξεις, με κατάλληλη αφήγηση και αναδρομές, ώστε να σκιαγραφήσω τα αναγκαία συμφραζόμενα για την παρουσίαση των πιο σημαντικών παικτών, όπως εμφανίστηκαν στο παγκόσμιο προσκήνιο και κατόπιν αποχώρησαν».
     Το βιβλίο συμπληρώνεται από κατάλογο με «τα πρόσωπα του δράματος», εκτενέστατη βιβλιογραφία και ευρετήριο ονομάτων.  

9 Δεκ 2019

Ο ΛΥΚΟΣ ΤΗΣ ΣΤΑΖΙ


Ο ΛΥΚΟΣ ΤΗΣ ΣΤΑΖΙ
DAVID YOUNG
Μετάφραση ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΧΡΥΣΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ
Σελ. 406, Ιούνιος 2019

     Μετά το μυθιστόρημα του, «Το Παιδί Της Στάζι» που σημείωσε αξιόλογη επιτυχία, ο D. Young επιστρέφει με ένα ακόμη ιστορικό-αστυνομικό μυθιστόρημα. Εκτυλίσσεται και πάλι στην Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας όπως ήταν το επίσημο όνομα, της ανατολικής Γερμανίας. Πρωταγωνιστεί και πάλι η υπαστυνόμος της αστυνομίας Κάριν Μίλερ, που «αν και ντετέκτιβ του τμήματος ανθρωποκτονιών, εργάζεται στο εγκληματολογικό».
     Η Χάλε Νόιστατ, είναι μια νεόδμητη πόλη, στα νότια της ανατολικής Γερμανίας, κοντά στη Λειψία. Αποτελείται από μεγάλες πολυκατοικίες, οι οποίες χτίστηκαν για να στεγάσουν τους εργαζόμενους στα κοντινά εργοστάσια χημικών.
     Σ’ αυτή την πόλη, που θεωρείται ότι είναι επίτευγμα, είναι το καμάρι του καθεστώτος και υποτίθεται ότι έχει μηδενική εγκληματικότητα, τον Ιούλιο του 1975, σημειώνεται μια απαγωγή! Δίδυμα βρέφη, που γεννήθηκαν πρόωρα και χρειάστηκε να παραμείνουν σε μονάδα νεογνών για παρακολούθηση, εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς, από τα κρεβάτια τους. Η υπαστυνόμος Μίλερ, καλείται από το Βερολίνο να συνδράμει τους αστυνομικούς της πόλης και να λύσει τη  υπόθεση. Είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία να αποκαταστήσει την φήμη της, που «τραυματίστηκε» σοβαρά σε προηγούμενη υπόθεση. «Θέλουν τη βοήθεια μιας γυναίκας αστυνομικού. Αναφέρθηκε το όνομά σου. Θα είναι μια ευκαιρία να επιστρέψεις στη δράση, Κάριν». Όταν φτάνει με τον βοηθό της στην πόλη, βρίσκεται μπροστά σε δυσάρεστες εκπλήξεις, αφού την ενημερώνουν ότι «Δεν πρόκειται για απλή υπόθεση εξαφάνισης. Ένα από τα μωρά έχει βρεθεί. Νεκρό. Και όχι από φυσικά αίτια. Είναι έρευνα για φόνο». Ακόμα, σύμφωνα με εντολές του τοπικού παραρτήματος της Στάζι, θα πρέπει η έρευνα να γίνει με τη μέγιστη μυστικότητα και διακριτικότητα, για να μην διαταραχτεί η ζωή στην πόλη και να μην προκληθεί πανικός. «Αυτό που θέλω να επισημάνω είναι ότι πρόκειται για μια ευαίσθητη έρευνα. Η Χάλε-Νόιστατ, είναι πολύ σημαντική για τη Δημοκρατία. Θέλουμε οι άνθρωποι να θέλουν να ζήσουν εδώ, να θέλουν να δουλέψουν εδώ. Συνεπώς παρότι θέλουμε να βρούμε το δολοφόνο ή τους δολοφόνους,όσο πιο γρήγορα γίνεται, πρέπει να το κάνουμε διακριτικά. Δεν θέλουμε να ανησυχήσουμε τον κόσμο».
     Τα στοιχεία είναι ελάχιστα και η Μίλερ με τη βοήθεια των ανδρών της τοπικής αστυνομικής δύναμης, ρίχνεται στην αναζήτηση τόσο του απαχθέντος βρέφους, όσο και του δολοφόνου. Ξέρει ότι ο χρόνος, όπως σε κάθε υπόθεση απαγωγής, κυλάει εναντίον της. Κάθε ώρα που περνά, την απομακρύνει από το στόχο της. Οι περιορισμοί που έχει θέσει η Στάζι και δυσκολεύουν την έρευνα, της είναι ακατανόητοι. «Σίγουρα υπήρχε κάτι άλλο πίσω από την πανταχού παρούσα ανάγκη για μυστικότητα, κάτι που ήταν αποφασισμένη να το ανακαλύψει». Μέχρι που έρχονται γεγονότα κι εξελίξεις που θα στρέψουν τις έρευνες σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση…
     Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, με έναν εξαιρετικά δομημένο χαρακτήρα και μοναδική απόδοση του κλειστοφοβικού κλίματος της χώρας, μέσα στο οποίο πρέπει να δράσει η Μίλερ, κάτω από άγρυπνο μάτι της τρομερής και φοβερής Στάζι.      

4 Δεκ 2019

ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΚΟΛΤΣΟΣ


ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΚΟΛΤΣΟΣ
     Γεννήθηκε το 1945 στην Αθήνα. Είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Εργάστηκε στον τραπεζικό τομέα στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
     Έργα του: «Η Αφιέρωση» (2016, Μεταίχμιο), «Οδηγός Φόνων» (2019, Μεταίχμιο). Συμμετοχές σε συλλογικά έργα: «Το Τελευταίο Ταξίδι» (2009, Μεταίχμιο), «Είσοδος Κινδύνου» (2011, Μεταίχμιο), «Η Επιστροφή Του Αστυνόμου Μπέκα» (2012, Καστανιώτης), «Σκοτεινές Υποθέσεις» (2018, Κύφαντα). 

Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας “Οδηγός Φόνων”;
   Θα έλεγα πως επρόκειτο για μία διπλή έμπνευση. Το σημείο εκκίνησης ήταν …μία φράση: «Εσύ και ο Καπαμπλάνκα», από την ακροτελεύτια πρόταση του Philip Marlowe, εμβληματικού ήρωα του Raymond Chandler, στο “Το ψηλό παράθυρο” (“The high window”). Θέλησα έναν μύθο που να κατέληγε σε αυτήν τη φράση. Ακούγεται εκκεντρικό, αλλά θα ήταν αναληθές αν “πρότεινα” ένα άλλο σημείο εκκίνησης. Και στις προθέσεις μου ήταν ο “διπλός μύθος”: Μία ιστορία μέσα στην ιστορία, όχι με την έννοια του παράλληλου μύθου, αλλά με αυτήν της συνάφειας δύο διαδρομών, όπου η μία να περιέχει την άλλη, η μία να υποδεικνύει την άλλη.
Θέλετε να μεταφέρετε κάποιο μήνυμα με αυτό το βιβλίο και ποιο είναι αυτό;
   Θα ήταν ανακριβές να αναφέρω πως ο “Οδηγός φόνων” γράφτηκε για να μεταφέρει κάποιο μήνυμα, ή ότι εκφράζει κάποια πρόθεση μηνύματος. Ήταν περισσότερο η επιθυμία να δείξω - μέσω της σκιαγραφίας των χαρακτήρων - τη συμπεριφορά των προσώπων, υπό συνθήκες πίεσης, φυσικής και ψυχολογικής. Επιθυμία μάλλον κοινότοπη, δεδομένου ότι το “αστυνομικό” αφήγημα - και αυτό ανεξαρτήτως Σχολής - εκκινεί και καταλήγει στην ανθρώπινη συμπεριφορά υπό καθεστώς πίεσης. Όμως, αν το ερέθισμα, η πίεση, αποτελεί κοινοτοπία, είναι η ποικιλία των αντιδράσεων των ατόμων, ποικιλία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, που ορίζεται από την ψυχοσύνθεση ή και την ψυχοπαθολογία, ενός εκάστου.   

Ο Αλκιβιάδης Πικρός, κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου σας, είναι μάλλον ιδιόρρυθμος (και αυτός είναι επιεικής χαρακτηρισμός). Βασίσατε αυτόν τον χαρακτήρα σε πραγματικό πρόσωπο; Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας;
   Οι χαρακτήρες μιας μυθοπλασίας είναι σπάνια αυθεντικοί. Κατά κανόνα πρόκειται για προϊόντα σύνθεσης χαρακτήρων, γνωστών στον συγγραφέα ή και φανταστικών, ενώ δεν αποκλείεται (αντιθέτως, απαντάται συχνότατα) οι ήρωες να εκφράζουν κάποιες έδρες του πρίσματος που αντιπροσωπεύει ο ίδιος ο συγγραφέας. Μα άλλα λόγια, συχνά ο συγγραφέας, ηθελημένα ή αθέλητα, αυτοβιογραφείται, πίσω από το προσωπείο ενός ή περισσότερων χαρακτήρων του έργου του.   

Πως αποφασίσατε να ασχοληθείτε με ένα είδος που μόλις τα τελευταία χρόνια άρχισε να «απενοχοποιείται» στη συνείδηση του αναγνωστικού κοινού;
   Μου αρέσει ο όρος “απενοχοποίηση”, σε αντίστιξη με τον όρο “αστυνομική λογοτεχνία”! Η εκκίνηση της επαφής μου με την αστυνομική λογοτεχνία ήταν χρονικά ατυπική, αφού ξεκίνησα να γράφω μετά τα 60. Επαγγελματικές ενασχολήσεις, απαγορευτικές έναντι της όποιας άλλης, απέτρεψαν την επαφή μου με το αντικείμενο. Η πρόσθετη δυσκολία ήταν ότι, επί δεκαετίες, η σχέση μου με τον ελληνικό γραπτό λόγο, είχε διακοπεί, αφού η δουλειά μού επέβαλλε τη σύνταξη τεχνικών κειμένων, σε ξένη γλώσσα. Η απόφαση να ασχοληθώ με την αστυνομική λογοτεχνία ήταν περισσότερο αποτέλεσμα της έλξης που ασκούσε - και ασκεί - το αντικείμενο, έλξης ανεξάρτητης της εκτίμησης του είδους ως “παραλογοτεχνίας”, μίας σε αποδρομή στερεοτυπικής κατηγοριοποίησης, με την οποία ούτως ή άλλως διαφωνώ. 

Η αστυνομική λογοτεχνία, μπορεί να είναι μια κοινωνική πράξη;
   Η αστυνομική λογοτεχνία ή - κατ’ άλλους και ίσως πιο σωστά – η “λογοτεχνία της παραβατικότητας”, αποκλίνει σημαντικά, σήμερα, ως λογοτεχνικό είδος (genre) από τα πρότυπα, όπως αυτά είχαν “καθοριστεί” από την κλασική Σχολή των αρχών του 20ου αιώνα. To αυστηρά “αστυνομικό” προφίλ του μύθου έχει, πλέον, εμπλουτιστεί με διακριτές κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, ή και νομικές παραμέτρους∙ σε περιπτώσεις, μάλιστα, που αυτές αποκλίνουν αισθητά από το “πολιτικά ορθό”, η αστυνομική λογοτεχνία χαρακτηρίζεται ως “λογοτεχνία της ρήξης” (βλ. Jean-Patrick Manchette). Είναι λογικό, έως αναμενόμενο, η πολιτικο-κοινωνική κοσμογονία του περασμένου αιώνα να προσφέρει άπειρες ευκαιρίες σύμπλευσης με την αστυνομική λογοτεχνία, αφού “κίνητρο”, “φόνος”, “δίωξη”, ακόμα και “δικαιοσύνη”, προσφέρονται, πλέον, σε ερμηνείες αλλά και εφαρμογές πρωτόγνωρες, για τα δεδομένα των πιονιέρων του είδους.

Πότε καταλάβατε ότι θέλετε να γίνετε συγγραφέας;
   Δεν μπορώ να το ορίσω, χρονικά. Υποθέτω πως ήταν μία έφεση, μία κλίση ή μία τάση στη συγγραφή, που παρέμενε καλά κρυμμένη, σε πολύχρονη νάρκη, αλλά όχι σε απόσβεση. Θυμάμαι τον πολύ νεαρό Αντώνη να φτιάχνει ιστορίες ή και να τις διηγείται, ίσως παραμυθάς από κούνια, που οι περιστάσεις τού επέβαλαν τη σιωπή εν αναμονή∙ τη σιωπή εν αναμονή, όμως όχι τη λήθη. Οπότε, στην πρώτη ευκαιρία… Που παρουσιάστηκε μισόν αιώνα μετά.  
 
Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;
   Ήταν ένας ενθουσιασμός, σε απόχρωση. Το λέω αυτό, γιατί το πρώτο μου έργο δημοσιεύτηκε μαζί με τα κείμενα άλλων δέκα συγγραφέων, σε μία συλλογή διηγημάτων (“Το τελευταίο ταξίδι - 11 νουάρ ιστορίες” / Μεταίχμιο, 2009). Θα έλεγα πως με ενθουσίασε περισσότερο το γεγονός ότι μου εμπιστεύτηκαν την Επιμέλεια του βιβλίου. 

Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;
   Ορισμένοι των βασικών ηρώων του “Οδηγός φόνων” προϋπήρχαν  στο πρώτο μου μυθιστόρημα, “Η αφιέρωση” (Μεταίχμιο, 2016). Ηλικιακά, μεγαλώνουν, ακολουθώντας τη χρονολογική εξέλιξη των μύθων∙ χωρίς αυτό να σημαίνει ότι γίνονται, υποχρεωτικά, σοφότεροι... Και δεν με ενημερώνουν για το τι κάνουν, στα μεσοδιαστήματα της συγγραφικής απραξίας!  

Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;
   Διαθέτω μία μικρή Dream team αποτελούμενη από μία συγγραφέα, που, αν και όχι αυστηρά της αστυνομικής λογοτεχνίας, διακρίνεται από τη βαθιά γνώση στο αντικείμενο και μία σπάνια ευαισθησία απέναντι στο είδος και έναν συνομήλικο πολύ καλό φίλο, υπόδειγμα επιμελούς αναγνώστη και μέλος της Λέσχης Ανάγνωσης Αστυνομικής Λογοτεχνίας του Μεταίχμιο. Σε αυτούς θα πρέπει να προστεθεί ο κύριος Γιάννης Γαλανόπουλος, Φιλόλογος,  Επιμελητής τού “Η αφιέρωση” και του “Οδηγός φόνων”, στον οποίο είμαι ευγνώμων, όχι μόνο για το συστηματικά εύστοχο των παρατηρήσεών του, αλλά και για την ιώβειο υπομονή του, στη συνεργασία του με κάποιον που κάνει πρωταθλητισμό υποχονδρίας. 

Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;
   Αναμφίβολα, αυτός που διαβάζει το βιβλίο δύο φορές! Ακούγεται υπερβολικό, αλλά θα σας εξηγήσω. Συντονίζω τη Λέσχη Αστυνομικής Λογοτεχνίας του Μεταίχμιο, από τον Απρίλιο του 2007. Μία από τις ιδιαιτερότητες της Λέσχης είναι ότι ένα μέλος της αναλαμβάνει να γράψει κριτικές Σημειώσεις, για το βιβλίο που θα συζητηθεί. Σημειώσεις που, μετά μία στοιχειώδη, κατά κανόνα απλά στυλιστική, Επιμέλεια, διανέμω στα μέλη, μία ή δύο ημέρες πριν τη Συνάντηση. Προσωπικά, έχω γράψει κριτικές Σημειώσεις, για περίπου τα δύο τρίτα των 180 βιβλίων που έχουμε συζητήσει στη Λέσχη. Είναι αυτονόητο, έως απαραίτητο, της συγγραφής των Σημειώσεων να έχουν προηγηθεί δύο αναγνώσεις του βιβλίου. Είναι εντυπωσιακή, η “επιστροφή”, το κέρδος, ποσοτικό και ποιοτικό, που επιτρέπει στον αναγνώστη η δεύτερη ανάγνωση. Αλλά, πόσοι το κάνουν; Επιτυχής, λοιπόν, ο χαρακτηρισμός “ιδανικός αναγνώστης”. Αφού το “ιδανικό”, ακόμα και ετυμολογικά (“υπάρχον μόνον κατ’ ιδέαν”) δεν υφίσταται…     

Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;
   Για κάποιον που δεν διάγει τη δεύτερη ή την τρίτη δεκαετία της ζωής του θα ήταν υπερβολή να ισχυρισθεί πως “ανακαλύπτει πράγματα για τον εαυτό του’’, έστω γράφοντας… Από την άλλη, χτίζοντας έναν πρωταγωνιστικό ή και δευτεραγωνιστικό χαρακτήρα στα κείμενά του, ο συγγραφέας εφευρίσκει ιδιότητες τις οποίες εκχωρεί στους χαρακτήρες του, ενώ δεν αποκλείεται και να τις εποφθαλμιά, σε όρους προσωπικού προφίλ. Και, όπως και να το κάνουμε, το φεγγάρι θα εξακολουθήσει να έχει τη σκοτεινή πλευρά του, ακόμα και για τους ικανότερους - ακριβέστερα, επιτήδειους - εξερευνητές. 

Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;
   Αν πίστευα σε κάτι, ξεκινώντας να γράφω, ήταν ότι θα είχα τον ή τους ήρωές μου, υπό απόλυτο έλεγχο. Ο Αλκιβιάδης Πικρός, κεντρικός ήρωας στην “Αφιέρωση” και τον “Οδηγό φόνων”, ο συστηματικά ενιστάμενος Πικρός, με έβαλε στη θέση μου. Σύμφωνοι, δεν μιλάμε για την απόλυτη αυτονόμηση, αλλά είμαστε μακριά από τον απόλυτο, ή, έστω, τον σχετικό έλεγχο. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το πώς ο ήρωας εκμεταλλεύεται την έξοδο από την αδράνεια και επιταχύνει ή και αποκλίνει από το σενάριο που του “επιφυλάσσει” ο συγγραφέας του. Ενδεικτικός ο διάλογος Πικρού/Γκόλτσου, στις “Αιχμές” (πρόσφατο προωθητικό φυλλάδιο των εκδόσεων Μεταίχμιο). “ΑΠ: …όμως, εσείς οι συγγραφείς διατρέχετε και έναν κίνδυνο. / ΑΓ: Κίνδυνο; / ΑΠ: Να, σαν να λέμε, «Ο Πικρός του Γκόλτσου». Στον αναγνώστη είναι το δικό μου όνομα που έρχεται πρώτο. Στο τέλος, θα μείνει μόνο ο Πικρός. Είστε βέβαιος ότι θα είστε πάντα εσείς που θα πέφτετε πρώτος στο νήμα;”… 
            
Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας; Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;
   Στην ερώτηση αν μου αρέσει να συνομιλώ με τους αναγνώστες μου απαντώ, «Ναι, ναι και ναι!». Όταν συζητήσαμε την “Αφιέρωση” στη Λέσχη του Μεταίχμιο, ζήτησα από τα μέλη να περιοριστούν, κατά τη συζήτηση, αποκλειστικά στα σημεία για τα οποία είχαν μία ένσταση (κατέληξε σε μία συνάντηση με, ίσως, τη μεγαλύτερη διάρκεια στην Ιστορία της Λέσχης…). Αναφέρω το σημείο, για να δείξω το πόσο χρήσιμη θεωρώ τη συζήτηση με τους αναγνώστες, ως την απόλυτη μέθοδο της ανάδειξης των αδυναμιών του κειμένου, μάθημα και αποσκευή για το επόμενο πόνημα. Και, για να απαντήσω στη δεύτερη ερώτηση, ένα   σημείο που αναδεικνύεται επίσης, μέσω της συζήτησης με τους αναγνώστες, είναι οι εκδοχές ερμηνείας του κειμένου κατά αναγνώστη, αποδελτιώνοντας, και συχνά αποθησαυρίζοντας την προσωπική οπτική ενός εκάστου.     

Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;
   Έχω την αίσθηση ότι μας επηρεάζει αυτό που μας μοιάζει. Θα ήταν αυτοκτονικό, λέω τώρα, για τον Simenon, να υποχρεωθεί να γράφει Ιούλιο, στις Κυκλάδες… Γράφουμε μέσα σε ένα κλίμα, είτε αυτό το ορίζει η μετεωρολογία, είτε το συγγραφικό ύφος κάποιου που “μας πάει”. Κι αυτό γιατί είμαστε αυτό που είμαστε, τελικό προϊόν επεξεργασίας κάποιων δεκαετιών, που συμπίπτει με τον έναν και είναι αμοιβαία αποκλειόμενο με έναν άλλον, σε όρους συγγραφικού ύφους εννοώ. Με αυτήν τη λογική, θα έβλεπα δύσκολα ένα συγγραφέα να επηρεάζεται ισότιμα, από τον Georges Simenon και τον James Ellroy. Προσωπικά, κλίνω προς τη γραφή Simenon / Highsmith / Izzo. Για το μαγικό της ατμόσφαιρας του πρώτου, τις παράλληλες ιστορίες - τη μία που διαβάζεις και την άλλη ανάμεσα στις γραμμές - της δεύτερης, την ψυχογραφική αυθεντία και των δύο και την υπνωτιστική γλώσσα του τρίτου. Αν και οι τρεις τοποθετούνται στους αντίποδες των σύγχρονων Σκανδιναβών, θα υπάρχουν πάντα οι ενιστάμενοι…      

Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;
   Αν υπήρχε η αντίστοιχη κατηγορία, θα ανήκα στους συγγραφείς-γλύπτες. Όπως κατέγραφα με την ευκαιρία μιας προηγούμενης συνέντευξης, ορίζω τη διαδικασία ως Μαραθώνιο, όχι τόσο σε όρους συγγραφής, όσο σε όρους χρόνου αφιερωμένου στην Επιμέλεια, στις διορθώσεις και στο σκίσιμο σελίδων∙ οι οικολόγοι του χαρτιού θα πρέπει να με μισούν. Μιλώντας για Επιμέλεια και διορθώσεις, υπάρχει, εδώ, ένα πρόβλημα και οι διατεινόμενοι ότι η ανηλεής επέμβαση στο κείμενο “σκοτώνει” τον αυθορμητισμό και το άμεσο, μπορεί να έχουν δίκιο∙ μάλλον έχουν δίκιο. Επιχειρώ να σκηνοθετήσω τον αυθορμητισμό, αδυνατώ να πιστέψω πως με τη δεύτερη, ή την τρίτη, μπορώ να έχω το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ίσως να φταίει και η έλλειψη έφεσης στο ανεμπόδιστο και πηγαίο γράψιμο - είμαι ο έσχατος της αυτόματης γραφής - πιθανά να παίζουν και κάποια κατάλοιπα επαγγελματικής εμμονής, όταν έπρεπε να εστιάζω στην ακρίβεια της κάθε λέξης. Και ξεκίνησα να γράφω λογοτεχνία εξαιρετικά αργά, χάνοντας τη συγγραφική μου εφηβεία, αν όχι και ενηλικότητα.         

Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας; Θα ξαναδιαβάσουμε για τον Αλκιβιάδη Πικρό;
   Για “υλικό έτοιμο στο συρτάρι” δεν μπορώ να μιλήσω, για “υλικό στο μυαλό” μπορώ να πω, αλλά συγχρόνως να υποδείξω το “(πολύ) π ί σ ω  μέρος του μυαλού”… Το μόνο σπόιλερ που μου επιτρέπω είναι ότι ο νέος Πικρός - με τον προσωρινό τίτλο, “Ο πέμπτος άνθρωπος” - θα αρχίζει με έναν διάλογο. Και μην το πάρετε τοις μετρητοίς. Στη συζήτηση για το “Οδηγός φόνων”, που έγινε πρόσφατα στη Λέσχη του Μεταίχμιο, ο “πολύ καλός φίλος της Dream team-υπόδειγμα επιμελούς αναγνώστη” αποκάλυψε (χτύπημα κάτω από τη μέση) ότι συζήτησα μαζί του 36 εκδοχές τίτλου, πριν καταλήξω στο “Οδηγός φόνων”. Συν τη χρονική απόσταση τριών ετών, μεταξύ του “Η αφιέρωση” και του “Οδηγός φόνων”. Μην πανικοβάλλεστε(!). Συνηθίζω να λέω πως, όπως το καλό κρασί, ο Αλκιβιάδης Πικρός είναι βραδείας ωρίμανσης.


30 Νοε 2019

Η ΙΣΠΑΝΙΔΑ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ


Η ΙΣΠΑΝΙΔΑ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ
PHILIPPA GREGORY
Μετάφραση ΒΟΥΛΑ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ
Εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ
Σελ. 654, Μάρτιος 2019

     Ένα λαμπρό παράδειγμα του πως η Ιστορία μπορεί να μετατραπεί σε συναρπαστικό ανάγνωσμα, είναι η μυθιστορηματική βιογραφία που έγραψε η βρετανίδα ιστορικός και συγγραφέας P. Gregory.
     Το βιβλίο περιλαμβάνει τη βιογραφία της Αικατερίνης της Αραγονίας, που υπήρξε σύζυγος του πρίγκιπα της Ουαλίας Αρθούρου και βασίλισσα της Αγγλίας, ως σύζυγος του βασιλιά Ερρίκου του Η!
     Η Αικατερίνη γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1485. Ήταν κόρη του Φερδινάνδου Β! της Αραγονίας και της Ισαβέλλας Α! της Καστίλλης. «Είμαι η Καταλίνα, πριγκίπισσα της Ισπανίας, κόρη των δύο σπουδαιότερων βασιλιάδων που γνώρισε ποτέ ο κόσμος: της Ισαβέλλας της Καστίλης και του Φερδινάνδου της Αραγονίας. Τα ονόματά τους γεννούν τον τρόμο […] στους Μαυριτανούς όλων των εθνών». Θεωρήθηκε λόγω καταγωγής, ότι αποτελεί την ιδανική σύζυγο για τον Αρθούρο, πρίγκιπα της Ουαλίας, μεγαλύτερου γιου του Ερρίκου Ζ! της Αγγλίας και διαδόχου του θρόνου. Έτσι η Αικατερίνη, από ηλικία τριών ετών «αρραβωνιάστηκε» τον Αρθούρο και ανατράφηκε με τέτοιο τρόπο ώστε όταν γίνει κάποια μέρα βασίλισσα να είναι έτοιμη ν’ ανταποκριθεί στα καθήκοντά της. «Όταν ήμουν μόλις τριών χρόνων, αρραβωνιάστηκα τον πρίγκιπα Αρθούρο, τον γιο του βασιλιά Ερρίκου της Αγγλίας και όταν γίνω δεκαπέντε, θα ταξιδέψω στη χώρα του με ένα όμορφο καράβι, που στο κατάρτι του θα έχει υψωμένο το λάβαρό μου, και θα γίνω σύζυγός του και ύστερα βασίλισσά του».
    Οι δύο νέοι αλληλογραφούσαν στα λατινικά για να γνωριστούν. Από κοντά είδαν ο ένας τον άλλο το Νοέμβριο του 1501, όταν έγινε ο γάμος τους. Λίγες εβδομάδες μετά, ο Αρθούρος με τη σύζυγό του, πήγαν στο κάστρο Λάντολοου στην Ουαλία, για να ασκήσει τα καθήκοντά του ως Πρίγκιπας της περιοχής. Εκεί οι σχέσεις του ζευγαριού ισχυροποιήθηκαν και εξομαλύνθηκαν, αφού μέχρι τότε τα λόγια που αντάλλαξαν μεταξύ τους, ήταν ελάχιστα. Όμως ο Αρθούρος προσβλήθηκε από ασθένεια και πέθανε στις 2 Απριλίου 1502, αφήνοντας την Αικατερίνη χήρα, σε ηλικία 16 ετών.
     Η Αικατερίνη κατάλαβε ότι αυτό για το οποίο προετοιμαζόταν από τότε που γεννήθηκε, δηλ. να γίνει βασίλισσα της Αγγλίας, δεν επρόκειτο να πραγματοποιηθεί. Όμως είναι πολύ φιλόδοξη για να εγκαταλείψει το όνειρό της και τον σκοπό της ζωής της. Τότε καταστρώνει ένα σχέδιο. Διακηρύσσει ότι ο γάμος της με τον Αρθούρο δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Αυτό, σε συνδυασμό με την φιλαργυρία του πεθερού της, που θα έπρεπε να επιστρέψει την προίκα της στον πατέρα της και να παράσχει επίδομα στη νεαρή χήρα, δίνουν τη λύση: η Αικατερίνη θα μπορούσε να παντρευτεί τον νέο διάδοχο του θρόνου, τον δευτερότοκο Ερρίκο (τον Η!), που ήταν πέντε χρόνια μικρότερός της, δηλ. μόλις έντεκα ετών! Ο γάμος αναβαλλόταν συνεχώς μέχρι να φτάσει υποτίθεται ο Ερρίκος  σε κατάλληλη ηλικία. Ο πραγματικός λόγος όμως ήταν οι διευθετήσεις που έπρεπε να γίνουν σχετικά με την προίκα. Όλο αυτό το διάστημα, η Αικατερίνη, χωρίς κανένα εισόδημα, ζει σε συνθήκες ένδειας στον Οίκο Ντίρχαμ του Λονδίνου.
     Ο δεύτερος γάμος έγινε τελικά στις 11 Ιουνίου 1509 σε ιδιωτική τελετή στο Γκρίνουιτς. Η Αικατερίνη ήταν 23 ετών και ο Ερρίκος 18. Η τελετή της στέψης, έγινε στις 24 Ιουνίου. Η Αικατερίνη πιο ώριμη από τον ανέτοιμο να κυβερνήσει σύζυγό της, ανέλαβε τα ηνία. «Η Αικατερίνη χαμογελούσε σε όλους, δεν ξεκουραζόταν ποτέ, δεν έλεγε όχι σε καμιά πρόκληση ή πρόσκληση και φρόντιζε ο έφηβος σύζυγός της να διασκεδάζει όλη μέρα. Αργά αλλά σταθερά πήρε στα χέρια της τη διαχείριση των διασκεδάσεων, κατόπιν του οίκου, έπειτα των βασιλικών υποθέσεων και τέλος ολόκληρου του βασιλείου».
     Η Αικατερίνη έμεινε έγκυος έξι φορές, αλλά μόνο ένα από τα μωρά επέζησε. Ήταν το κορίτσι που γεννήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 1516, ή μετέπειτα βασίλισσα Μαρία. Τα υπόλοιπα παιδιά, είτε γεννήθηκαν νεκρά, είτε πέθαναν λίγο μετά τη γέννα. Αυτό δυσαρέστησε τον Ερρίκο, που άρχισε να πιστεύει ότι ο γάμος του με τη χήρα του αδελφού του, ήταν καταραμένος. Το ίδιο χρονικό διάστημα (1525), μια νεαρή και φιλόδοξη κυρία επί των τιμών, η Άννα Μπολέιν, κατάφερε να σαγηνεύσει τον Ερρίκο. Αυτός, επιθυμώντας να αποκτήσει νόμιμο διάδοχο, ζήτησε από το Βατικανό την ακύρωση του γάμου με την Αικατερίνη, για να παντρευτεί την Άννα. Ο Πάπας τον απαγόρευσε να ξαναπαντρευτεί, πριν αποφασίσει οριστικά. Όμως, μη θέλοντας να δυσαρεστήσει τον Ισπανό βασιλιά, αλλά και να διατηρήσει τις καλές σχέσεις με την Αγγλία, δίσταζε και δεν εξέδιδε απόφαση. Τότε ο Ερρίκος συγκάλεσε ειδικό δικαστήριο, που ακύρωσε το γάμο του με την Αικατερίνη και του επέτρεπε να παντρευτεί την Άννα. Η Αικατερίνη εκδιώχτηκε από το παλάτι και τα διαμερίσματά της δόθηκαν στη νέα σύζυγο του βασιλιά. Μέχρι το τέλος της ζωής της, θεωρούσε τον εαυτό της ως τη μοναδική νόμιμη σύζυγο του Ερρίκου και βασίλισσα της Αγγλίας.
     Πέθανε στις 7 Ιανουαρίου 1536, στο απομακρυσμένο κάστρο Κίμπολτον, όπου είχε μεταφερθεί το 1535, ενώ της είχε απαγορευτεί να βλέπει και την κόρη της. Διατηρούσαν όμως μυστική αλληλογραφία μέσω έμπιστων φίλων.
     Το βιβλίο «Η Ισπανίδα Πριγκίπισσα», είναι εξαιρετικό. Όπως γράφω και στην αρχή, είναι ιδανικό παράδειγμα της μετατροπής της Ιστορίας σε συναρπαστική λογοτεχνία. Για να γίνει αυτό, απαιτείται να τηρούνται κάποιες προϋποθέσεις: είναι απαραίτητο ο συγγραφέας να έχει την ανάλογη κατάρτιση, να έχει κάνει την αναγκαία έρευνα και να κατέχει την τέχνη της γραφής και του χειρισμού του λόγου. Η P. Gregory έχει όλες αυτές τις προϋποθέσεις. Έτσι μπορεί και μας χαρίζει ένα μοναδικό πορτραίτο μιας έξυπνης, φιλόδοξης και πεισματάρας γυναίκας, τις ίντριγκες και τις συνωμοσίες που γινόταν στην βασιλική αυλή, αλλά και την τοιχογραφία μιας εποχής, σημαντικής για την πορεία της Ευρώπης.           

28 Νοε 2019

ΕΞΗΜΕΡΩΣΗ


ΕΞΗΜΕΡΩΣΗ
ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΑΜΤΣΙΟΣ
Εκδόσεις BELL
Σελ. 380, Οκτώβριος 2019

     Το δεύτερο μυθιστόρημα του Γ. Δάμτσιου με πρωταγωνιστή τον ελληνο-ιταλό Λούκα Κοντρέτι, κυκλοφόρησε πριν από δύο περίπου μήνες.
      Στο μυθιστόρημα αυτό, ο Λούκα αναλαμβάνει να βοηθήσει τον φίλο του, ιδιωτικό ερευνητή Τζορτζ Ντόρμερ, τον οποίο είχε γνωρίσει ένα χρόνο πριν. Ο Ντορμερ, έχει αναλάβει μια υπόθεση στη Θεσσαλονίκη. Όμως έχει ένα μπλέξιμο στο Αμβούργο και δεν θα προλάβει να τη φέρει σε πέρας. Είναι μια φαινομενικά απλή υπόθεση και ο Λούκα παρά τις αρχικές αντιρρήσεις του, αποφασίζει να την αναλάβει. Πρέπει να κρατήσει κρυμμένη και ασφαλή από τα αφεντικά της μια νεαρή πόρνη για λίγες μέρες, έναντι υψηλότατης αμοιβής, που φτάνει σχεδόν τα 23 χιλ. ευρώ! «Ήταν μαύρη, κατά πάσα πιθανότητα Αφρικανή. Την έβρισκα εξαιρετικά όμορφη, με γλυκύτατο πρόσωπο και κορμί από αυτά που εμείς οι άντρες ενίοτε χαρακτηρίζουμε «φωτιά». Λεπτή, καλλίγραμμη, ολόισια πόδια, στητό και πλούσιο στήθος […] Ήταν πολύ μικρή, ενδεχομένως και ανήλικη. Δεν μπορούσα να βάλω και το χέρι στη φωτιά, αφού ήταν έντονα μακιγιαρισμένη…». Η επαφή της νεαρής, που ονομαζόταν Χόουπ, με τον Τζορτζ, έγινε τυχαία, μέσω του ιδιοκτήτη του μπαρ Black Arrow, του Ντάριο που ήταν φίλος και του Λούκα. «Πριν καμιά εβδομάδα την έφερε εδώ ένας πελάτης της, ο οποίος στη συνέχεια την άφησε μόνη για καμιά ώρα επειδή κινδύνευε να τον ανακαλύψει η γυναίκα του. Σ’ εκείνο το διάστημα, το κορίτσι ήταν έτοιμο να βάλει τα κλάματα. Έτσι της είπα ότι αν μπορώ να κάνω κάτι για να τη βοηθήσω, να μου το πει. Και, αν και δεν το περίμενα, ήρθε σήμερα το πρωί και μου είπε ότι χρειάζεται προστασία». Όταν παρέλαβε την Χόουπ από το Black Arrow, ο Λούκα αποφάσισε να την μεταφέρει στη Νάουσα, όπου ο Ντόρμερ, είχε ένα σπίτι στην ιδιοκτησία του. Σκέφτηκε ότι πιο εύκολα θα μπορούσε να την κρύψει κάπου εκτός Θεσσαλονίκης για το χρονικό διάστημα που απαιτούνταν. «…ήταν Δευτέρα και κόντευαν μεσάνυχτα. Στην ουσία ήταν τέσσερα γεμάτα εικοσιτετράωρα συν ο σημερινός ύπνος».
     Σύντομα όμως θα αντιληφθεί ότι η υπόθεση είναι πιο πολύπλοκη απ’ ότι νόμιζε. Γιατί οι άνθρωποι που είχαν στην «ιδιοκτησία» τους τη Χόουπ, θέλουν οπωσδήποτε να την πάρουν πίσω και μάλιστα σύντομα. Ο πελάτης που έρχεται από το εξωτερικό και δίνει ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσό για ένα βράδυ μαζί της, δεν θέλει να περιμένει. Και όταν καταλάβει ότι αυτός ο πλούσιος άντρας ετοιμάζεται να εξαπολύσει ένα κακό που θα πλήξει τη χώρα, αλλά και ότι έχει έναν ακόμα εχθρό, ένα φάντασμα από το παρελθόν, όταν ήταν ένας Ευγενής Άγριος που τον κυνηγούσαν οι Γκρίζες Αράχνες, θα θυμηθεί τα σχεδόν προφητικά λόγια του Τζορτζ, όταν πρωτομίλησαν για την υπόθεση: «Αυτά που θα βιώσεις όσο ασχολείσαι με τη νεαρή πιθανόν να σου αλλάξουν τη ζωή ανεπανόρθωτα».
     Όμως ο Λούκα δεν είναι από αυτούς που τα  παρατάνε εύκολα. Θα τα βάλει με όποιους και όσους χρειαστεί τόσο για να υπερασπιστεί τη Χόουπ, όσο και να σώζει την ίδια του τη ζωή.
     Το «Εξημέρωση» είναι ένα συναρπαστικό θρίλερ με έντονη κινηματογραφική δράση, σασπένς και ανατροπές, που δύσκολα μπορείς να το αφήσεις από τα χέρια σου και κρατάει αδιάπτωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την τελευταία σελίδα.   


25 Νοε 2019

ΤΟΚΟΡΟΡΟ


ΤΟΚΟΡΟΡΟ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΣΧΟΣ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 286, Απρίλιος 2019

     Το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Μόσχου με τον παράξενο τίτλο «Τοκορόρο», θα μας απασχολήσει σήμερα.
     «Στην Κούβα, στα δάση, ζει ένα πουλί. Οι ντόπιοι το λένε τοκορόρο. Έχει μπλε φτερά σαν τον ουρανό, κόκκινη κοιλιά σαν φωτιά, και λευκό λαιμό σαν τα όνειρα. Ακριβώς όπως τα χρώματα της σημαίας της Κούβας. Γεννημένο από φωτιά και ουρανό, στον κόσμο των ονείρων. Αν το κλείσει κανείς σε κλουβί, χτυπιέται στα κάγκελα να ελευθερωθεί, μέχρι να το πετύχει ή να πεθάνει προσπαθώντας. Ελευθερία ή θάνατος».
     Παραμονή Πρωτοχρονιάς του 1961 στο Μαϊάμι. Η αμερικανική κοινωνία, «κουρασμένη» από τη διαφθορά της αστυνομίας και τη δράση παρακρατικών ομάδων που έχουν την  υποστήριξη των μυστικών υπηρεσιών, στηρίζει τις ελπίδες της για καλύτερο μέλλον, στον νέο πρόεδρο, τον Τζον Κένεντι. «Ελπίδα. Αυτό περιμένουν από σένα, νέε πρόεδρε, και γι’ αυτό μόνο σε έβαλαν εκεί που είσαι». Ο αρχηγός του Τμήματος Ανθρωποκτονιών Τέρι Φρίμαν, βρίσκεται σε μια δεξίωση, όταν ενημερώνεται για τη δολοφονία του Μπαντ Στόουν, μικροκακοποιού  και στελέχους της Κου Κλουξ Κλαν. Αυτό που είναι ασυνήθιστο, σε αυτή την ανθρωποκτονία, είναι η κατάσταση στην οποία βρέθηκε το πτώμα. «Ένας κλόουν κειτόταν μπροστά τους. Ένας περίεργος, ολόγυμνος κλόουν. Ήταν ένας κλόουν δημιούργημα, βγαλμένος από τα πιο τρελά όνειρα του πιο τρελού ονειροπόλου. Βαμμένος και μακιγιαρισμένος με το δικό του αίμα. Ξαπλωμένος ανάσκελα, με τα χέρια σταυρωμένα πάνω στο στήθος του και τα πόδια ανοιχτά. Στο κεφάλι περούκα. Ροζ. Από τη βάση της είχε αρχίσει να διαφαίνεται αίμα. Λες και το λάστιχο της περούκας το κρατούσε από κάτω μη χυθεί και πλημμυρίσει όλο το κεφάλι. Τα μάτια του είχαν αφαιρεθεί και κάτι άλλο είχε τοποθετηθεί εκεί». Ο Φρίμαν υποθέτει ότι το θύμα «τσάτισε» για κάποιον λόγο την τοπική μαφία, με την οποία το Τμήμα έχει αγαστή και αρμονική συνεργασία. «Μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι η αστυνομία είχε κυρίως διακοσμητικό ρόλο. Ανάμεσα στις διασημότητες και την πλήρη κάλυψή τους, οι αστυνομικοί ξεκουράζονταν και τα συνδικάτα της Μαφίας έκαναν τη δουλειά τους, ξεσκαρτάριζαν τους μικροαπατεώνες, έλεγχαν το έγκλημα και χρησιμοποιούσαν το Κεντρικό Τμήμα για να νομιμοποιήσουν τα τσιφλίκια τους, να κρατάνε τα σύνορά τους και να ηρεμούν τον απλό κόσμο».
     Η ειδεχθής φύση της δολοφονίας, ωθεί τον Φρίμαν να αναθέσει την υπόθεση στον αδιάφθορο, αμφιλεγόμενο, αντισυμβατικό και πολύ αποτελεσματικό επιθεωρητή Τσαντ Ληρόι και τον νεαρό βοηθό του Κερτ. Για να μπορέσουν να βρουν μια άκρη, ο Ληρόι θα χρησιμοποιήσει το δίκτυο των πληροφοριοδοτών που διαθέτει, αλλά και πάλι τα αποτελέσματα είναι πενιχρά. Σύντομα ακολουθούν και άλλες παρόμοιες δολοφονίες, κάτι που αυξάνει την πίεση και «αθωώνει» τη Μαφία. Τα ελάχιστα στοιχεία, οδηγούν τελικά σε έναν καβγά που έγινε στη διάρκεια μιας παρτίδας πόκερ και στον μυστηριώδη Στίνγκερ, που απ’ ότι φαίνεται, ετοιμάζει ένα «στρατό» από εξόριστους Κουβανούς και περιθωριακούς Αμερικανούς. Σκοπός τους; Να εισβάλουν στην Κούβα, ν’ ανατρέψουν το καθεστώς που έχει εγκαθιδρύσει ο Κάστρο και οι σύντροφοί του και να επαναφέρουν το διεφθαρμένο καθεστώς Μπατίστα, που είχε μετατρέψει την Κούβα σε ένα τεράστιο καζίνο και οίκο ανοχής! Με αυτά τα στοιχεία, ο Τσαντ και ο βοηθός του, προσπαθούν να ξετυλίξουν το κουβάρι…
     Το «Τοκορόρο», είναι ένα αστυνομικό θρίλερ, γραμμένο στα χνάρια των αμερικανών κλασικών του είδους. Έχει πολλά από τα στοιχεία που χρησιμοποίησαν αυτοί: έναν κεντρικό χαρακτήρα με ιδιαιτερότητες, διεφθαρμένους αστυνομικούς, αδίστακτους μαφιόζους. Ακόμα το ειδεχθές των δολοφονιών,  παραπέμπει στους νεότερους σκανδιναβούς συγγραφείς. Φαίνεται ότι ο συγγραφέας του βιβλίου έχει μελετήσει καλά και τους μεν και τους δε. Τα «διαβάσματά» του όμως, είναι καλά «χωνεμένα» και μετουσιωμένα, έτσι ώστε το έργο του να βασίζει  την έμπνευσή του στους κλασικούς, αλλά δεν τους αντιγράφει. Άλλωστε είναι κοινά παραδεκτό, ότι στην Τέχνη δεν υπάρχει παρθενογένεση.
     Κλείνοντας να αναφέρω δύο εντυπωσιακά γεγονότα. Το πρώτο είναι ότι ένα τόσο καλογραμμένο μυθιστόρημα, με ανατροπές και αναπάντεχη εξέλιξη, είναι το πρώτο του συγγραφέα. Το δεύτερο είναι ότι ενώ ο συγγραφέας είναι Έλληνας, «κινείται» με εκπληκτική άνεση στον αμερικανικό νότο, σε ένα ευρύ χρονικό διάστημα (1938-1961).

20 Νοε 2019

ΟΔΗΓΟΣ ΦΟΝΩΝ


ΟΔΗΓΟΣ ΦΟΝΩΝ
ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΚΟΛΤΣΟΣ
Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Σελ. 421, Ιούνιος 2019

     Το δεύτερο μυθιστόρημα του Α. Γκόλτσου σας παρουσιάζω σήμερα.
     Ο Αλκιβιάδης Πικρός, είναι ένας 36χρονος συγγραφέας αστυνομικών ιστοριών. Μετά από ένα βίαιο και μεγάλο ψυχικό τραύμα που βίωσε πριν από λίγο καιρό, δεν μπορεί να γράψει ούτε γραμμή. Έχει ένα μοναδικό συγγενή, τον θείο Αλκιβιάδη, με τον οποίο δεν θέλει να έχει οποιαδήποτε σχέση. Ζει μόνος σε ένα διαμέρισμα στο Μετς. Το τραύμα έχει εντείνει την τάση του να αποφεύγει τους ανθρώπους. Έχει επαφή με ελάχιστους, κυρίως τηλεφωνικά, όποτε απαντά στο τηλέφωνο ή όταν το έχει συνδεδεμένο στην πρίζα. Όσο για το κινητό του, το θεωρεί μηχάνημα του… διαβόλου. Η συμπεριφορά του είναι εντελώς αλλοπρόσαλλη. Άλλες φορές περνάει ατέλειωτες ώρες καπνίζοντας, πίνοντας αμέτρητους καφέδες και κοιτώντας το ταβάνι. Άλλες νιώθει τους τοίχους να τον πλακώνουν και παίρνει τους δρόμους. Όπως είναι φυσικό, λόγω της συμπεριφοράς του και λόγω των όσων βίωσε, η δημιουργία σχέσης, δεν περνά ούτε καν σαν σκέψη από το μυαλό του. Μόνο αραιά και που, φροντίζει η βόλτα του να περνά έξω από το μπαρ Odeon, όπου εργάζεται η Ζουλού (κατά κόσμον Λίζα Λέκκα), με την οποία γνωρίζονται και ανταλλάσουν έναν χαιρετισμό. Αυτό είναι ότι πιο κοντινό έχει σε ερωτική σχέση. Ένα νεύμα κάπου-κάπου. Έχει αντιστρέψει τη φυσική τάξη. Κοιμάται ή καλύτερα προσπαθεί να κοιμηθεί τη μέρα-η σχέση του με τον ύπνο είναι πολύ κακή-και παραμένει ξύπνιος τη νύχτα.
     Ένα βράδυ δέχεται την επίσκεψη ενός από τους λίγους ανθρώπους που έχει επαφή. Είναι ο Απόστολος Αποστόλου, ιδιοκτήτης του εκδοτικού οίκου Ασπάλακας, όπου ο Πικρός εκδίδει τα βιβλία του. Έχει να του πει ενδιαφέροντα νέα. «Κάποιος άφησε έναν φάκελο στο γραμματοκιβώτιο του Ασπάλακα. Έναν φάκελο με ένα γράμμα γραμμένο σε υπολογιστή. Μη με ρωτάς, αποστολέας άγνωστος. Το περασμένο Σάββατο. Ήταν για σένα και για μένα». Ο άγνωστος, που αποκαλούσε τον εαυτό του ενθουσιώδη αναγνώστη και θαυμαστή του έργου του Αλκιβιάδη, του πρότεινε, έναντι αδρής αμοιβής, να γράψει ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, με μόνο αναγνώστη τον ίδιο. Το μυθιστόρημα θα είναι σε τέσσερις ενότητες των είκοσι χιλ. λέξεων η κάθε μία. Κάθε ενότητα έπρεπε να παραδίδεται ανά τρίμηνο και θα αμείβονταν με το ποσό των οκτώ χιλ. ευρώ, ποσό καθόλου ευκαταφρόνητο για τα οικονομικά του Πικρού, που είχαν αρχίσει να παίρνουν την κάτω βόλτα.
     Αρχικά ο Πικρός, αντιμετωπίζει την πρόταση με έντονη δυσπιστία. Πιστεύει ότι «Κάποιος δικός σου, προκειμένου να σε ξυπνήσει και να σε φέρει πίσω στη ζωή ντύνεται «ενθουσιώδης αναγνώστης» και σε βγάζει από το τέλμα, αυτό δεν είναι;». Όταν κάμπτεται η αρχική του δυσπιστία, αποφασίζει να γράψει το μυθιστόρημα, τηρώντας τους όρους που θέτει ο «ενθουσιώδης αναγνώστης». Μια απόφαση που πυροδοτεί αλυσίδα εξελίξεων, τόσο εκρηκτικών, που θα κάνει το ερώτημα της Phyllis Dorothy James, «Έχει κάθε μυθιστοριογράφος μια ηθική ευθύνη για τις πιθανές επιπτώσεις των όσων γράφει;» επίκαιρο όσο ποτέ.
     Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο με χιούμορ, έχει έντονα του στοιχεία του σασπένς, που εντείνουν οι ανατροπές και τα ερωτήματα που προκύπτουν κατά την εξέλιξη του μύθου, ιδιαίτερο τρόπο γραφής, που φανερώνει επιρροές από τους αμερικανούς κλασικούς συγγραφείς του είδους, κι έναν πολύ έντεχνα και διεισδυτικά δομημένο κεντρικό χαρακτήρα, που με τη συμπεριφορά, τις εμμονές και τις ιδιαιτερότητές του, προκαλεί σωρεία-πολλές φορές αντιφατικών-συναισθημάτων στον αναγνώστη.