ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ
Σελ. 377, Ιανουάριος 2025

      Με την πολύκροτη -κι ακόμη ανεξιχνίαστη- υπόθεση Πολκ, ασχολείται στο δεύτερο βιβλίο του, ο Δ. Ψαθόπουλος.

     Στις 16 Μαΐου 1948, ένας ψαράς εντοπίζει στον Θερμαϊκό, να επιπλέει δεμένο χειροπόδαρα, το σώμα ενός άντρα, που φέρει τραύμα από πιστόλι στο πίσω μέρος του κεφαλιού. Πρόκειται για το πτώμα του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ, ο οποίος εθεάθη τελευταία φορά το βράδυ της 8^ης Μαΐου, κι έκτοτε εξαφανίστηκε!

     Ο σάλος που ξεσπά είναι τεράστιος. Οι εικασίες για το ποιος ευθύνεται για τη δολοφονία πολλές. Ο δημοσιογράφος «ενοχλούσε» πολλούς. Από το 1947 που είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα, στα άρθρα του, που έστελνε στις εφημερίδες της πατρίδας του, διατυπώνει σαφείς κατηγορίες, ότι Έλληνες υψηλά ιστάμενοι πολιτικοί σε συνεργασία με Αμερικανούς υπάλληλούς και ντόπιους μαυραγορίτες, λυμαίνονται τη βοήθεια που στέλνουν οι ΗΠΑ, στα πλαίσια του δόγματος Τρούμαν.

     Τον Μάιο του 1948, μεταβαίνει στη Θεσσαλονίκη για να παρακολουθήσει τις εργασίες της Βαλκανικής Επιτροπής του ΟΗΕ. Όμως ο «κρυφός» σκοπός του ταξιδιού είναι να αποκτήσει επαφές με τους αντάρτες του ΔΣΕ, ώστε να καταφέρει να πάρει συνέντευξη από τον αρχηγό του Μάρκο Βαφειάδη. Πολλοί προσπαθούν να τον αποτρέψουν λέγοντάς του ότι κάτι τέτοιο κρύβει κινδύνους, αλλά ο ίδιος πιστεύει ότι θα εκτοξεύσει την καριέρα του.

     Οι Αρχές, για προφανείς λόγους, θέλουν να ρίξουν την ευθύνη για τον φόνο στους κομμουνιστές. «Ο τρόπος που δολοφονήθηκε το θύμα, μας δείχνει ότι πίσω από το έγκλημα βρίσκονται οι συμμορίτες. Αυτό μας επιτρέπει, χωρίς χρονοτριβή να προσανατολίσουμε τις έρευνες προς τον κομμουνιστικό παράγοντα».

  Λίγο καιρό μετά, η Ασφάλεια Θεσσαλονίκης κατηγόρησε τον Αδάμ Μουζενίδη, στέλεχος του ΚΚΕ ως δολοφόνο και τους Βαγγέλη Βασβανά και Γρηγόρη Στακτόπουλο ως συνεργούς. Από αυτούς εντοπίστηκε και συνελήφθη μόνο ο Στακτόπουλος. Στη δίκη που ακολούθησε οι Μουζενίδης και Βασβανάς καταδικάστηκαν ερήμην σε θάνατο και ο Στακτόπουλος σε ισόβια. Έμεινε στη φυλακή μέχρι το 1960, οπότε του δόθηκε χάρη. Αργότερα θα αποκαλυφθεί ότι ο Μουζενίδης τον Μάιο του 1948 δεν βρισκόταν στη ζωή και ότι ο Βασβανάς βρισκόταν εκτός Ελλάδος. Παράλληλα ο Στακτόπουλος, από την ημέρα της καταδίκης του, μέχρι τον θάνατό του το 1998, διακήρυσσε ότι ήταν αθώος, ότι τα στοιχεία ήταν χαλκευμένα κι όλη η υπόθεση ήταν μια σκευωρία για να συκοφαντηθεί το ΚΚΕ και ο ΔΣΕ.

     Στις μέρες μας, η επικρατέστερη θεωρία, είναι ότι η δολοφονία είναι το αποτέλεσμα μιας συνωμοσίας μυστικών υπηρεσιών (ελληνικών, βρετανικών, αμερικανικών), που ήθελαν η καθεμία για δικούς της λόγους, νεκρό τον Πολκ.

     Το ενδιαφέρον μυθιστόρημα του Δ. Ψαθόπουλου, δεν έρχεται να θέσει και πάλι τα ίδια, αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τη δολοφονία, αλλά να παρουσιάσει μια άλλη, εντελώς διαφορετική, αναπάντεχη και ιδιαίτερα ευφάνταστη εκδοχή, που θέλει την δολοφονία να μην έχει πολιτικά κίνητρα, αλλά πολύ πιο ταπεινά κι παντελώς άσχετα με την πολιτική κατάσταση που επικρατούσε τότε στην Ελλάδα!      

ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΚΡΥΦΤΕΙΣ

YRSA SIGURDARDOTTIR
Μετάφραση ΚΩΣΤΗΣ ΚΗΛΥΜΗΣ
Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Σελ. 485, Νοέμβριος 2025

 

     Στην Ισλανδία και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή του φιόρδ Κβαλφιουρθούρ, εκτυλίσσεται το νέο θρίλερ της Yrsa Sigurdardottir.

      Κοντά στο φιόρδ, στην απομονωμένη φάρμα Κβαρβ (που σημαίνει «κρυφό»), έχει εγκατασταθεί η οικογένεια του 37χρονου Ρέινιρ Λόγκαρσον, που αποτελούνταν από τον ίδιο, την επίσης 37χρονη σύζυγό του Άσα και τις δύο κόρες τους: την 15χρονη Ίρις και την 8χρονη Γκίγια.

     Ο Λόγκαρσον, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ισλανδία, αλλά σπούδασε στις ΗΠΑ και μαζί με την σύζυγό του, δημιούργησαν μια ιδιαίτερα επιτυχημένη εταιρεία με αντικείμενο την τεχνολογία των υπολογιστών. Όμως η εμφάνιση ενός όγκου στον εγκέφαλο του Λόγκαρσον, επηρέασε κάποιες από τις ικανότητές του. Έτσι μετά την επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε για την αφαίρεσή του, αναγκάστηκε να πουλήσει την εταιρεία έναντι ενός αστρονομικού ποσού («τα ποσά που αναφέρονταν της θύμιζαν τα νούμερα που περνούσαν από μπροστά της στο μάθημα της αστρονομίας στο κολέγιο-ασύλληπτα μεγάλα για να μπορεί να τα συλλάβει») και να επιστρέψει στην Ισλανδία. Αγόρασαν αυτήν την φάρμα και εγκαταστάθηκαν εκεί, εδώ κι ένα χρόνο περίπου.

     Ένας γείτονάς τους, ο Καρλ, που τις τελευταίες μέρες έχει κάνει ανεπιτυχείς προσπάθειες να επικοινωνήσει μαζί τους, αποφασίζει, παρά τις δυσμενείς χειμωνιάτικες συνθήκες, να επισκεφθεί τη φάρμα, για να διαπιστώσει τι συμβαίνει, αφού «κανείς δεν είχε νέα από την οικογένεια εδώ και σχεδόν μια βδομάδα». Διαπίστωσε ότι τα αυτοκίνητα της οικογένειας ήταν στη θέση τους, πράγμα που σημαίνει ότι δεν έφυγαν ξαφνικά για κάποιο ταξίδι κι ότι τα ζώα στο στάβλο ήταν ήσυχα, που σημαίνει ότι ήταν ταϊσμένα. Παρ’ όλα αυτά, τέτοια ησυχία ήταν απόκοσμη και αφύσικη. «Το ένστικτό του, του έλεγε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά και είχε μάθει να μην αγνοεί αυτήν την αίσθηση. Δεν τον είχε απογοητεύσει ποτέ, από όσο μπορούσε να θυμηθεί».

     Για μια ακόμη φορά, το ένστικτό του, αποδεικνύεται σωστό. Αφού όταν μπήκε στο σπίτι από μια είσοδο που βρήκε ξεκλείδωτη, βρέθηκε μπροστά σε ένα αποτρόπαιο θέαμα. Τα τρία θηλυκά μέλη της οικογένειας και η νεαρή οικιακή βοηθός, ήταν κατακρεουργημένα, με το αίμα να έχει διασκορπιστεί σε κάθε επιφάνεια. Παράλληλα δεν μπόρεσε να εντοπίσει πουθενά τον Ρέινιρ. Ο Καρλ ενημέρωσε αμέσως την αστυνομία.

     Από τους πρώτους που έφτασαν στον εφιαλτικό τόπο του εγκλήματος, η αγριότητα του οποίου σόκαρε ακόμα και τους πιο έμπειρους αστυνομικούς, ήταν ο επιθεωρητής Τιρ και η ιατροδικαστής Ίθουν. Οι έρευνες που ξεκινούν άμεσα, θα φέρουν στο φως κρυμμένα μυστικά της οικογένειας, αλλά και τον επιθεωρητή Τιρ, αντιμέτωπο με το δικό του τραγικό παρελθόν.

     Πολύ αξιόλογο θρίλερ, στο οποίο η συγγραφέας χτίζει το σασπένς σελίδα τη σελίδα με μεγάλη δεξιοτεχνία. Μια ιστορία περίπλοκη, συνταρακτική, βίαια, τρομακτική, με αριστοτεχνικό φινάλε. Εξαιρετική η περιγραφή των παγωμένων, χειμωνιάτικων τοπίων, όπως και του σκοτεινού βάθους της ανθρώπινης ψυχής, αλλά και του πως το παρελθόν επηρεάζει το παρόν και το μέλλον του κάθε ενός από εμάς. Ένα μυθιστόρημα που αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη και τον κρατάει δέσμιο μέχρι την τελευταία σελίδα.     

ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ

Η ΒΑΣΤΙΛΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΥΖΙΝΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΙΑΝΟΣ
Σελ. 327, Μάιος 2025

      Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο, για μια από τις πιο σκληρές φυλακές στην Ελλάδα, τις φυλακές του Επταπυργίου που ήταν σε λειτουργία μέχρι πριν από λίγα χρόνια, είναι το «Γεντί Κουλέ» του δημοσιογράφου και συγγραφέα Σπ. Κουζινόπουλου.

     «Για περισσότερο από έναν αιώνα το Γεντί Κουλέ αποτελούσε μια από τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και της χώρα ολόκληρης. Εξού και τα δεκάδες ρεμπέτικα τραγούδια, τα διηγήματα, τα ποιήματα, οι μαρτυρίες, οι ιστορίες για το περιβόητο, το ξακουστό Επταπύργιο. Μια από τις θρυλικότερες φυλακές στην Ελλάδα που έγινε γνωστή στο πανελλήνιο και ως «αποθήκη ψυχών», «κολαστήριο», «υγρός τάφος» αλλά και ως «τάφος των ζωντανών» όπως χαρακτήριζε την κεντρική φυλακή της Θεσσαλονίκης πριν έναν ακριβώς αιώνα ένας από τους δεσμώτες της».

     Στο ΒΑ άκρο των τειχών της Θεσσαλονίκης, υπήρχε ένα παλαιοχριστιανικό κάστρο, το οποίο ενισχύθηκε την βυζαντινή περίοδο και προσέφερε πολλά στην άμυνα της πόλης. Από τη δεκαετία του 1890 όμως, χρησιμοποιήθηκε από την οθωμανική διοίκηση ως φυλακή.

     Το κτίριο δεν άλλαξε χρήση μετά την απελευθέρωση. Αυτό που άλλαξε-προς το χειρότερο- ήταν οι συνθήκες κράτησης. Οι κακές κτιριακές υποδομές, οι «ατυχείς» επιλογές της διεύθυνσης και του προσωπικού, η υπο-χρηματοδότηση και ο μεγάλος αριθμός των εγκλείστων, δημιουργούσε συνθήκες άθλιες. Αποκορύφωμα ήταν η εποχή της Μεταξικής δικτατορίας, της κατοχής, του εμφυλίου και της σκληρής ακροδεξιάς κυριαρχίας. Τότε λειτούργησαν και τα λεγόμενα «θανατοδικεία» (δηλ. τα έκτακτα στρατοδικεία), τα οποία εξέδιδαν αποφάσεις καταδικαστικές σε θάνατο με ρυθμό «βιομηχανίας», βασιζόμενα σε σαθρές κατηγορίες, με πιο συχνή αυτή της κατασκοπίας.

     Ο Σπ. Κουζινόπουλος, κάνοντας πολύχρονη έρευνα αναζητώντας στοιχεία σε αρχεία, εφημερίδες, βιβλία, πρακτικά δικαστηρίων, ληξιαρχεία κλπ αλλά και συνομιλώντας με έγκλειστους, μας μεταφέρει τη φρίκη που έζησαν όσοι είχαν την ατυχία να περάσουν τις πύλες του Γεντί Κουλέ.

     Το σημαντικό και αποκαλυπτικό αυτό βιβλίο, συμπληρώνουν παραρτήματα με τα ονόματα των εκτελεσμένων στην Κατοχή, τα ονόματα των εκτελεσμένων του Εμφυλίου και τη λίστα των μελλοθάνατων του 1950.

     Επίσης παρατίθενται οι πηγές απ’ όπου αντλήθηκαν στοιχεία, όπως κρατικά αρχεία, τηλεοπτικές εκπομπές, δημοσιεύματα σε εφημερίδες και περιοδικά, καθώς και εκτενής βιβλιογραφία.

     Παρουσίαση του βιβλίου, θα γίνει στη Νάουσα, την Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026, στις 11, στο βιβλιοπωλείο Bookstagram.     

ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ

ARTHUR CONAN DOYLE
Μετάφραση: ΑΝΝΑ ΒΑΝΤΗ
Εκδόσεις ΠΗΓΗ
Σελ. 220, Οκτώβριος 2025

      Σε ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της αποικιοκρατίας στην αφρικανική ήπειρο, αναφέρεται το βιβλίο της σημερινής παρουσίασης.

     Ο sir A. C. Doyle (1859-1930), ήταν σκωτσέζος συγγραφέας και γιατρός. Έμεινε στην ιστορία της λογοτεχνίας, ως ο δημιουργός του ιδιοφυούς αλλά κι εκκεντρικού ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς, ενός από τους πιο διάσημους χαρακτήρες αστυνομικών ιστοριών όλων των εποχών. Αν κι έγινε γνωστός κυρίως για τα αστυνομικά του διηγήματα, είχε πλούσιο συγγραφικό έργο, που περιλαμβάνει, εκτός από επιστημονικά συγγράμματα, ιστορικά μυθιστορήματα κι έργα κοινωνικής κριτικής.

     Σ’ αυτήν την τελευταία κατηγορία μπορούμε να εντάξουμε το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα. Μέσα από αυτό, ο συγγραφέας καταγγέλλει τα αποικιοκρατικά εγκλήματα του Βελγίου στο Κονγκό (1885-1908). Όπως γράφει η μεταφράστρια του βιβλίου: «Στα χρονικά της ιστορίας, ορισμένα γεγονότα αποτελούν συγκλονιστικές μαρτυρίες για τα βάθη της ανθρώπινης απληστίας και σκληρότητας. Μεταξύ αυτών, ο εποικισμός της Αφρικής κατέχει εξέχουσα θέση-ένα έπος εκμετάλλευσης, βίας και αχαλίνωτης φιλαργυρίας. Στο επίκεντρο αυτής της ζοφερής αφήγησης βρίσκεται το Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό, μια τεράστια έκταση γης στην Κεντρική Αφρική, που κάποτε βρισκόταν υπό την αδίστακτη κυριαρχία του βασιλιά Λεοπόλδου Β! του Βελγίου».

     Ο Βέλγος μονάρχης προσέλαβε τον γνωστό εξερευνητή  Στάνλεϊ, ο οποίος εξερεύνησε την κοιλάδα του ποταμού Κονγκό. Το 1879, έφερε στον βασιλιά εκατοντάδες συμβόλαια με φυλάρχους του Κονγκό, με τα οποία του παραχωρούσαν την προγονική γη, έναντι ευτελούς ανταλλάγματος. Οι φύλαρχοι, όντας αναλφάβητοι, δεν ήξεραν τι πραγματικά υπέγραφαν και πόσο δεσμευτικά ήταν αυτά τα συμβόλαια. Στη Διάσκεψη του Βερολίνου το 1885, ο Λεοπόλδος Β!, κατάφερε να αναγνωριστεί το Κονγκό ως προσωπική του (!!) περιουσία. Έτσι έφτασε ο μονάρχης ενός «τεχνητού» κρατιδίου με έκταση μόλις 30.500 τ. χλμ (δηλ. μικρότερο από τη Μακεδονία), να είναι ιδιοκτήτης μιας έκτασης 2.345.000 τ. χλμ (δηλ. όσο είναι η Ευρώπη, χωρίς τη Ρωσία).

     Με το πρόσχημα της φιλανθρωπίας, του εκπολιτισμού και εκχριστιανισμού του τοπικού πληθυσμού, προέβη σε μία άνευ προηγουμένου λεηλασία του φυσικού πλούτου της περιοχής (ελεφαντόδοντο και καουτσούκ), χρησιμοποιώντας τους ίδιους τους ιθαγενείς ως εργατικό δυναμικό με ελάχιστο μισθό. Για να «πειστούν» οι κάτοικοι να «συνεργαστούν», ο καλά οπλισμένος στρατός που δημιούργησε, χρησιμοποιούσε κάθε πρόσφορο μέσο: δολοφονίες, βασανιστήρια, ακρωτηριασμούς. «Αλλά ποτέ δεν υπήρξε ένα τέτοιο μείγμα μαζικής απαλλοτρίωσης και μαζικής σφαγής, όλα αυτά υπό το απεχθές πρόσχημα της φιλανθρωπίας και με τα χαμηλότερα εμπορικά κίνητρα ως αιτία. Αυτή η άθλια και ανέντιμη υποκρισία κάνει αυτό το συγκεκριμένο έγκλημα απαράμιλλο στη φρίκη του».

     Όταν αυτές οι ωμότητες έγιναν γνωστές, χάρη στο πείσμα του Ε. Μορέλ, ενός κατώτερου υπαλλήλου της βρετανικής ναυτιλιακής εταιρείας που έκανε τις μεταφορές από και προς το Κονγκό, πολλοί σημαντικοί άνθρωποι αντέδρασαν έντονα και προσπάθησαν να τις σταματήσουν. Ξεσηκώθηκε διεθνής κατακραυγή κατά του Λεοπόλδου, ο οποίος για να αποσείσει τις ευθύνες του, πούλησε (!!) το Κονγκό στο Βελγικό κράτος το 1908, έναντι εκατοντάδων εκατομμυρίων βελγικών φράγκων.

     Ο Α. Κ. Ντόιλ, είναι ένας από τους πολλούς που αντέδρασαν κι αυτό το βιβλίο εντάσσεται στα πλαίσια της πολεμικής εναντίον του Λεοπόλδου και των μεθόδων του. Βασισμένος σε αληθινές ιστορίες, μαρτυρίες, αποδείξεις και ντοκουμέντα, παρουσιάζει ανάγλυφα τη φρίκη που σημάδεψε μια ολόκληρη ήπειρο.

     Το 1960, το Κονγκό κέρδισε την ανεξαρτησία του, αλλά για να εξυπηρετήσει τα γεωπολιτικά συμφέροντα άλλων δυνάμεων, μπήκε σε περιπέτειες άλλου είδους, όμως εξίσου φονικές (διαμελισμός της χώρας, εμφύλιοι, πραξικοπήματα, δολοφονίες λαοφιλών πολιτικών κλπ). Αυτή όμως είναι μια άλλη ιστορία

ΧΑΛΚΙΝΑ ΚΑΤΩΦΛΙΑ

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ
Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ
Σελ. 478, Οκτώβριος 2025

      

     Πριν από τέσσερις μήνες, κυκλοφόρησε το εξαιρετικό μυθιστόρημα «Χάλκινα Κατώφλια» που έγραψε ο Ισ. Ζουργός και είναι μια «διαφορετική» προσέγγιση των ομηρικών επών.

     Την ιστορία αφηγείται ένας νεαρός Παίονας που οι Αχαιοί ονόμασαν Λύκαστο, δηλ. «κάποιος που έχει σχέση με το φως» (το όνομα προέρχεται από τη ρίζα «λυκ» που σημαίνει φως). Ο νεαρός αυτός, από παιδί ήταν ιδιαίτερος. Ήταν «εκείνο το αγόρι που άκουγε Φωνές και είχε την υπέρμετρη φιλοδοξία να κάνει χειραψία με τους θεούς […] Από τότε που είχε λυθεί η γλώσσα μου και γυρνούσα μισόγυμνος στο χωριό, όλοι είχαν καταλάβει πως κρυφάκουγα τους θεούς και αφουγκραζόμουν όλα τα ξωτικά του δάσους και του ποταμού».

     Από σύμπτωση βρέθηκε στο στρατό του βασιλιά Πυραίχμη, που πήγαινε να βοηθήσει τους Τρώες να αντιμετωπίσουν τους Αχαιούς. Σχεδόν αμέσως αιχμαλωτίστηκε από τον Οδυσσέα κι από τότε τον υπηρετούσε σαν δούλος και ζούσε μαζί του στον καταυλισμό-στρατόπεδο που είχαν στήσει οι Αχαιοί μπροστά από τα τείχη της Τροίας. Αυτός ο συγχρωτισμός τον επηρέασε βαθιά! «Τέτοια πιστεύουν και οι Τρώες και οι Αχαιοί, αυτός είναι ο κόσμος στους ύμνους και στις προσευχές τους, σ’ αυτόν πίστεψα κι εγώ. Το δικό τους σύμπαν είναι πιο σύνθετο από ένα ποτάμι, μια φοραδοκέφαλη θεά κι ένα δάσος. Όλα είναι περίπλοκα στο μυαλό τους, όλα περισσεύουν σε πλήθος: οι λέξεις, τα νοήματα, οι μηχανές, οι εφευρέσεις, οι αφηγήσεις, τα γράμματα πάνω στις ψημένες κεραμίδες, τα πάθη, οι συνωμοσίες. Εξαιτίας ή χάρη σ’ αυτούς μεγάλωσα, πονήρεψα».

     Έμεινε στην υπηρεσία του Οδυσσέα μέχρι την πτώση της Τροίας, χωρίς να δοκιμάσει απ’ το «αλεύρι των ανθρώπων» και τον ακολούθησε στο μεγαλύτερο μέρος της περιπλάνησης του. Τώρα ηλικιωμένος πια, αφηγείται στα μέλη του μικρού οικισμού που ίδρυσε μετά την επιστροφή του στον τόπο που γεννήθηκε, σε μια όχθη του Αξιού, τα πεπραγμένα του βίου του.

     Είναι κάποια -λίγα- βιβλία, που είναι τόσο καλογραμμένα και συναρπαστικά που σε καθηλώνουν. Σε γραπώνουν, σε βάζουν στον κόσμο τους και δεν σε αφήνουν να ξεφύγεις. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι το «Χάλκινα Κατώφλια». Διαβάζεις, γυρνάς τις σελίδες και «βλέπεις» τους Τρώες και τους Αχαιούς να πολεμούν. «Ακούς» την κλαγγή των όπλων, το χρεμέτισμα των αλόγων, το ήσυχο τρίξιμο των σκαρμών του πλοίου όταν πλέει σε ήρεμες θάλασσες, τον αχό της άγριας καταιγίδας, τις οιμωγές και τις ικεσίες των αιχμαλώτων. «Μυρίζεις» τη μεταλλική οσμή του αίματος, τον καπνό της καιγόμενης πόλης, τη δυσωδία του στρατοπέδου.

     Όλα αυτά βέβαια σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης. Γιατί το βιβλίο είναι πολλά περισσότερα. Είναι μια αντιπολεμική φωνή, έχει φιλοσοφικές και θεολογικές προεκτάσεις. Όπως πολλά από τα βιβλία του συγγραφέα σου θέτει ερωτήματα που σε βάζουν να σκεφτείς και -νομίζω πως αυτή είναι η μεγαλύτερη επιτυχία κάθε βιβλίου- μένει στο μυαλό σου για καιρό μετά την πρώτη ανάγνωση. «Πάνω από όλα όμως, το βιβλίο, ως μυθιστόρημα, υπακούει στο πρώτο ζητούμενο του γραμματειακού είδους στο οποίο ανήκει, να αποτελέσει ένα γραφείο ταξιδίων για μακρινούς προορισμούς, τους οποίους συχνά καθορίζουν οι Άρπυιες, οι θεότητες των ριπαίων ανέμων».

     Ένα βιβλίο που του αξίζουν πολλοί αναγνώστες!!   

Η ΦΥΓΗ

ΕΝΑΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ. ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Σελ. 191, Μάιος 2024

 

     Τις τραγικές μέρες της κατάρρευσης του μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ και της άτακτης υποχώρησης των ελληνικών στρατευμάτων κατά την μικρασιατική εκστρατεία τον Αύγουστο του 1922, περιγράφει στο βιβλίο του ο Δ. Κιουσόπουλος (1897-1989).

     Υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων, αφού υπηρετούσε τη θητεία του ως οπλίτης αρχικά και ως υπαξιωματικός αργότερα, στο εκστρατευτικό σώμα. Το βιβλίο όμως δεν το έγραψε τις μέρες της καταστροφής. Άλλωστε δεδομένων των συνθηκών είναι αμφίβολο αν θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο. «Γράφτηκε μισό αιώνα αργότερα το 1972, με αφορμή την 50^η επέτειο από τη Μικρασιατική Καταστροφή […] αντιδρώντας στις δημόσιες εκδηλώσεις της στρατιωτικής δικτατορίας, αποφάσισε να αποτυπώσει τη δική του εμπειρία…».

     Τις κρίσιμες μέρες, βρισκόταν στο καμίνι του μετώπου και έτσι έχει τη δυνατότητα να περιγράψει τις σκηνές χάους που προκάλεσε η υποχώρηση του στρατού, αλλά και αρκετών χιλιάδων αμάχων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. «…το νεοελληνικό εκστρατευτικό σώμα στη Μικρά Ασία επέστρεψε ασύντακτο και καταπτοημένο […] Οι φαντάροι ήταν μόνοι, πεινασμένοι και απογοητευμένοι από την ανοργανωσιά του στρατού και την αδιαφορία του κράτους. Κυριαρχούσε η κυνική λογική «ο σώζων εαυτόν σωθήτω»…

     Πέρα από τις ολοζώντανες περιγραφές των μαχών, της ψυχολογίας των στρατευμένων, των σκηνών καταστροφής και χάους, αξιοσημείωτη είναι η προσπάθεια του συγγραφέα να είναι δίκαιος και να μην εξαπολύει κατηγορίες ή να ψάχνει για ενόχους, ενώ προσπαθεί να λάβει υπ’ όψη όσα περισσότερα δεδομένα είναι διαθέσιμα, αφού ακόμη και σήμερα, εκατό χρόνια μετά, υπάρχουν «σκοτεινές περιοχές». «Εδώ δεν πρόκειται να κάνω τον απολογητή ή τον κατήγορο καμιάς καταστάσεως. Θα αφηγηθώ μονάχα τα γεγονότα της προσωπικής μου εμπειρίας…».

     Το βιβλίο «Η Φυγή» είναι πολύτιμο από πολλές απόψεις. Αποδίδει με άμεσο, ολοζώντανο τρόπο τα όσα συνέβαιναν εκείνο τον Αύγουστο και κυρίως το πως τα βίωναν οι συμμετέχοντες, αφού «Την ιστορία δεν την συνθέτουν πολλές φορές τα επίσημα αρχεία» αλλά «οι προσωπικές εμπειρίες των απλών ανθρώπων, τα ατομικά βιώματα».

     Στο βιβλίο, περιλαμβάνεται σαν πρόλογος, ένα ενδιαφέρον και κατατοπιστικό κείμενο της Κωνσταντίνας Ε. Μπότσιου, καθηγήτριας Πολιτικής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

ΠΙΚΡΟΣ ΧΟΡΟΣ / ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΠΟΙΗΣΗ

ΠΙΚΡΟΣ ΧΟΡΟΣ
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΑΤΑΝΤΖΗΣ
Σελ. 80, Δεκέμβριος 2025

ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΠΟΙΗΣΗ
ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ
Σελ. 112, Δεκέμβριος 2025

 

     Με ακόμη δύο ενδιαφέρουσες συλλογές, εμπλουτίστηκε η σειρά Μικρή Βιβλιοθήκη Ποίησης των εκδόσεων Ανάλεκτο.

     Η πρώτη με τίτλο «Πικρός Χορός», απαρτίζεται από ποιήματα του Χρήστου Μπαταντζή (1942-2023), του οποίου η δημιουργικότητα εκτός από το θέατρο, επεκτεινόταν και στην ποίηση, μια πλευρά της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του,  που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή. «Η ποιητική συλλογή Πικρός Χορός συγκροτήθηκε από δύο ομάδες ποιητικών καταλοίπων του Χρήστου Μπαταντζή που μου εμπιστεύθηκαν η κ. Κατερίνα Μπαδόλα με τον κ. Θόδωρο Σαμαρά την πρώτη και η κ. Μαρία Τσιαμούλου τη δεύτερη. Η πρώτη ομάδα ποιημάτων, χωρισμένη σε τρεις ενότητες, βρισκόταν μαζί με άλλο υλικό στο αρχείο του συμμαθητή και φίλου τού Μπαταντζή, του ζωγράφου, γλύπτη και χαράκτη Γιώργη Μπαδόλα […] Η δεύτερη ομάδα προέρχεται από το αρχείο του ίδιου του Μπαταντζή…».

     Τα ποιήματα, που όπως προκύπτει από διάφορα στοιχεία, γράφτηκαν όλα τη δεκαετία του ’60, είναι χωρισμένα σε τέσσερις ενότητες: «Ποιήματα των έξη», «Έμμετρες ώρες», «Χωρίς τίτλο» και «Ανάσες». Την έκδοση, που είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Χ. Μπαταντζή, προλογίζει ο Άκις Θωμαϊδης.

     Η δεύτερη συλλογή που έχει τίτλο «Κάτι Σαν Ποίηση» αποτελείται από ποιήματα του Π. Παναγιωτίδη, που έχουν  γραφτεί μεταξύ 2009-2023 (ενώ υπάρχει κι ένα του 1984). Είναι χωρισμένη στις ενότητες «Σούρτα Φέρτα Στο Χρόνο», «Παλεύοντας Με Τον Χρόνο», «Η Εποχή Της Ευαισθησίας Είναι Χειμώνας Διαρκείας», «Καθημερινός Πολιτισμός» (η ενότητα με τα περισσότερα ποιήματα), «Τέλος Της Παρένθεσης Τι; Εμείς! Οι Άλλοι Φταίνε» και «Μέρες Σημαδεμένες». Παραθέτω το πολύ εύγλωττο ομώνυμο της συλλογής ποίημα

 

Μισός αιώνας γράψε, σβήσε,

διόρθωνε και πάλι ξανά,

Μισού αιώνα δισταγμοί να ξεφυσήσω σκέψεις,

πεισματικό κράτημα αναπνοής,

χαμηλόφωνες εκμυστηρεύσεις,

σχεδόν ψιθυριστή ολόκληρη πορεία,

από τη φρεσκάδα της αισιοδοξίας γι’ αλλαγή

στις σκεπτικές ρυτίδες, τους αναστεναγμούς

μπρος στ’ ανάλλαγο.

Τώρα, λίγο πριν την ασφυξία του νου

άνοιξα το συρτάρι

είδα

δίστασα…

Πάλι διόρθωση

ν’ αμβλυνθεί η αγριάδα της νιότης

να μεταλλαχτεί σε ώριμη καταλαγή.

Τότε!

Το Ηφαίστειο της αναβλητικότητας

τίναξε τη λάβα του

εξήντα χρονών ανάσα,

ανακούφιση και λύτρωση.