ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΟΠΑΛΙΔΗΣ

      Γεννήθηκε στη Δράμα. Έζησε τα μαθητικά του χρόνια σε διάφορες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας. Αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Παν. Θεσσαλονίκης, όπου ολοκλήρωσε και τις μεταπτυχιακές του σπουδές. Εργάζεται ως δικηγόρος-νομικός σύμβουλος επιχειρήσεων. Διηγήματά του δημοσιεύτηκαν στον τοπικό Τύπο. Έργα του: «Προσφυγολόγιον» (ιδιωτική έκδοση, 2014), «Καδέρνο» (Πνοή, 2021), «Αλάτι Χοντρό» (Ανάλεκτο, 2025).

 

     Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας «Αλάτι Χοντρό»;

     Ως προς τη θεματολογία, συγκεκριμένοι άνθρωποι στον κοινωνικό και επαγγελματικό μου περίγυρο και ο τρόπος που στάθηκα κριτικά, ενίοτε άδικα, απέναντί τους. Τα πρόσωπα και οι καταστάσεις του βιβλίου ήρθαν για να αποδώσουν και να «ντύσουν» λογοτεχνικά αυτά που ήθελα να γράψω.

     Θέλετε να μεταφέρετε κάποιο μήνυμα με αυτό και ποιο;

     Η άποψή μας για κάποιον, κάποια ή κάτι διαμορφώνεται από την εικόνα που έχουμε σχηματίσει, η οποία, με την διαφορετική ικανότητα αντίληψης και τις διαφορετικές προσλαμβάνουσες που έχει ο καθένας μας, είναι δεδομένα υποκειμενική, πολύ συχνά ελλιπής ή και διαστρεβλωμένη. Αυτό και μόνο θα έπρεπε να περιορίζει τις βεβαιότητές μας για πρόσωπα, καταστάσεις, ιδεολογίες, κάτι που δυστυχώς δεν συμβαίνει, με αποτέλεσμα να περιορίζεται δραστικά η ανεκτικότητα και η κατανόηση που επιδεικνύουμε προς τους γύρω μας.

     Ο κεντρικός χαρακτήρας, ο Σταύρος Περιπολής, είναι ένας εξαιρετικά πολύπλοκος
χαρακτήρας. Είχατε κάποιο υπαρκτό πρόσωπο υπ’ όψη όταν τον δημιουργούσατε; 

     Συνειδητά «ενσωμάτωσα» στην προσωπικότητα και την εν γένει εικόνα του στοιχεία από τουλάχιστον δύο πρόσωπα που έχω γνωρίσει. Ασυνείδητα σίγουρα ότι θα υπάρχουν και άλλα, λιγότερο επιδραστικά.

     Η λογοτεχνία μπορεί να είναι μια κοινωνική πράξη;

     Είναι θέμα ορισμού και παραδοχών. Θεωρώντας ότι η λογοτεχνία, για να είναι τέτοια, δεν μπορεί να αφορά μόνο τον δημιουργό και τους περί αυτόν, θεωρώ ότι είναι εξόχως κοινωνική πράξη, αδιαφόρως του θετικού ή αρνητικού προσήμου.

     Μπορεί η λογοτεχνία να δρομολογήσει αλλαγές σε κοινωνικό επίπεδο;

     Σε παλαιότερες εποχές ίσως να μπορούσε. Στις μέρες μας πιστεύω ότι κάτι τέτοιο είναι πολύ δύσκολο, τουλάχιστον σε κρίσιμη κλίμακα. Η όλο και μεγαλύτερη ευκολία δημοσίευσης και προβολής τεράστιου αριθμού έργων που αξιώνουν, καλώς ή κακώς, να χαρακτηρίζονται «λογοτεχνικά», αναπόφευκτα έχει χαμηλώσει την ποιότητα και, για τον λόγο αυτό, την επιδραστικότητα.

     Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;

     Όταν τυπώθηκε το «Προσφυγολόγιον», πριν αρκετά χρόνια, ένα κείμενο μόλις 30 μικρόσχημων σελίδων, αισθάνθηκα πολύ μεγάλη χαρά και άλλο τόσο βάρος από την πρώτη δημόσια έκθεση, παρόλο που είχε ήδη διαβαστεί ηλεκτρονικά, έστω από ευάριθμους αναγνώστες και είχα λάβει πολύ θετικά σχόλια. Αντίστοιχα, όταν τυπώθηκε το πρώτο μου μυθιστόρημα, το «Καδέρνο», και πάλι η χαρά ήταν αδιαμφισβήτητα παρούσα, αλλά, όπως ανακαλώ στη μνήμη μου, η αγωνία της υποδοχής από το αναγνωστικό κοινό υπερτερούσε.

     Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;

     Ακόμη και όταν πιάσω το τυπωμένο βιβλίο στα χέρια μου, για κάποιο διάστημα συνεχίζουν να με προβληματίζουν, εάν γράφτηκαν κάποια πράγματα όπως τους έπρεπε, αν αναδείχθηκαν τα όσα είχα στο μυαλό μου για τον καθένα απ’ αυτούς. Όσο περνάει ο καιρός με απασχολούν όλο και λιγότερο. Αυτονομούνται και απλά παρακολουθώ την πορεία τους μέσα από όσα μου μεταφέρουν γι’ αυτούς οι αναγνώστες. Είναι καλοί ή κακοί, συμπαθείς, αδιάφοροι ή αντιπαθείς και, με εμφανή εγωπάθεια, με γοητεύει να ακούω και να συζητώ γι’ αυτούς, ως ο «δημιουργός» τους.

     Έχετε βιώσει συναισθήματα παρόμοια με αυτά των ηρώων σας;

     Κάποια από αυτά σίγουρα, κάποια όχι, τουλάχιστον υπό τις αυτές συνθήκες και με την ίδια ένταση. Η αποτύπωση συναισθημάτων διαφόρων αποχρώσεων σε κείμενο και η προσπάθεια να «περάσουν» στον αναγνώστη, είναι ίσως η πιο δύσκολη άσκηση και πρόκληση για τον συγγραφέα. Δεν μπορώ να φανταστώ να πετυχαίνει, εάν δεν τα έχει τουλάχιστον ψηλαφίσει ο ίδιος.

     Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας;

     Ως γενική εικόνα, δεν νομίζω. Είμαι βέβαιος ότι κουβαλώ ορισμένα χαρακτηριστικά κάποιων από αυτούς.

     Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;

     Δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος. Είναι θέμα συγκυρίας ή τρόπου δημοσίευσης. Π.χ. κάποια μικρά κείμενα μπορεί να δημοσιευτούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κάποια άλλα να σταλούν σε μέλος της οικογένειας, φίλη ή φίλο.

     Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;

     Σκέφτομαι ότι, αφού μου αρέσει το πίσω μπρος στο χρόνο και οι ιστορίες μου δεν έχουν γραμμική εξέλιξη, θα ήταν πολύ χρήσιμο για τον ίδιο τον αναγνώστη να έχει καλή μνήμη, ιδίως εάν δεν έχει συνεχόμενο χρόνο για ανάγνωση. Φυσικά και φαντασία, από τις λέξεις να μπορεί να κάνει εικόνες, να γεύεται, να οσφραίνεται, να βιώνει αισθήματα.

     Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;

     Απερίφραστα ναι, όχι πάντοτε με ικανοποίηση. Η συγγραφή για μένα εξυπηρετεί πρωτίστως την αυτογνωσία.

     Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;

     Δεν μπορώ να ανακαλέσω κάτι τέτοιο. Διαβάζοντας κατά την διάρκεια και για τις ανάγκες της συγγραφής, έχω μάθει πολλά και άκρως ενδιαφέροντα πράγματα, έχω κατανοήσει καλύτερα κάποια άλλα και κάποιες φορές άλλαξα την ρότα που είχα στο μυαλό μου να ακολουθήσω στην συγγραφή. Δεν μπορώ να εντοπίσω αλλαγή πεποιθήσεων. Ίσως ενδόμυχα, κατά ένα μέρος τουλάχιστον, οι πεποιθήσεις οδηγούν την συγγραφή.  

     Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας;

     Μια από τις μεγαλύτερες χαρές που έχω πάρει από την συγγραφή. Τα βιβλία ήταν η αφορμή για εκ νέου επαφή με ανθρώπους που είχαμε χαθεί, όπως και για νέες, πολύ ενδιαφέρουσες γνωριμίες. Η αλήθεια είναι, βέβαια, ότι δεν υπάρχουν πολλές ευκαιρίες για δια ζώσης συνομιλία με αναγνώστες. Μιλώ κυρίως για ανταλλαγές μηνυμάτων μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ακόμη και στις παρουσιάσεις κάποιου βιβλίου οι συζητήσεις είναι χρονικά και θεματικά περιορισμένες, για ευνόητους πρακτικούς λόγους.

     Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;

     Ναι, πολλές φορές. Ιδίως συνάφειες, συσχετισμούς και συμβολισμούς που δεν είχαν περάσει καθόλου από το μυαλό μου.

     Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;

     Η αναγνωστική παρακαταθήκη είναι αρκετά πλούσια και είναι βέβαιο ότι έχω αρυσθεί στοιχεία από διάφορους. Δεν μπορώ να απομονώσω κάποιον.

     Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;

     Παρόλη την βιολογική ηλικία μου, συγγραφικά, με δύο μόνο εκδοθέντα μυθιστορήματα, δεν έχω μπει ίσως ακόμη ούτε καν στην εφηβεία, Ζω με την ελπίδα να προλάβω να ενηλικιωθώ και απαντώ με την ελάχιστη προσωπική εμπειρία: δύσκολη είναι η σύλληψη της ιδέας και ο καθορισμός της αρχικής στόχευσης. Από τη στιγμή που θα ξεκινήσει η γραφή, τα πράγματα μου φαίνονται πολύ πιο εύκολα. Γράφω γρήγορα, προσαρμόζω καταστάσεις στον τόπο και τον χρόνο, εμφανίζω ή εξαφανίζω πρόσωπα, αλλάζω πορεία και στόχους. Από ένα σημείο και πέρα, ανεξήγητα και μαγικά, η μυθοπλασία αυτονομείται και τραβάει τον δρόμο της. Η επόμενη μεγάλη δυσκολία είναι το τέλος. Πότε και πώς θα μπει η παύλα μετά την τελεία.

Τι είναι το γράψιμο για μένα; Όσο και αν ακούγεται κλισέ, το γράψιμο μυθοπλασίας είναι η διαφυγή από την πεζή καθημερινότητα, η καταφυγή στην ρουτίνα, η αποφυγή της ανίας. Γενικότερα, μια υπεκφυγή από τα σοβαρά και σημαίνοντα. Όλα αυτά με δεδομένο ότι η συγγραφή για μένα δεν αποτελεί μέσο βιοπορισμού και δεν συνδέεται με προθεσμίες και χρόνους παράδοσης στον εκδότη.

     Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας;

     Όχι, δεν υπάρχει τίποτε έτοιμο. Μόνο δύο ιδέες, εντελώς αντίθετες μεταξύ τους. Ελπίζω μέσα στο ερχόμενο καλοκαίρι να ξεκινήσει η μια από αυτές να αποτυπώνεται σε κάποιο ψηφιακό αρχείο.

Σας ευχαριστώ πολύ!

 

 

ΠΡΟΔΟΜΕΝΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

ΣΠΥΡΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 312, Φεβρουάριος 2026

      Τον μήνα που διανύουμε, συμπληρώθηκαν 200 χρόνια από την έξοδο του Μεσολογγίου.

     Το Μεσολόγγι, λόγω της κομβικής του θέσης-αποτελούσε το πέρασμα ανάμεσα στην Ήπειρο και τη Ρούμελη-ήταν σημαντικό για την επιτυχία κάθε επαναστατικής κίνησης. Αυτό «…οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στη γεωγραφική ιδιομορφία του Μεσολογγίου που δυσκόλευε την ανάπτυξη μεγάλων στρατιωτικών μονάδων σε συνδυασμό με τα ελώδη εδάφη. Το γεγονός αυτό εδραίωσε τον ρόλο του Μεσολογγίου ως βασικού προπύργιου στη Δυτική Ελλάδα και λειτούργησε καθοριστικά για κάθε σχεδιασμό και των δύο πλευρών».

     Η πόλη επαναστάτησε στις 20 Μαΐου 1820. Η τουρκική φρουρά παραδόθηκε στους προκρίτους και ο τουρκικός πληθυσμός απομακρύνθηκε χωρίς να σημειωθούν έκτροπα. Η πρώτη προσπάθεια για την ανακατάληψη της πόλης από τους Τούρκους, έγινε το 1822 (Οκτώβριος-Δεκέμβριος) από τον Κιουταχή χωρίς επιτυχία.

     Την επόμενη χρονιά, επιχειρήθηκε νέα πολιορκία, αλλά το εκστρατευτικό σώμα δεν έφτασε καν στο Μεσολόγγι, αφού ηττήθηκε στο γειτονικό Αιτωλικό.

     Η δεύτερη, καλύτερα προετοιμασμένη πολιορκία, άρχισε τον Απρίλιο του 1825. «…στις 23 Απρίλη 1825, ο Κιουταχής θα στήσει το «ορδί» (στρατόπεδο) του έξω από το Μεσολόγγι. […] Η Β! Πολιορκία της πόλης ξεκινούσε…». Τον Κιουταχή ήρθε να ενισχύσει στο τέλος της χρονιάς και ο Ιμπραήμ, (κάτι που θα μπορούσε να λειτουργήσει θετικά για την συνέχιση της

επανάστασης που αργόσβηνε, αφού ελαττώθηκε η στρατιωτική πίεση στην Πελοπόννησο). Παρ’ όλα αυτά το Μεσολόγγι δεν έπεφτε! Αυτό όμως που δεν κατάφεραν οι τουρκο-αιγυπτιακές ορδές, το κατάφερε η αγγλόφιλη κυβέρνηση Κουντουριώτη, η οποία βέβαια, ήταν πλήρως ελεγχόμενη από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. «…η κυβέρνηση Κουντουριώτη, είχε όλες τις ευκαιρίες να ενισχύσει το Μεσολόγγι και την υποχρέωση να φροντίσει τις οικογένειες των αγωνιστών. Δεν έκανε τίποτα από τα δύο, προτίμησε να ξοδεύει τις λίρες των δανείων για την εξαγορά υποστηρικτών…». Η εγκατάλειψη και η αδιαφορία, οδήγησε τους πολιορκημένους  σε δυσχερέστατη θέση, παρά το γεγονός ότι «Όλοι εχθροί και φίλοι, κατανοούσαν πως η τύχη της Επανάστασης κρινόταν στη λιμνοθάλασσα. Είναι χαρακτηριστικό πως ο Κιουταχής έδωσε εντολή και κατασκεύασαν το «μνημούρι» του, τον τάφο του, έξω από τη σκηνή του, θέλοντας να δείξει πως επρόκειτο για αγώνα ζωής και θανάτου. Και το εννοούσε καθώς εκτός από τη συνειδητοποίηση της κρισιμότητας της έκβασης της πολιορκίας, η εντολή του σουλτάνου ήταν σαφής: «Το Μεσολόγγι ή το κεφάλι σου». Και ο σουλτάνος το εννοούσε! Όσο για την επαναστατημένη Ελλάδα, είχε μια μεγάλη ευκαιρία να κερδίσει μόνη την ελευθερία της. Το κατανοούσαν όλοι, το ερώτημα είναι αν το ήθελαν όλοι. Και οι μεν εχθροί προφανώς δεν το ήθελαν. Το ερώτημα είναι αν το ήθελαν όλοι οι φίλοι…».  

     Σαν μόνη λύση, οι πολιορκημένοι είδαν την έξοδο. Αποφασίστηκε να γίνει το βράδυ της 9^ης προς 10^η Απριλίου και καταστρώθηκε ένα προσεκτικό σχέδιο. Όμως αυτό δεν τηρήθηκε με αποτέλεσμα να επικρατήσει σύγχυση και να επακολουθήσει σφαγή. Υπολογίζεται ότι οι νεκροί έφτασαν τους 4 χιλ., οι αιχμαλωτισθέντες τους 3 χιλ., ενώ εκείνοι που διασώθηκαν ήταν περίπου 2 χιλ.  

     Το ιστορικό δοκίμιο «Προδομένο Μεσολόγγι», εξετάζει το γιατί το Μεσολόγγι αφέθηκε στην τύχη του, ποιοι και γιατί υπονόμευσαν τον ηρωικό του αγώνα κι αν τελικά ήταν αδύνατη η στήριξη των πολιορκημένων όπως διατείνονται ορισμένοι, τη στιγμή μάλιστα που τα ταμεία ήταν γεμάτα, αφού μόλις είχαν φτάσει στην Ελλάδα τα δύο δάνεια 2 εκατ. και 800 χιλ. χρυσών λιρών αντίστοιχα! Η αίσθηση όλων, ήταν πως αν οι πολιορκημένοι είχαν εφόδια για λίγες ακόμη μέρες, η πολιορκία θα είχε λήξει. Χαρακτηριστική είναι η ρήση του Ιμπραήμ: «Σαν το χιόνι του βουνού θα λιώναμε αν το Μεσολόγγι είχε τροφές για 15 ημέρες ακόμη». Μια νίκη στο Μεσολόγγι, θα δημιουργούσε μια εντελώς διαφορετική Ελλάδα. Μια χώρα που θα είχε κερδίσει μόνη της την ελευθερία της και δεν θα ήταν μια χώρα εξαρτημένη και υποχρεωμένη να υπογράφει «Πράξεις Υποτέλειας», που τη μετέτρεπαν σε βρετανικό προτεκτοράτο.

     Το εξαιρετικό αυτό βιβλίο, συμπληρώνεται με πρόλογο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Παντελή Μπουκάλα, καθώς κι ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση βιβλιογραφία!

ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΙ ΣΤΙΣ ΡΑΓΕΣ

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΤΟΝ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ;
ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Σελ. 330, Οκτώβριος 2025

      Πριν από λίγους μήνες κυκλοφόρησε μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον σιδηρόδρομο στην Ελλάδα. Για την ώρα, έχουμε στα χέρια μας το πρώτο μέρος, που αφορά το χρονικό διάστημα από το 1936 (αν και γίνονται αναφορές στην προγενέστερη κατάσταση) μέχρι το 1966. «Ο σιδηρόδρομος είχε το πάνω χέρι στην υπανάπτυκτη Ελλάδα του 19^ου αιώνα, όταν και δημιουργήθηκαν τα πρώτα δίκτυα, μέσω παραχωρήσεων σε ιδιωτικά-τραπεζικά κονσόρτσιουμ…». Αργότερα αναμένεται η κυκλοφορία του δεύτερου τόμου.

     Η πολυσέλιδη αυτή μελέτη, επιχειρεί να απαντήσει σε μια σειρά από καίρια ερωτήματα που αφορούν τον σιδηρόδρομο. «Γιατί δεν έχουμε σύγχρονο σιδηρόδρομο; Γιατί χρεοκοπεί εδώ κι εκατό χρόνια, μια φορά σε κάθε γενιά; Γιατί οι επενδύσεις ενός αιώνα δεν πιάνουν τόπο; Γιατί οι σιδηρόδρομοί μας είναι μετέωροι την ώρα που σε όλον τον πλανήτη θριαμβεύουν; Σε αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει η έρευνα που θα διαβάσετε εδώ. Την ξεκίνησα την επομένη του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών-μιας τραγωδίας η οποία στοίχισε τη ζωή σε πενήντα επτά συνανθρώπους μας και μας συγκλόνισε όλους».

     Η τοποθέτηση της έναρξης της μελέτης στο 1936, δεν είναι καθόλου τυχαία. Το καθεστώς της 4^ης Αυγούστου, προετοιμαζόμενο για τον πόλεμο, έκανε μεγάλες επενδύσεις στους σιδηροδρόμους, αφού θεωρούσε (σωστά όπως αποδείχτηκε αργότερα στην πράξη), ότι ήταν το μοναδικό μέσο που θα μπορούσε να μεταφέρει με ταχύτητα, προσωπικό κι εφόδια. Τις ημέρες της επιστράτευσης τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 1940, διακινήθηκαν προς τα μέτωπα περισσότεροι από 300 χιλ. άνδρες, 100 χιλ. άλογα και ημίονοι, καθώς και μεγάλος αριθμός οπλισμού και λοιπόν εφοδίων. «Τα σιδηροδρομικά δίκτυα πραγματοποίησαν τη μεγαλύτερη εποποιία της ιστορίας τους, προωθώντας στο μέτωπο κατά μέσον όρο 84 τρένα τη μέρα, επίδοση που φαντάζει απίστευτη σήμερα, λαμβάνοντας υπόψη τα μέσα και τις τεχνολογίες της εποχής. Σε όλα τα δίκτυα, χιλιάδες σιδηροδρομικοί (ακόμη και συνταξιούχοι που ανακλήθηκαν στην υπηρεσία), εργάστηκαν νυχθημερόν ώστε  να εξασφαλίσουν μια πρωτοφανή σε μέγεθος μετακίνηση στρατευμάτων και υλικών».

     Το πρώτο μέρος της μελέτης ολοκληρώνεται με όσα συνέβησαν το 1966, χρονιά που χαρακτηρίστηκε «έτος καμπή» για την εξέλιξη των σιδηροδρόμων.

    Αλγεινή εντύπωση-και ίσως δείγμα του πόσο απαξιωτικά αντιμετωπίστηκε ο σιδηρόδρομος υπέρ των οδικών μέσων-προκαλεί το γεγονός ότι στο αρμόδιο υπουργείο Μεταφορών, δεν υπάρχει αρχείο για το σιδηρόδρομο, ενώ το αρχείο του ΟΣΕ που διασώθηκε την ύστατη στιγμή από την καταστροφή, βρίσκεται σε διαδικασία οργάνωσης.

     Παρ’ όλα αυτά, ο συγγραφέας μπόρεσε να εντοπίσει έγγραφα σε άλλα αρχεία που σε συνδυασμό με εκτενή βιβλιογραφία, του επέτρεψαν να ολοκληρώσει την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, τραγικά επίκαιρη λόγω της έναρξης της δίκης για το έγκλημα των Τεμπών και ιδιαίτερα διαφωτιστική έρευνά του. Θα περιμένουμε με αδημονία το δεύτερο μέρος!     

Η ΣΦΑΓΗ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΕΦΤΑΨΥΧΟΣ ΙΤΑΛΟΣ

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΖΙΜΑΣ/ ΜΑΡΙΝΑ ΓΟΥΣΙΑ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 180, Σεπτέμβριος 2025

      Μια μάλλον, άγνωστη στο ευρύ κοινό σειρά γεγονότων του Β! Παγκοσμίου πολέμου, περιγράφει το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα.

     Τον Σεπτέμβριο του 1943, στην Κεφαλονιά, γράφτηκε μια ακόμη μελανή σελίδα αγριότητας από τον γερμανικό στρατό. Όταν στις 8 Σεπτεμβρίου, η Ιταλία συνθηκολόγησε, η μεραρχία Άκουι στρατοπέδευε στην Κεφαλονιά. Η θέση του νησιού, που βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με την Πελοπόννησο, ένα από τα πιθανά σημεία εισβολής στην Ευρώπη των Συμμάχων,  δικαιολογούσε την ύπαρξη μιας μεγάλης ιταλικής μονάδας στρατού. Οι σχέσεις του ντόπιου πληθυσμού με τους Ιταλούς ήταν σε καλό επίπεδο και δεν υπήρχαν εντάσεις μεταξύ τους. Παράλληλα στο νησί υπήρχαν και μικρές γερμανικές φρουρές. «…όταν έμαθαν για τη συνθηκολόγηση, ξέσπασε ενθουσιασμός με τους στρατιώτες να πανηγυρίζουν μαζί με τους Έλληνες, να αγκαλιάζονται στην κεντρική πλατεία του Αργοστολίου, να χτυπάνε οι καμπάνες. Ακόμα και οι Γερμανοί στρατιώτες πανηγύριζαν. Όλοι ήταν πεπεισμένοι ότι ο πόλεμος είχε τελειώσει και άνοιγε ο δρόμος του γυρισμού στο σπίτι. Οι πιο έμπειροι όμως, υποψιάστηκαν ότι τώρα αρχίζει ο πόλεμος». Και όπως αποδείχτηκε είχαν δίκιο!

     Σύντομα οι Γερμανοί θέτουν τον στρατηγό Αντόνιο Γκαντίν, διοικητή των ιταλικών δυνάμεων, ενώπιον τριών επιλογών: «Ή συνεχίζετε να πολεμάτε στο πλευρό μας ή θα παραδώσετε τα όπλα ή θα πολεμήσετε εναντίον μας». Κι ενώ ο στρατηγός ξεκινούσε διαπραγματεύσεις προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο για να διασώσει τους 11.000 άντρες που είχε υπό τη διοίκησή του, μια άστοχη ενέργεια δύο αξιωματικών του, έδωσαν αφορμή στους Γερμανούς που στο μεταξύ μετέφεραν στο νησί εμπειροπόλεμες μονάδες, (όπως το 98^ο Ορεινό Σύνταγμα Πεζικού που είχε εμπλακεί σε φρικαλεότητες εναντίον του άμαχου πληθυσμού πριν λίγους μήνες στην Ήπειρο και μονάδες της Μεραρχίας Εντελβάις που θεωρούνταν η ελίτ του γερμανικού στρατού) να ξεκινήσουν ένα πογκρόμ, εναντίον των πρώην συμμάχων τους. Τα μηνύματα από το Βερολίνο ήταν σαφή: «Ο ίδιος ο Χίτλερ διέταξε να σφαγιαστούν όλοι οι Ιταλοί προδότες» οι οποίοι φυσικά, παρόλο που όλα τα δεδομένα ήταν εναντίον τους (βρίσκονταν σε νησί χωρίς ναυτική ή αεροπορική υποστήριξη και χωρίς επικοινωνία και εντολές από τη Ρώμη όπου μετά τη συνθηκολόγηση και τη φυγή του βασιλιά Ουμβέρτου Α! υπήρχε «κενό εξουσίας»),  αποφάσισαν να αντισταθούν.

«Η αναπόφευκτη μάχη διήρκησε από τις 15 έως τις 22 Σεπτεμβρίου. Παρόλο που οι περισσότεροι στρατιώτες ήταν νεοσύλλεκτοι, εικοσάρηδες και καθόλου εκπαιδευμένοι, πολέμησαν γενναία μέχρι τον τελευταίο. Όταν οι Ιταλοί ύψωσαν λευκή σημαία και παραδόθηκαν άρχισε η μεγάλη σφαγή. Ανελέητα οι Γερμανοί σκότωναν όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Το νησί γέμισε με χιλιάδες πτώματα, που τα άφηναν να σαπίζουν στον ήλιο χωρίς ταφή. Όλοι οι αξιωματικοί, με πρώτο το στρατηγό Γκαντίν, εκτελέστηκαν […] Μέχρι σήμερα παραμένει άγνωστος ο ακριβής αριθμός των νεκρών και των διασωθέντων».

     Ένας από αυτούς που διασώθηκαν ήταν ο Μπρούνο Μπαρτόλντι, που γεννήθηκε το 1918 και πρόσφατα, τον Οκτώβριο του 2025, γιόρτασε τα 107^α γενέθλιά του!!

     Το 2018, η Μ. Γούσια, που από το 2010 ζει κι εργάζεται στην Ιταλία, άκουσε σε μια ραδιοφωνική εκπομπή για τον Μπαρτόλντι. Μαζί με τον έμπειρο δημοσιογράφο Στ. Τζίμα, τον επισκέφθηκαν στο Μπολτσάνο της βόρειας Ιταλίας κι αυτός, που έχει πλήρη διαύγεια πνεύματος,  δέχτηκε με χαρά να τους αφηγηθεί την πολυτάραχη ζωή του, τα όσα βίωσε στον πόλεμο και ειδικά την αναπάντεχη διάσωσή του. «Από την Κεφαλονιά στο ρωσικό μέτωπο, σε στρατόπεδο αιχμαλώτων του Στάλιν και στις φυτείες βαμβακιού στην Τασκένδη-«εκεί που δεν ήξερες που ανατέλλει και που δύει ο ήλιος»- και πίσω στην πατρίδα, ζωντανός νεκρός, ταξιδεύοντας 17.000 χιλιόμετρα σ’ ένα βαγόνι ανάμεσα σε βόδια». 

     Το πολύ σημαντικό κι ενδιαφέρον αυτό βιβλίο, που αποτελεί ένα υβρίδιο Ιστορίας και προσωπικής μαρτυρίας, συμπληρώνει πρόλογος του Enzo Perero, (υπήρξε μορφωτικός ακόλουθος της Ιταλίας σε διάφορες βαλκανικές πρωτεύουσες), άλλα κείμενα που αφορούν τα γεγονότα της Κεφαλονιάς και αρκετές φωτογραφίες.   

ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΚΙΑΛΠΗΣ

Εκδόσεις ΠΗΓΗ

Σελ. 443, Νοέμβριος 2025

      Το μυθιστόρημα «Το Χαμόγελο» του Γ. Γκιάλπη, είναι το δεύτερο με κεντρικό χαρακτήρα την υπαστυνόμο Χριστίνα Ρίζου, του Τμήματος Εγκλημάτων κατά Ζωής (πρώην Ανθρωποκτονιών).

     Εν μέσω πανδημίας, η Ρίζου προσπαθεί να ανακαλύψει πως συνέβη η εξαφάνιση του συναδέλφου της Τάσου Βαρουξή, ο οποίος την ενημέρωσε με μήνυμα ότι έχει εντοπίσει στο Τμήμα ένα «καρφί» του διαβόητου αρχιμαφιόζου Τηλέμαχου Παυλίδη. Έκτοτε εξαφανίστηκε από προσώπου γης. «Μέσα στο μυαλό της το σενάριο για το τι ακριβώς είχε συμβεί είχε παίξει από την αρχή μέχρι το τέλος. Τους είδε μαζεμένους, αναγνώρισε το «καρφί» γιατί τον ήξερε από την υπηρεσία, μου έστειλε το μήνυμα και πιθανόν προσπάθησε να διαφύγει, τότε όμως τον πήραν πρέφα, το «καρφί» τον αναγνώρισε και έκανε αυτό που ξέρει καλύτερα, τον κάρφωσε κι έτσι τον εξαφάνισαν».

     Την ίδια περίοδο, εντοπίζεται από τους υπαλλήλους καθαριότητας, το διαμελισμένο πτώμα μιας νεαρής κοπέλας σε κάδο σκουπιδιών.

     Λίγες μέρες μετά, μια ακόμη νεαρή εξαφανίζεται. Σύντομα η Ρίζου αντιλαμβάνεται ότι οι δύο υποθέσεις συνδέονται και ξεκινά ένα απεγνωσμένο αγώνα ενάντια στο χρόνο, ώστε να μπορέσει να βρει την κοπέλα όσο είναι ακόμη ζωντανή. Στην πορεία των ερευνών, έρχονται στο φως κι άλλες υποθέσεις εξαφανισμένων γυναικών, που δεν αξιολογήθηκαν ως δολοφονίες και δεν ερευνήθηκαν ως τέτοιες, αφού ο δολοφόνος φρόντισε να εξαφανίσει με κάποιον τρόπο τις σορούς τους, αλλά και κάθε άλλο ίχνος! «Πόσες και πόσες γυναίκες είχαν υποστεί κακοποίηση και κανείς δεν βοήθησε; Πόσες είχαν βιαστεί ή δολοφονηθεί δίχως κάποιος να νοιαστεί γι’ αυτές; Τώρα στα χέρια της είχε έρθει μια υπόθεση που, αν έπαιρνε την τροπή που υποπτευόταν, θα είχαν πολλές νεκρές κοπέλες και γι’ αυτές, ως τώρα τουλάχιστον, δεν είχε ενδιαφερθεί κανένας».

     Στο Εγκλημάτων κατά Ζωής, όλοι καταλαβαίνουν ότι έχουν να κάνουν με έναν ψυχασθενή κατά συρροή δολοφόνο, που είναι ευφυής, προσεκτικός και δεν αφήνει ίχνη, με αποτέλεσμα ο εντοπισμός του να είναι εξαιρετικά δύσκολος. Για να βρεθεί, θα χρειαστεί εκτός από τις ικανότητες των αστυνομικών και μεγάλη δόση τύχης…

     Το μυθιστόρημα είναι ενδιαφέρον. Έχει έναν σωστά δομημένο μύθο με κλιμάκωση της αγωνίας, αλλά και ανατροπές. Εξίσου καλές είναι οι περιγραφές των πυρετωδών ερευνών, όσο και των ψυχολογικών μεταπτώσεων των χαρακτήρων. Θα μπορούσε δηλαδή να είναι ένα πολύ καλό αστυνομικό μυθιστόρημα. Όμως… Αυτές οι καλές εντυπώσεις μετριάζονται από την κακή επιμέλεια που έχει γίνει στο βιβλίο. Σε κάποια σημεία εντόπισα να λείπουν λέξεις, κάποια «αν» έγιναν «να» και το αντίθετο, ο «προνοητικός» έγινε «μεροληπτικός», η «εφηβική αύρα» γίνεται «εφηβική αίγλη» και άλλα που εμένα με ενόχλησαν. Το προτείνω μεν, με επιφύλαξη δε! 

ΤΟ ΣΑΞΟΦΩΝΟ ΤΗΣ ΣΟΥΖΥ

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΛΥΣΙΜΑΧΟΥ
ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ
Σελ. 233, Φεβρουάριος 2026

      Η ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων «Το Σαξόφωνο Της Σούζυ» του Αλ. Λυσιμάχου, κυκλοφόρησε πριν από λίγες εβδομάδες.

     Η συλλογή περιλαμβάνει δεκαοκτώ ιστορίες, άλλες τρυφερές, άλλες αστείες, ορισμένες σκληρές, κάποιες φορές παράξενες, νοσταλγικές, συγκινητικές, όλες όμως φανερώνουν την αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα τους, κάτι που είχε φανεί από το αυτοβιογραφικό «Μερόνυχτα Εφημερίας».

     Εκτυλίσσονται σε διάφορους τόπους, με τη «μερίδα του λέοντος» να καταλαμβάνει η Μακεδονία και κυρίως η γενέτειρα του συγγραφέα. Μια πόλη μικρή, με ότι αυτό συνεπάγεται για τον κοινωνικό περίγυρο μέσα στον οποίο «τοποθετούνται» οι ιστορίες, που χωρίς να αναφέρεται ρητά το όνομά της «φωτογραφίζεται» και όσοι γνωρίζουν μπορούν να το αντιληφθούν. Οι αναφορές άλλωστε στην πόλη «που τα φουγάρα της έχουν σταματήσει να βγάζουν καπνό εδώ και μια εικοσαετία» είναι αρκετά εύγλωττες.

     Οι ήρωες των ιστοριών είναι άνθρωποι καθημερινοί, απλοί, αυτό που λέμε «της διπλανής πόρτας», που άλλες φορές αντιδρούν με τρόπο αστείο (όπως ο Σάββας στο «Σαξόφωνο της Σούζυ»), αναπάντεχο (όπως ο Γαβρήλος στο μεγαλύτερο σε έκταση διήγημα «Τώρα Το Κάθε Τρένο Έχει Όνομα…»)  και αλλού κάνουν την υπέρβαση («Επιτάφιος»).

     Εξαιρετικός τρόπος γραφής, που κάνει τα κείμενα να ρέουν αβίαστα και πολύ σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας.

 Οι τίτλοι των διηγημάτων

Το Σαξόφωνο Της Σούζυ
Historia De Un Amor
Η Μεγάλη Πυρκαγιά
Σαν Μικρασιάτικο Παραμύθι
Κρητικές Κουμπαριές
Φονικό Στα Πιέρια
Μακεδονίτικο Νουάρ
Δημοτικές Εκλογές
Παιδί Είναι Ακόμα
Ονομαστική Εορτή
Αγχώδεις Καταστάσεις
Το Ηρωικό Λέχοβο
Ακομπανιαμέντα Κιθάρας
Ένα Σπυρί, Μια Λέξη Και Μια Καρφίτσα
Τώρα Το Κάθε Τρένο Έχει Όνομα
Ο Επιτάφιος
Αϊβαλιώτικες Ιστορίες
Το Σαξόφωνο Της Τίφανι.

ΡΑΓΙΣΜΕΝΗ ΚΑΡΔΙΑ

TIM WEAVER
Μετάφραση ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΓΙΑΛΕΝΙΟΣ
Εκδόσεις BELL
Σελ. 452, Ιανουάριος 2026

      Το μυθιστόρημα «Ραγισμένη Καρδιά», είναι το έβδομο βιβλίο της επιτυχημένης και πολυδιαβασμένης σειράς του Τ. Γουίβερ, με υποθέσεις εξαφανισμένων προσώπων.

     Ο Ντέηβιντ Ρέικερ, έχει ένα πολύ ιδιαίτερο επάγγελμα. Με έδρα το Λονδίνο, ψάχνει να βρει εξαφανισμένα πρόσωπα. Ανθρώπους που οι συγγενείς τους, έχουν δηλώσει ως αγνοούμενους και τους οποίους η αστυνομία δεν μπόρεσε να εντοπίσει. Είναι μια δουλειά που την κάνει για να «βγάλει το ψωμί του», αλλά και για έναν  ακόμη ξεχωριστό λόγο. «Αυτό που ποτέ δεν μάθαιναν, ή ίσως δεν ήθελαν εγώ να μάθουν, ήταν πως για μένα ήταν κάτι παραπάνω απ’ αυτό. Έπρεπε να πληρώνω τους λογαριασμούς μου, όπως όλος ο κόσμος, αλλά χρειαζόμουν τις υποθέσεις που αναλάμβανα και για άλλους λιγότερο προφανείς λόγους. Αφού έθαψα τη γυναίκα μου πριν από έξη χρόνια, οι υποθέσεις έγιναν ο τρόπος μου να τη θρηνώ. Οι αγνοούμενοι, η σανίδα σωτηρίας μου».  

     Χάρη στην ευχέρεια που έχει να αναλύει, να αντλεί πληροφορίες και να αξιοποιεί και το πιο ελάχιστο στοιχείο, αλλά κι επειδή είναι επίμονος και δεν τα παρατά ποτέ, δεν του λείπουν ποτέ οι δουλειές, ακόμη κι εκτός Ηνωμένου Βασιλείου.

     Μια μέρα δέχεται μια κλήση από τις ΗΠΑ. Μια γυναίκα, η Γουέντι Φίσερ, του ζητά να εντοπίσει την αδελφή της Λύντα Κόριν, εξήντα δύο ετών, που ζει στην Αγγλία από το 1984 και αγνοείται εδώ και δέκα μήνες. Την τελευταία φορά που την είδαν, ήταν όταν «οδήγησε με το αμάξι της μέχρι κάποιο γραφικό σημείο στην ακτή του Σόμερσετ, εγκατέλειψε εκεί το αυτοκίνητό της, και στη συνέχεια εξαφανίστηκε από προσώπου γης».

     Ο Ρέικερ αναλαμβάνει την υπόθεση και αμέσως ανακαλύπτει ότι κι εδώ συμβαίνει, αυτό που συμβαίνει στις περισσότερες υποθέσεις εξαφανισμένων ατόμων, αφού πολλοί «όταν εξαφανίζονται το κάνουν έχοντας θαμμένα μυστικά που κανείς δεν ήξερε ότι κρατούσαν». Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Κόριν, που ήταν καλλονή στα νιάτα της, πρώην ηθοποιός σε ταινίες Β! κατηγορίας, ήταν σύζυγος του σκηνοθέτη Ρόμπερτ Χόστερλιτς, του οποίου η καριέρα γνώρισε πολλά σκαμπανεβάσματα. Ο σκηνοθέτης, που τα τελευταία χρόνια είχε απομονωθεί και ζούσε σαν ερημίτης, είχε πεθάνει από καρκίνο. Φαίνεται ότι η Κόριν, ψάχνοντας τα πράγματά του, ανακάλυψε κάποιο μυστικό σκοτεινό, τρομακτικό και τόσο σοκαριστικό, που την ώθησε να εγκαταλείψει την μέχρι τότε ζωή της και να εξαφανιστεί.

     Ο Ρέικερ θα προσπαθήσει να βρει τις αλήθειες που κρύβονται πίσω από την υπόθεση. Και για μια ακόμη φορά, η επιμονή του, θα τον φέρει αντιμέτωπο με έναν θανάσιμο κίνδυνο…

     Το «Ραγισμένη Καρδιά», είναι ένα δυνατό, καθηλωτικό θρίλερ, που ενώ στο ξεκίνημά του εξελίσσεται αργά και νωχελικά, κεφάλαιο με το κεφάλαιο, αποκτά γρήγορο ρυθμό, με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις να διαδέχονται η μία την άλλη!