Την Τετάρτη 16 Φεβρουαρίου 2011, στην εκπομπή Σελιδοδείκτης, που μεταδίδεται στις 17.οο από το κανάλι Πανόραμα TV, θα παρακολουθήσετε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον συγγραφέα και πρώην διευθυντή του Ινστιτούτου Βιβλίου και Ανάγνωσης κ. Βασίλη Καραγιάννη.

ΓΚΟΥΛΑΓΚ. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ANNE APPLEBAUM
Μετάφραση ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΙΤΣΑ
Εκδόσεις ΙΩΛΚΟΣ
Σελ. 740, Δεκέμβριος 2009

     Το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα, αποτελεί μια όσο το δυνατό πληρέστερη και εξαντλητική μελέτη για το δίκτυο των στρατοπέδων που ονομάστηκαν Γκουλάγκ: "...του αχανούς δικτύου στρατοπέδων εργασίας που ήταν κάποτε διάσπαρτα απ' άκρη σ' άκρη στη Σοβιετική Ένωση..." Η συγγραφέας, χρησιμοποιώντας νέες πηγές και την προσωπική της ιστορική έρευνα, αναλαμβάνει να παρουσιάσει μια πλήρως τεκμηριωμένη εξιστόρηση του συστήματος στρατοπέδων από τις απαρχές του, μέχρι την κατάρρευσή του. Παρουσιάζει χρονολογικά την ιστορία των στρατοπέδων, καθώς και τη λογική που φαινόταν να διέπει τη δημιουργία, την επέκταση και τη διατήρησή τους.

     Η ιστορία τους ξεκινά από τον 17ο αιώνα. "Οι πρώτες μορφές Γκουλάγκ ανάγονται στην τσαρική Ρωσία, στις ομάδες καταδίκων που δούλευαν στη Σιβηρία από τον 17ο μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Στη συνέχεια πήρε τη σύγχρονη και περισσότερο οικεία μορφή του, σχεδόν αμέσως μετά τη Ρωσική επανάσταση..." Το 1929, ο Στάλιν, αποφάσισε να επεκτείνει το σύστημα των στρατοπέδων, όχι μόνο για να χρησιμοποιήσει τα καταναγκαστικά έργα των κρατουμένων, προκειμένου να επιταχύνει την εκβιομηχάνιση της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά και για να εκμεταλλευτεί τις φυσικές πλουτοπαραγωγικές πηγές των απέραντων, ακατοίκητων σχεδόν και απομακρυσμένων βόρειων περιοχών της χώρας. Στο τέλος της δεκαετίας του '30, στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, βρίσκονταν και στις 12 ζώνες ώρας της Σοβιετικής Ένωσης.

     Το σύστημα συνέχισε να εξαπλώνεται στη διάρκεια του πολέμου, φτάνοντας στο αποκορύφωμά του, στις αρχές της δεκαετίας του '50. Από το 1929 μέχρι το θάνατο του Στάλιν το 1953, περίπου 18 εκατομμύρια άνθρωποι πέρασαν από το αχανές αυτό δίκτυο στρατοπέδων. Υπολογίζεται ότι περίπου 4,5 εκατομμύρια, δεν επέστρεψαν ποτέ πίσω στους οικείους τους.

     Το Γκουλάγκ μετατράπηκε με τον καιρό σε ένα σχεδόν αυτόνομο οργανισμό, με δικούς του νόμους, συνήθειες, πνευματική παραγωγή, παραδόσεις, γλωσσικό ιδίωμα -μια ιδιότυπη αργκό των στρατοπέδων και σύστημα ηθικών κανόνων. Η συγγραφέας, στα κεφάλαια του βιβλίου, εξετάζει πως ήταν η ζωή μέσα στο πλαίσιο αυτού του φρικιαστικού συστήματος, πως εργάζονταν οι κρατούμενοι και πως κατάφερναν να επιβιώσουν. Ερευνά τους φρουρούς και τους δεσμοφύλακες, τη φρίκη των μεταγωγών μέσα σε βαγόνια μεταφοράς ζώων, την παράξενη φύση των συλλήψεων και των προσαγωγών των κρατουμένων στη δικαιοσύνη με τρόπο που γίνονταν μόνο στη Σοβιετική Ένωση, τον αντίκτυπο του Β! Παγκ. Πολέμου, τις σχέσεις ανάμεσα σε διαφορετικές εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες, τους δραπέτες, όπως επίσης και τις αναπάντεχες και ασυνήθιστες για τα δεδομένα της εποχής, εξεγέρσεις που σημειώθηκαν τη δεκαετία του 1950.

     Καταλήγοντας εξετάζει το ενοχλητικό ερώτημα, γιατί το θέμα του Γκουλάγκ, συνέχισε να καλύπτεται με το πέπλο του μυστηρίου στην ιστορική μνήμη τόσο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, όσο και της ίδιας της Δύσης.

     Το βιβλίο είναι ένα επίτευγμα έρευνας αλλά και ηθικού απολογισμού, το οποίο τοποθετεί το Γκουλάγκ στο επίκεντρο του πλαισίου εκείνου που θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τα τεκταινόμενα της ταραγμένης ιστορίας του 20ου αιώνα.

     Η έκδοση περιλαμβάνει φωτογραφικό υλικό, εκτεταμένη διεθνή βιβλιογραφία, ευρετήριο αρχείων και προσώπων που έδωσαν προσωπικές συνεντεύξεις στη συγγραφέα, γλωσσάρι και ευρετήριο ονομάτων.

     Η Αν Απλμπάουμ, γεννήθηκε τον Ιούλιο του 1964 στην Ουάσιγκτον. Μετά τις σπουδές της στο πανεπίστήμιο Yale και το London School Of Economics της Οξφόρδης, εργάστηκε ως δημοσιογράφος Έχει εργαστεί ως συντάκτρια εξωτερικών ειδήσεων και βοηθός συντάκτη για το περιοδικό "Spectator" του Λονδίνου, ως ανταποκρίτρια στη Βαρσοβία για τον "Economist" όπως επίσης και για πολλές βρετανικές εφημερίδες. Δουλειά της έχει δημοσιευτεί στις σελίδες των "New York Review Of Books", "Foreign Affairs" και "Wall Street Journal". Αυτό τον καιρό είναι αρθρογράφος και μέλος της ομάδας σύνταξης της "Washington Post". Είναι παντρεμένη με τον Υπουργό Εξωτερικών της Πολωνίας και συγγραφέα Ράντοσλαβ Σικόρσκι και έχουν δύο παιδιά. Άλλα έργα της "Between East And West: Across The Borderlines Of Europe" και "Gulag Voices : An Anthology".

Την Τετάρτη 19 Ιανουαρίου, φιλοξενούμενος της εκπομπής "Σελιδοδείκτης" είναι ο γνωστός ηθοποιός Στέλιος Μάινας, ο οποίος θα μιλήσει για το βιβλίο του "Τα Φαινόμενα Απατούν" . Η εκπομπή μεταδίδεται από το Πανόραμα TV, κάθε Τετάρτη στις 5 και σε επανάληψη κάθε Δευτέρα στις 4.

Η ΑΡΙΣΤΟΤΕΧΝΙΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ARIANA FRANKLIN

Μετάφραση: Χ. ΤΟΜΠΡΑΣ/Ν. ΣΜΑΡΤΖΗ
Εκδόσεις BELL
Σελ. 348, Σεπτέμβριος 2010

     Στον δωδέκατο αιώνα, μια εποχή που οι δεισιδαιμονίες, η θρησκοληψία και οι προκαταλήψεις υπερισχύουν της επιστήμης στην εξήγηση ακόμη και των πιο απλών φαινομένων, εκτυλίσσεται το θρίλερ, που σας παρουσιάζω.

     Στην κομητεία του Κέμπριτζ (που εκείνη την εποχή ονομαζόταν Γκρέτενμπριτζ), ένα παιδί δολοφονείται με φρικτό τρόπο και κάποια άλλα εξαφανίζονται "Ο Πέτρος του Τράμπιγκτον σταυρώθηκε και συνεπώς η μοίρα των άλλων δύο παιδιών που χάθηκαν είναι πιθανότατα η ίδια...Μέχρι τώρα, Ααρών, έχουμε δύο παιδιά που αγνοούνται κι ένα κατακρεουργημένο κορμάκι χωρίς σταγόνα αίμα, που βρέθηκε στους βάλτους στ' ανατολικά". Ο κόσμος με την παρότρυνση της παντοδύναμης Εκκλησίας, στρέφεται κατά των Εβραίων που καταφεύγουν στο κάστρο του Έπαρχου για να προστατευτούν από την οργή των κατοίκων. Οι άτυχοι που δεν πρόλαβαν κατακρεουργούνται.

     Ο βασιλιάς Ερρίκος Β! θορυβείται. Οι φόροι που πληρώνουν οι Εβραίοι αποτελούν σημαντικό τμήμα των κρατικών εσόδων. Ο εκούσιος εγκλεισμός τους στο κάστρο, παραλύει την οικονομική δραστηριότητα και στερεί σημαντικά ποσά από το βασιλικό θησαυροφυλάκιο Γι' αυτό ο πραγματικός δολοφόνος πρέπει να βρεθεί το γρηγορότερο. Ζητά βοήθεια από τον βασιλιά της Σικελίας, ο οποίος στέλνει ινκόγκνιτο, έναν από τους πιο φημισμένους ερευνητές, τον (εβραίο) Συμεών της Νάπολης, ο οποίος συνοδεύεται από μια νεαρή γυναίκα, την Αδέλια Αγκιλάρ κι ένα Σαρακηνό βοηθό (ουσιαστικά σωματοφύλακα), τον Μανσούρ.

     Απόφοιτη της φημισμένης Ιατρικής Σχολής του Σαλέρνο, η Αδέλια είναι από τις ελάχιστες γυναίκες γιατρούς στην Ευρώπη της εποχής και μάλιστα ειδήμων στην εξέταση πτωμάτων!! Είναι μια "αριστοτέχνις του θανάτου". Μια ειδικότητα που πρέπει να κρατηθεί μυστική, για να μην κατηγορηθεί για μαγεία. "Θα αναρωτιέστε ίσως. Τι είναι ένας αριστοτέχνης του θανάτου; Εγώ πάντως αναρωτήθηκα. Νεκρομάντης; Ένα είδος εξευγενισμένου βασανιστή; Όχι. Απ' ότι φαίνεται, υπάρχουν άνθρωποι ειδικευμένοι στο να διαβάζουν πτώματα και στην προκείμενη περίπτωση, μπορούν να συγκεντρώσουν στοιχεία σχετικά με το δράστη μελετώντας τον τρόπο με τον οποίο δολοφόνησε τα παιδιά στο Κέμπριτζ".

     Η Αδέλια ψάχνει την αλήθεια. "...η έρευνά τους ήταν ένα αριστούργημα ορθολογισμού και ψυχρής λογικής και εντάξει λοιπόν, ενστίκτου, ενστίκτου όμως που βασιζόταν στη γνώση. Σπάνιες ικανότητες σ' αυτή τη μωρόπιστη εποχή, πολύ σπάνιες για να πνιγούν όπως είχε πνιγεί ο Συμεών, εξαιρετικά πολύτιμες για να θαφτούν...". Στην έρευνά της, σε μια πόλη παραδομένη στη δεισιδαιμονία και το φόβο, ένας άντρας γίνεται η σκιά της: ο μυστηριώδης γοητευτικός σερ Ρόουλι Πίκοτ, άνθρωπος του στενού βασιλικού περιβάλλοντος, που η Αδέλια, όσο κι αν το θέλει, δεν ξέρει αν πρέπει να εμπιστευτεί. Γιατί ο Πίκοτ, έχει τους δικούς του, πολύ προσωπικούς λόγους, να ενδιαφέρεται για την έρευνά της.

       Και στο μεταξύ ο δολοφόνος ετοιμάζεται για το νέο του χτύπημα...

      Το βιβλίο είναι ένα εξαιρετικό θρίλερ, στο οποίο το σασπένς σε συνεπαίρνει. Περιλαμβάνει μάλιστα τέτοιο όγκο πραγματολογικών στοιχείων, που μπορεί να διαβαστεί σαν ιστορικό μυθιστόρημα αν και οι κύριοι χαρακτήρες δεν είναι πραγματικά πρόσωπα.

      Η Αριάνα Φράνκλιν, γεννήθηκε το 1940 στο Ντέβον και ακολούθησε τη δημοσιογραφία την οποία υπεραγαπούσε. Όταν παντρεύτηκε όμως, αποφάσισε πως για να διατηρήσει το γάμο της, έπρεπε να εγκαταλείψει τη σταδιοδρομία της στα ΜΜΕ. Εγκαταστάθηκε στην επαρχία όπου ανέθρεψε τις δύο κόρες της, σπούδασε μεσαιωνική ιστορία και άρχισε να γράφει. Το πρώτο της μυθιστόρημα -που εκτυλισσόταν επίσης κατά το δωδέκατο αιώνα, την αγαπημένη της ιστορική περίοδο -κρίθηκε από το BBC ως το πιο εμπεριστατωμένο της χρονιάς που εκδόθηκε. Μέχρι σήμερα έχει γράψει τέσσερα βιβλία κι αυτό είναι το πρώτο που κυκλοφορεί στα ελληνικά.

Την Τετάρτη 12 Ιανουαρίου 2011, στην εκπομπή Σελιδοδείκτης, μια από τις ελάχιστες εκπομπές για το βιβλίο της ελληνικής τηλεόρασης, ο γνωστός δημοσιογράφος Κώστας Βαξεβάνης, μιλά για το βιβλίο του "Ο 'Ανθρωπος Του Τείχους" -και όχι μόνο. Η εκπομπή μεταδίδεται κάθε Τετάρτη στις 5 το απόγευμα και σε επανάληψη κάθε Δευτέρα λίγο μετά τισ 4. Την εκπομπή παρουσιάζει ο Δημήτρης Μουρατίδης

ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

FRANKL VIKTOR

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Μετάφραση ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ
Σελ. 253, Νοέμβριος 2010

     Ήταν τέλος Ιανουαρίου, πριν από 66 χρόνια, όταν η 60η Στρατιά του Κόκκινου Στρατού, απελευθέρωνε τους τελευταίους κρατούμενους στο στρατόπεδο του Άουσβιτς, του οποίου υπήρξε κρατούμενος ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου.
     Ο Β. Φρανκλ, γεννήθηκε το Μάρτιο του 1905 στη Βιέννη και πέθανε το Σεπτέμβριο του 1997. Από νηπιακή ηλικία, εξέφρασε την επιθυμία να γίνει γιατρός. Έφηβος ακόμα, γοητεύτηκε από τη φιλοσοφία, την πειραματική ψυχολογία και την ψυχανάληση και γράφτηκε σ' ένα εργαστήριο φιλοσοφίας για ενηλίκους. Ο καθοδηγητής της ομάδας, αναγνωρίζοντας την πρόωρη διάνοιά του, τον κάλεσε να κάνει μια διάλεξη για το νόημα της ζωής, στην οποία ανέφερε: "Εμείς οι ίδιοι οφείλουμε να απαντήσουμε στα ερωτήματα που μας θέτει η ζωή και στα ερωτήματα αυτά μπορούμε να αποκριθούμε μονάχα με το να είμαστε υπέυθυνοι για την ύπαρξή μας". Αυτός είναι και ο ακρογωνιαίος λίθος στον οποίο ο Φρανκλ, στήριξε την επαγγελματική και προσωπική του ζωή.
Επηρεασμένος από τις ιδέες του Φρόιντ-με τον οποίο αλληλογραφούσε-και από ένα συμμαθητή του, που του είπε ότι είχε το χάρισμα να βοηθά τους άλλους, αποφάσισε να γίνει ψυχίατρος. Εργάστηκε στην Πανεπιστημιακή κλινική της Βιέννης, βοηθώντας ασθενείς με αυτοκτονικές τάσεις. Το 1942, ενώ μπορούσε να μεταναστεύσει στις ΗΠΑ, αποφάσισε να μείνει στην Αυστρία για να συμπαρασταθεί στους γονείς του. Το Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς, συνελήφθη με τη γυναίκα του και τους γονείς του. Πέρασε τα επόμενα χρόνια σε τέσσερα στρατόπεδα. Εκεί είχε την τραγική εμπειρία, να δει να επιβεβαιώνονται οι θεωρίες του στην πραγματικότητα του στρατοπέδου συγκέντρωσης.
Μετά την απελευθέρωσή του, έχοντας χάσει και τους γονείς και τη γυναίκα του, έγραψε το πρώτο μέρος του βιβλίου μέσα σε εννιά μέρες. Ήθελε με αυτό να καταδείξει, έχοντας ζήσει την πιο σκληρή εμπειρία που μπορούσε να βίώσε άνθρωπος: " Ότι η ζωή διατηρεί ένα δυνητικό νόημα κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες" και ότι "Δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο, θα τολμήσω να πω, που θα βοηθούσε αποτελεσματικά κάποιον να επιβιώσει ακόμα και στις χειρότερες συνθήκες, όσο η γνώση ότι υπάρχει ένα νόημα στη ζωή του".
      Το βιβλίο ξεκινά με έναν κατάλογο έργων του συγγραφέα στα άγγλικά και τα γερμανικά. Το πρόβλημα της απουσίας ελληνικής βιβλιογραφίας, το βρίσκουμε σε πολλά μεταφρασμένα βιβλία. Μια μικρή αναζήτηση στο διαδίκτυο του επιμελητή της έκδοσης, θα έλυνε το πρόβλημα και θα προσέθετε στην αξία του βιβλίου. Ακολουθεί ο πρόλογος του Χ. Κούσνερ, ο οποίος αναφέρει: " Έαν ένα βιβλίο έχει μια και μόνη παράγραφο, μια και μόνη ιδέα με τη δύναμη να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου, αυτό και μόνο αιτιολογεί να το διαβάσεις, να το ξαναδιαβάσεις και να βρεις χώρο γι' αυτό στη βιβλιοθήκη σου. Το παρόν βιβλίο, έχει πολλές τέτοιες παραγράφους". Στη συνέχεια παρατίθεται ο πρόλογος του συγγραφέα στην έκδοση του 1992. Ακολουθεί η αυτοβιογραφική αφήγηση "Εμπειρίες Σ' Ένα Στρατόπεδο Συγκέντρωσης" που αποτελεί και το κύριο θέμα. Πιο κάτω με το κείμενο "Η Λογοθεραπεία Με Λίγα Λόγια", ο συγγραφέας μας δίνει μια σύντομη περιγραφή των θεωριών του, με τις οποίες κέρδισε το θαυμασμό της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας και όλων εντρύφησαν σ' αυτές. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι από την απελευθέρωσή του και για σαράντα χρόνια, κλήθηκε να δώσει διαλέξεις σε κάθε γωνιά της Γης, υπήρξε καθηγητής στα πιο διάσημα πανεπιστήμια, 29 πανεπιστημιακά ιδρύματα του απένειμαν τιμητικούς τίτλους, ενώ η Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση τον τίμησε με το βραβείο O. Pfister. Το σύνολο του έργου του, έχει μεταφραστεί σε 38 γλώσσες. Το βιβλίο κλείνει με ένα υστερόγραφο που προστέθηκε στις εκδόσεις από το 1984 και μετά με τίτλο "Για Έναν Τραγικό Οπτιμισμό", τον "Επιλογο" του Ουίλιαμ Ουίνλεΐτ και το επίμετρο τπυ έλληνα μεταφραστή "Κάνοντας Οίστρο Της Ζωής Τον Τρόμο Του Θανάτου".
Το βιβλίο "Το Νόημα Της Ζωής", έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο και συγκαταλέγεται στα δέκα βιβλία που έχουν ασκήσει τη μεγαλύτερη επιρροή στις ΗΠΑ.

Επιστροφή

Μετά από μακρά περίοδο αποχής, για πολλούς και διάφορους λόγους, που δεν είναι του παρόντος, επιστρέφω και θα προσπαθήσω να ενημερώνω τον Σελιδοδείκτη τόσο για τις εκπομπές μου στο Πανόραμα TV, όσο και με την προσθήκη παρουσιάσεων βιβλίων.