ΤΟ ΝΗΜΑ

VICTORIA HISLOP
Μετάφραση ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΙΠΗ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σελ. 490, Μάιος 2022

      Δέκα χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία, επανεκδίδεται το μυθιστόρημα της Β. Χίσλοπ, «Το Νήμα», που αναφέρεται στη νεότερη ιστορία της Θεσσαλονίκης, μέσα από την αφήγηση της πορείας της οικογένειας των υφασματέμπορων Κομνηνού.

     Ένα πρωινό του Μαΐου του 2007, οι ηλικιωμένοι Δημήτρης και η σύζυγός του Κατερίνα Κομνηνού, βγήκαν για την καθιερωμένη βόλτα τους και τον καφέ στο Άσσος στη Λεωφόρο Νίκης της συμπρωτεύουσας. «Το ηλικιωμένο ζευγάρι δε χρειαζόταν να παραγγείλει. Η παραγγελία τους ήταν πάντα η ίδια και σε λίγο ρουφούσαν κιόλας τον πηχτό γλυκό ελληνικό καφέ τους και μοιραζόταν μεταξύ τους ένα σιροπιαστό κανταΐφι». Την ίδια στιγμή έτυχε να περνά έξω από το καφέ, ο εγγονός τους Δημήτρης τον οποίο αποκαλούσαν Μήτσο). «Ο νεαρός Δημήτρης παρακολουθούσε ήδη ένα χρόνο μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο των μεταπτυχιακών του σπουδών, όμως οι καθηγητές του απεργούσαν και αυτοί εκείνη την ημέρα […] κι έτσι οι φοιτητές απολάμβαναν μια απρόσμενη αργία. Ο Μήτσος μόλις τώρα γυρνούσε στο σπίτι του, μετά από μακρόσυρτο ξενύχτι στα μπαράκια της Προξένου Κορομηλά. Είχε μεγαλώσει στο Λονδίνο, αλλά κάθε καλοκαίρι επισκεπτόταν τους γονείς του πατέρα του στην Ελλάδα». Παράλληλα επέλεξε να κάνει το μεταπτυχιακό του στην Θεσσαλονίκη και οι παππούδες του τον καλούσαν συχνά για φαγητό στο σπίτι τους. «…εκείνοι τον πλημμύριζαν με στοργή και αφοσίωση-όπως εξάλλου είθισται να κάνουν όλοι οι Έλληνες παππούδες με τα εγγόνια τους». Έτσι κι αυτή τη μέρα τον κάλεσαν για φαγητό: τα αγαπημένα του γεμιστά!

     Αυτό το γεύμα όμως υπήρξε μια αποκάλυψη για τον νεαρό Μήτσο. Οι δύο ενενηντάχρονοι πια, του διηγήθηκαν την οικογενειακή ιστορία. Κι αυτός κατάλαβε γιατί παρά το γεγονός ότι ήταν αρκετά ανοιχτόμυαλοι για να στείλουν τα δύο παιδιά τους για σπουδές στο εξωτερικό, οι ίδιοι δεν δέχτηκαν ποτέ να εγκαταλείψουν την πόλη, παρά το γεγονός ότι τους δυσκόλευε στην καθημερινότητά τους. « “Ακόμη κι αν μας έδιναν τόσα διαμάντια όσες σταγόνες έχει αυτή η θάλασσα, δεν θα φεύγαμε με τίποτε από δω!” είπε η γιαγιά του, γέρνοντας προς τον εγγονό της και πιάνοντας το χέρι του. “ Θα μείνουμε στη Θεσσαλονίκη ώσπου να πεθάνουμε”».

     Η Β. Χίσλοπ, στο μυθιστόρημά της, αφηγείται με εξαιρετικό τρόπο δύο παράλληλες ιστορίες. Την ιστορία της οικογένειας Κομνηνού και την ιστορία της πόλης της Θεσσαλονίκης. Η οποία επηρεάζει και καθορίζει τη ζωή και την πορεία των Κομνηνών. Ξεκινά από τον Αύγουστο του 1917, όταν μια τρομακτικής έντασης πυρκαγιά κατέστρεψε μεγάλο μέρος της πόλης και τελειώνει με τον καταστροφικό σεισμό της 20^ης Ιουνίου του 1978, που κόστισε 49 ζωές και προκάλεσε καταστροφές οι οποίες αποτιμώνται στα 1,2 δις (με σημερινές τιμές). Ανάμεσα στα δύο αυτά τραγικά συμβάντα, περιγράφονται γεγονότα που στιγμάτισαν και «πόνεσαν» την πόλη. Όπως η μετακίνηση των μουσουλμάνων κατοίκων και η έλευση των προσφύγων της Μ. Ασίας και του Πόντου, όταν σημειώθηκε η πρώτη μεγάλη μεταβολή της πολυεθνικής μέχρι τότε σύνθεσης του πληθυσμού. Ή σχεδόν είκοσι χρόνια αργότερα, το 1943, ο εκτοπισμός και η μεταφορά των Ελλήνων εβραίων στην Πολωνία και η εξόντωση τους στο Άουσβιτς, οπότε σημειώθηκε η δεύτερη, βίαιη μεταβολή της πληθυσμιακής σύνθεσης.

     Στα θετικά του μυθιστορήματος, η αποστασιοποιημένη οπτική της συγγραφέως, η οποία επειδή-λόγω καταγωγής- δεν ενεπλάκη στις διαμάχες και αντιπαραθέσεις σχετικά με «τα πως και τα γιατί» του ελληνικού εμφυλίου, μπορεί να είναι πιο αντικειμενική στις κρίσεις της, σχετικά με όσα διαπράχθηκαν ένθεν κι ένθεν στον αδελφοκτόνο πόλεμο.

      Το μυθιστόρημα της Β. Χίσλοπ, που θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί και ιστορικό, αποτελεί μια πολύ καλή αναγνωστική επιλογή. Ειδικά για τους Θεσσαλονικείς, είναι διδακτικό και διαφωτιστικό, για πλευρές της Ιστορίας της πόλης, που δεν έχουν εξεταστεί και αναλυθεί πλήρως μέχρι σήμερα!

ΤΟ ΚΕΝΤΡΙ

ΖΩΗ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 237, Νοέμβριος 2021

      Το μυθιστόρημα «Το Κεντρί» που θα μας απασχολήσει στην σημερινή παρουσίαση, είναι το πρώτο της Ζωής Αποστόλου.

     Ο Αλέξανδρος Φιλίππου, είναι ένας 40χρονος άνδρας, πετυχημένος στον τομέα του, τα χρηματοοικονομικά. Η γνώση των αγορών και το αλάνθαστο ένστικτό του, τον κάνουν να αντιλαμβάνεται τις ευκαιρίες. Έτσι κατευθύνει σωστά τις επενδύσεις των πελατών του, οι οποίοι αποκομίζουν υψηλά κέρδη και η εταιρεία του τις ανάλογες προμήθειες.

     Όλα φαίνονται να πηγαίνουν καλύτερα απ’ ότι είχε σχεδιάσει. Μέχρι τη μέρα που έγινε ένα τραγικό δυστύχημα. «Η γυναίκα με την οποία ετοιμαζόταν να μοιραστεί τη ζωή του και κυοφορούσε το παιδί του είχε σκοτωθεί. Οδηγούσε το αυτοκίνητό της στην εθνική και ήταν μόνη της. Ο θάνατός της ήταν ακαριαίος. Μια απότομη κίνηση και μια στραβοτιμονιά ήταν αρκετές για να ανατραπούν όλα μαζί με το αυτοκίνητο. Είχε ήδη χάσει τους γονείς του και τον καλύτερό του φίλο. Μέσα σε διάστημα τριών χρόνων είχε χάσει κάθε σημείο αναφοράς και είχε σπάσει και ο τελευταίος κρίκος που τον έδενε με όσα είχε κάποτε ονειρευτεί».

     Για λίγο, προσπάθησε να αντιπαλέψει με όσα τον βασάνιζαν. Όμως ο πόνος είναι περισσότερος απ’ όσο μπορεί να αντέξει. Παίρνει την απόφαση να βάλει τέλος στη ζωή του. Ανεβαίνει στη μηχανή με ένα κουτί χάπια στην τσέπη με σκοπό να υλοποιήσει την απόφασή του, στο σημείο που θα εξαντλούνταν τα καύσιμα.

     Στη διαδρομή όμως, μια κοπέλα –που όπως εκ των υστέρων αποδείχτηκε ήταν θύμα trafficking και σωματεμπορίας-τον εκλιπαρεί να την βοηθήσει. Ο Αλέξανδρος χωρίς να υπολογίσει τον κίνδυνο, άλλωστε έχει λάβει τις αποφάσεις του, την παίρνει και την κρύβει στο διαμέρισμά του.

     Η ενέργειά του αυτή, θα τον φέρει σε αντιπαράθεση με τον αρχηγό του κυκλώματος και τους άντρες του, ο οποίος μέσω των διασυνδέσεών του στην αστυνομία, εντόπισε γρήγορα κι εύκολα την ταυτότητά του. «Ο Βαγγέλης του είχε δώσει όσα στοιχεία χρειαζόταν: όνομα, τηλέφωνο, διεύθυνση, δουλειά. Αλέξανδρος Φιλίππου, χρηματιστής… Τι ρόλο έπαιζε αυτός ο τύπος και γιατί είχε μπλεχτεί στις δουλειές του;». Η σύγκρουση των δύο ανδρών, θα έχει τραγική κατάληξη.

     Το μυθιστόρημα, αν και πρωτόλειο, έχει αρετές και είναι καλογραμμένο. Ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτος είναι ο τρόπος με τον οποίο περιγράφει τη σύγκρουση των δύο αντρών,  φαινομενικά εκ διαμέτρου αντίθετων, αλλά κατά βάθος ίδιων χαρακτήρων. Ο ένας έχει λάβει τις αποφάσεις του και δεν φοβάται πια τον θάνατο. Αντίθετα τον αντιμετωπίζει ως λύτρωση από τα δεινά και τους εφιάλτες του. Ο άλλος πρέπει να τιμωρήσει παραδειγματικά αυτόν που τόλμησε να τον αμφισβητήσει και να «μπει στα χωράφια του», αν θέλει να διατηρήσει τον σεβασμό και τη θέση του στον κόσμο της νύχτας, χωρίς να υπολογίζει το κόστος, που μπορεί να είναι ακόμη και η ίδια η ζωή του. Αξίζει την προσοχή του αναγνωστικού κοινού!

ΝΙΑΟΥΣΤΑ

ΤΕΥΧΟΣ 178-179

      Αν και στο Σελιδοδείκτη δεν συνηθίζω να παρουσιάζω περιοδικά, θα κάνω μια εξαίρεση για το διπλό-επετειακό τεύχος 178-179 (Ιανουάριος-Ιούνιος 2022) του περιοδικού Νιάουστα που εκδίδει η Πολιτιστική Εταιρεία Νάουσας «Αναστάσιος Μιχαήλ Ο Λόγιος» που μόλις κυκλοφόρησε.

     Κι αυτό, γιατί αποτελεί μια αξιοπρόσεκτη, ξεχωριστή έκδοση, όχι μόνο ως προς τα εξωτερικά χαρακτηριστικά (σχήμα, χαρτί εκτύπωση κλπ), αλλά κυρίως ως προς το περιεχόμενο, που είναι αποκλειστικά αφιερωμένο στα 200 χρόνια από την επανάσταση και την καταστροφή της Νάουσας, τον Απρίλη του 1822.

     Το τεύχος που επιμελήθηκαν ο Γιώργος Μάλλιος και ο Πέτρος Στοϊδης, περιλαμβάνει την αναδημοσίευση 29 προσεκτικά επιλεγμένων άρθρων, που δημοσιεύτηκαν κατά το παρελθόν στο περιοδικό. «…άρθρα της θεματικής αυτής δημοσιεύονται πολύ συχνά στη Νιάουστα ήδη από το πρώτο τεύχος του περιοδικού του 1977. Γίνεται, επομένως, αντιληπτή η δυσκολία των επιμελητών της συγκεκριμένης έκδοσης, να επιλέξουν μέσα από το σύνολο 177 τευχών, μόλις 29 άρθρα για να αναδημοσιευτούν εδώ».

     Τα άρθρα του επετειακού τεύχους, είναι χωρισμένα σε πέντε ενότητες. Η πρώτη αφορά γενικά άρθρα και επετειακούς λόγους για την επανάσταση. Στη δεύτερη παρουσιάζονται όψεις της επανάστασης, σύμφωνα με τις γραπτές αρχειακές πηγές. Η τρίτη ενότητα είναι αφιερωμένη σε προσωπογραφίες ανθρώπων που σχετίζονται με τη Νάουσα στα χρόνια της επανάστασης. Η τύχη των Ναουσαίων μετά την καταστροφή είναι το θέμα των άρθρων της τέταρτης ενότητας, ενώ η πέμπτη και τελευταία, αφιερώνεται στην πρόσληψη της επανάστασης και του χαλασμού στη λαϊκή παράδοση.

     Ένα εξαιρετικό αφιέρωμα-απόκτημα για κάθε Ναουσαίο-στα «…ηρωικά και συνάμα τραγικά γεγονότα που σημάδεψαν την πόλη μας για πάντα».  

ΟΜΗΡΙΑ

CLARE MACKINTOSH
Μετάφραση ΒΑΣΙΑ ΤΖΑΝΑΚΑΡΗ
Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Σελ. 453, Απρίλιος 2022

      Επιστρέφει στο χώρο του θρίλερ η Κ. Μάκιντος, μετά το «διάλλειμα» ενός βιβλίου με κοινωνικό περιεχόμενο (πρόκειται για το «Μετά Το Τέλος», που κυκλοφόρησε το 2020).

     Η World Airways, κερδίζει όλες τις αεροπορικές εταιρίες που είχαν αποδυθεί σε έναν αγώνα δρόμου, προκειμένου να δρομολογήσουν πρώτες το ταξίδι Λονδίνο- Σίντνεϊ χωρίς ενδιάμεση στάση. «Ο αγώνας δρόμου των αεροπορικών εταιρειών για την πρώτη απευθείας πτήση Λονδίνο- Σίντνεϊ διεξαγόταν στήθος με στήθος, γι’ αυτό πίσω από τη σημερινή έκφραση ικανοποίησης του Ντίνταρ, υπάρχει ένα στοιχείο ανακούφισης που η World Airways τερμάτισε πρώτη».

     Οι πιλότοι είναι τέσσερις και θα εναλλάσσονται ανά έξη ώρες σε αυτό το ταξίδι των είκοσι δύο ωρών. Το προσωπικό καμπίνας είναι δέκα έξη άτομα και θα εργάζονται με τον ίδιο τρόπο. «Όσο για το πλήρωμα καμπίνας θα είμαστε δεκαέξι, μοιρασμένοι σε δύο βάρδιες. Όταν δεν δουλεύουμε θα είμαστε στις κουκέτες στο πίσω μέρος του αεροπλάνου, προσποιούμενοι ότι είναι φυσιολογικό να κοιμάσαι σε ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρα ανάμεσα σε αγνώστους».

     Ανάμεσά τους βρίσκεται και η Μίνα Χόλμπρουκ. Η Μίνα αντιμετωπίζει προβλήματα στον γάμο της με τον Άνταμ, που είναι αστυνομικός-πιστεύει ότι την απατά-και με την υιοθετημένη πεντάχρονη και πανέξυπνη κόρη τους Σοφία, η οποία λόγω του οικογενειακού υπόβαθρου της βιολογικής της οικογένειας, έχει έντονες ψυχολογικές μεταπτώσεις.

     Κάποιοι από 353 επιβάτες του Boeing 777, είναι δημοσιογράφοι. Ταξιδεύουν δωρεάν, για να καλύψουν δημοσιογραφικά το παρθενικό ταξίδι. Όλα εξελίσσονται ομαλά τις πρώτες ώρες της πτήσης, εκτός από ένα πρόβλημα στη λειτουργία του wi-fi. Μέχρι που ένα τραγικό γεγονός ανατρέπει αυτήν την κανονικότητα. Ένας επιβάτης… πεθαίνει! Η αιτία είναι μάλλον έμφραγμα. Το πλήρωμα ενεργεί σύμφωνα με τα πρωτόκολλα. Η Μίνα αφαιρεί το πορτοφόλι του για λόγους ασφαλείας, αλλά και για να επιβεβαιώσει την ταυτότητά του. Όταν το ανοίγει πέφτει από μέσα μια πρόχειρα εκτυπωμένη φωτογραφία της κόρης της! Το σοκ και η έκπληξη είναι μεγάλα και τα ερωτηματικά πολλά. Τα οποία αυξάνονται όταν η Μίνα παίρνει στα χέρια της λίγα λεπτά αργότερα ένα σημείωμα από άγνωστο αποστολέα. Το σημείωμα γράφει: «Οι οδηγίες που ακολουθούν θα σώσουν τη ζωή της κόρης σου. Σε μία ώρα από τώρα θα ζητήσεις από έναν από τους πιλότους να φύγει από το πιλοτήριο. Μπορείς να επικαλεστείς ότι λόγο θέλεις, αλλά δεν θα προκαλέσεις αναστάτωση. Η τουαλέτα δίπλα από το πιλοτήριο θα είναι ήδη κατειλημμένη. Όταν θα υπάρχει μόνο ένας πιλότος στο πιλοτήριο, θα ζητήσεις πρόσβαση και θα επιτρέψεις στο άτομο που βρίσκεται στην τουαλέτα να μπει στο πιλοτήριο. Μετά θα κλείσεις την πόρτα. Μόνο αυτό σου ζητάω να κάνεις Μίνα, και, αν το κάνεις, η κόρη σου θα ζήσει. Αν όχι, θα πεθάνει».

      Η Μίνα καταλαβαίνει ότι η απειλή είναι σοβαρή και ότι ήρθε μια στιγμή που κανείς άνθρωπος δεν θέλει να αντιμετωπίσει στη ζωή του. Η στιγμή της πιο δύσκολης επιλογής. Πρέπει να επιλέξει αν θα σώσει τα 370 άτομα που βρίσκονται στο αεροπλάνο (επιβάτες και πλήρωμα) ή τη ζωή της κόρης της!

     Το «Ομηρία» είναι ένα, αγωνιώδες, καθηλωτικό θρίλερ, με κινηματογραφική γραφή και δομή. Δεν μπορείς εύκολα να το αφήσεις από τα χέρια σου, ενώ η κορυφαία ανατροπή, έρχεται με την τελευταία πρόταση του βιβλίου!    

Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΦΕΥΡΕΣΗ

Η ΥΠΕΡΟΧΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ
SILVIA FERRARA
Μετάφραση ΑΝΝΑ ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ
Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ
Σελ. 334, Μάρτιος 2022

 

     Αναμφίβολα η γραφή είναι μια μεγάλη εφεύρεση του ανθρώπινου είδους και συνέβαλλε καθοριστικά στην ανάπτυξη του πολιτισμού.

     Η καθηγήτρια των Αιγαιακών Πολιτισμών Σ. Φερράρα, με την μελέτη της, που σας παρουσιάζω σήμερα, μας εισάγει στην «μαγική» διαδικασία που οδήγησε στη γραφή. «Πρέπει να προσέχουμε πολύ όταν μιλάμε για εφεύρεση της γραφής […] η γραφή δεν εφευρέθηκε εν ριπή οφθαλμού, αλλά προοδευτικά, είναι μια μηχανή γεμάτη γρανάζια, που συχνά απασχόλησε πολλές γενιές».

     Για να το επιτύχει αυτό, η συγγραφέας μας «ταξιδεύει» σε όλους τους τόπους όπου φαίνεται να αναφύεται η απαρχή αυτής της διαδικασίας. Δηλ. στην Κρήτη, την Κύπρο, την Μεσοποταμία, την Αίγυπτο, την Κίνα, αλλά και την μακρινή και απομονωμένη Νήσο του Πάσχα, όπου τα γνωστά, εντυπωσιακού μεγέθους αγάλματα «μοάι», εκτός από το ότι «αντιπροσώπευαν εμβληματικά τους προγόνους του νησιού, σημάδευαν τη θέση των πηγών, φρουροί της περασμένης και της τωρινής ζωής», φέρουν αρκετά ίχνη γραφής (που είναι γνωστή στην επιστημονική κοινότητα ως ρόγκο ρόγκο).

     Στη συνέχεια περνά στις πόλεις (με την έννοια των πόλεων-κρατών). «Στα ισχύοντα ανθρωπολογικά μοντέλα, κράτος και γραφή πάντα θεωρούνταν αλληλοεξαρτώμενα, το ένα σε συνάρτηση με το άλλο, όπως το αυγό με την κότα (παρότι δεν είναι σαφές ποιο προηγήθηκε), σε μια κατακόρυφη πορεία που οδηγεί στον πολιτισμό. Υποστηρίζεται με πολλή έμφαση ότι η περίπλοκη κοινωνία η οποία κορυφώνεται στο πρότυπο του κράτους (ή της πόλης, νοούμενης ως κράτος σε μικρογραφία), δεν μπορεί να μην αναπτύξει ένα εξίσου περίπλοκο σύστημα γραφής».

     Κι αφού μας κάνει την εντυπωσιακή ξενάγηση στις απαρχές αλλά και στην εξέλιξη της γραφής, στη συνέχεια, αναφέρεται σε παράξενα κι άκρως ενδιαφέροντα θέματα, που προέκυψαν με την πάροδο των αιώνων. Όπως οι γραφές που δεν έχουν ακόμη αποκρυπτογραφηθεί, όπως η Γραμμική Α! ή τα χαράγματα στο Δίσκο της Φαιστού (για την αυθεντικότητα του οποίου ακόμη εκφράζονται αμφιβολίες). Ή το αλφάβητο της Χίλντεγκαρντ και το αλχημιστικό βοτανολόγιο του Βόνιτς, του 15^ου αιώνα, που επίσης δεν έχει γίνει κατορθωτό να γίνουν κατανοητά. Ακόμη για τον ινδιάνο Σεκόγια, που αν και αγράμματος, κατάφερε με επιμονή, υπομονή και διδασκόμενος από τα λάθη και τις αποτυχίες του, να δημιουργήσει ένα αλφάβητο για τη φυλή Τσερόκι. «Παρατηρεί έκθαμβος τους λευκούς να γράφουν και παρότι είναι αγράμματος, συνειδητοποιεί ότι αυτό τους δίνει ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Χρησιμοποιούν «ομιλούντα φύλλα» για να επικοινωνούν: ιδού από πού πηγάζει η δύναμή τους. Είναι επιτακτική ανάγκη να φτιάξει το ίδιο πράγμα για τους Τσερόκι, να δώσει φωνή στη γλώσσα τους και να εφεύρει ένα σύστημα γραφής, ώστε τα φύλλα να μιλούν και Τσερόκι». Και τα κατάφερε! Καθώς και για τους Ίνκα που δημιούργησαν τα khipu που είναι μια «γραφή» που αποτελείται από κόμπους σε νήματα, διαφόρων χρωμάτων.

     Μια διαφωτιστική μελέτη, γραμμένη με χιούμορ αλλά και εύληπτο για τον μη ειδικό τρόπο, που μας εισάγει στο «μυστήριο» της απαρχής της «μεγαλύτερης εφεύρεσης» του ανθρώπου, δηλ. της γραφής, που επηρέασε όσο λίγα ανθρώπινα δημιουργήματα την άνθηση και την εξέλιξη του πολιτισμού. 

ΚΑΝΗ ΚΑΡΑΒΑ

     Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Φτελιά της Δράμας. Σπούδασε δημοσιογραφία και δημοσιολογία. Από το 1982 εργάστηκε στις Βρυξέλλες, στο τμήμα πληροφόρησης και επικοινωνίας της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Έργα της: «Το Ποτάμι Με Τα Καραγάτσια» (2002, Γκοβόστης), «Σχήμα Οξύμωρον Ή Η Λίζα Και Τα Περίεργα Μαρούλια» (2004, Καστανιώτης/ 2013, Κέδρος), «Ένας Αιώνας… Μια Στιγμή» (2010, Κέδρος), «Το Πείραμα Του Χαμένου Χρόνου» (2011, Κέδρος) «Το Τέρας Μέσα Τους» (2021, Κέδρος).

     Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας «Το Τέρας Μέσα Τους»;

     Θέλησα να μάθω περισσότερα για μια από τις πιο μελανές σελίδες της Ιστορίας, να κατανοήσω πώς επωάσθηκε ο ναζισμός, πώς επικράτησε και εδραιώθηκε, γιατί η απόφαση εξολόθρευσης των εβραίων ανάχθηκε σε κεντρική επιλογή των ναζί. Έτσι, προέκυψαν ένα σωρό ερωτήματα που ζητούσαν απάντηση. Γιατί ο γερμανικός λαός δεν προέβαλε ισχυρή αντίσταση, γιατί απέτυχε η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, τι οδήγησε έναν ολόκληρο λαό στη σιωπή και την ανοχή απέναντι σε ένα αποκρουστικό καθεστώς, γιατί δεν αντέδρασε απέναντι στις φρικαλεότητες, πώς ένα μεγάλο μέρος της γερμανικής κοινωνίας συνεργάστηκε με τους ναζί. Μέσα από όλα αυτά τα ερωτήματα αποκρυσταλλώθηκε η ιδέα, δημιουργήθηκαν οι διάφοροι χαρακτήρες και οριοθετήθηκε ο χώρος. Αθήνα, Παρίσι, Βερολίνο.

 

          Απαιτήθηκε έρευνα για να προχωρήσετε στη συγγραφή;

     Όταν ξεκινάς να γράφεις ένα μυθιστόρημα συχνά απαιτείται έρευνα. Ειδικά αν δεν γνωρίζεις τίποτα για το σκηνικό μέσα στο οποίο θα κινηθούν οι ήρωές σου, γιατί οι αναγνώστες περιμένουν να μεταφερθούν στο συγκεκριμένο περιβάλλον και οι ήρωες να είναι αληθοφανείς. Η έρευνα έχει αυτόν ακριβώς το σκοπό:Να αποδώσει στους αναγνώστες τον κόσμο που περιγράφεις, όσο το δυνατόν καλύτερα. Και θέλει μέτρο, γιατί έχουμε την τάση να θέλουμε να ενσωματώσουμε όλη την πληροφορία που αντλούμε από πηγές. Αν το κάνουμε, θα καταλήξουμε να πνίξουμε την ιστορία μας, ενώ θα πρέπει να είναι η κύρια εστίαση, η δε έρευνα θα πρέπει να την υποστηρίζει, όχι να την πνίγει. Το ιστορικό μυθιστόρημα αποτελεί μίξη πραγματικών και φανταστικών γεγονότων και χαρακτήρων. Η ενσωμάτωση όχι μόνο των πραγματικών γεγονότων, αλλά και των κοινωνικών συνθηκών της αντίστοιχης περιόδου, απαίτησε χρόνο και ιδιαίτερη προσοχή. Η οριοθέτηση, η γνώση του περιβάλλοντος χώρου, αλλά και του χρόνου, μου επέτρεψαν να ενσωματώσω λεπτομέρειες με όσο πιο οργανωτικό τρόπο μπορούσα και με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια.

Η κύρια πηγή μου ήταν βιβλία, ντοκιμαντέρ, οι βιβλιοθήκες, φωτογραφίες και τέλος το διαδίκτυο.  

 

     Στο θέμα των εγκλημάτων του ναζισμού, υπάρχει συλλογική ευθύνη του γερμανικού λαού που «επέτρεψε» να συμβούν όλα αυτά τα αποτρόπαια γεγονότα;

     Είναι σαφώς ένα ηθικό ερώτημα. Είμαι υπεύθυνος για πράξεις στις οποίες δεν πήρα μέρος; Όποια κι αν είναι η απάντησή μας σε αυτό το ερώτημα, κανενός είδους ηθικοί, ατομικοί και προσωπικοί κανόνες συμπεριφοράς δεν θα είναι ποτέ ικανοί να μας απαλλάξουν από την συλλογική ευθύνη. Η ευθύνη για πράγματα που δεν έχουμε κάνει, αλλά και για τις επιπτώσεις τους, είναι το τίμημα που πληρώνουμε για το γεγονός ότι δεν ζούμε μόνοι, αλλά είμαστε μέλη μιας κοινωνίας και ότι η ικανότητα του πράττειν, που εν τέλει είναι η κατ’ εξοχήν πολιτική ικανότητα, μπορεί να υπάρξει μόνο στο πλαίσιο μιας από τις πολλές και πολύπλευρες μορφές της ανθρώπινης κοινότητας, όπως το είχε θέσει σε συνέντευξή της σχετικά πρόσφατα η Χάνα Άρεντ.

 

Πώς αντιμετωπίζουν σήμερα οι Γερμανοί αυτή τη μαύρη και πρόσφατη σελίδα της Ιστορίας του λαού τους;

Δεν είμαι σε θέση να το γνωρίζω. Υποθέτω ότι χωρίς να αισθάνονται ένοχοι, γιατί άλλο η ευθύνη και άλλο η ενοχή που αναφέρεται σε συγκεκριμένες πράξεις, νιώθουν ακόμη το βάρος των γεγονότων.

 

     Μπορεί η λογοτεχνία να δρομολογήσει αλλαγές σε κοινωνικό επίπεδο;

     Η λογοτεχνία σίγουρα συμβάλλει στη βελτίωση της κοινωνίας και των ατόμων που τη συνθέτουν, αναπτύσσοντας την αισθητική αντίληψη, το κριτικό πνεύμα και την αυτογνωσία. Μπορεί να συμβάλλει επίσης σε ένα βαθύτερο επίπεδο σκέψης και αντίληψης των πραγμάτων που βλέπουμε, ακούμε και νιώθουμε στην καθημερινότητά μας. Μας δίνει το πλεονέκτημα της καλύτερης επικοινωνίας και της συμμετοχής στην κοινωνία. Μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς σκέφτονται οι άλλοι, άνθρωποι από διαφορετικές χώρες, να ξεπεράσουμε τα εμπόδια του χρόνου και του τόπου και να εξερευνήσουμε μέρη που υπάρχουν μόνο στη φαντασία μας, να γνωρίσουμε άλλους πολιτισμούς, να γίνουμε πιο ανεκτικοί. Η λογοτεχνία είναι αθάνατη παρότι σήμερα πολλοί διανοούμενοι μιλούν για το θάνατό της.

 

     Πότε καταλάβατε ότι θέλετε να γίνετε συγγραφέας;

     Η επιθυμία μου να γράψω εκδηλώθηκε πολύ νωρίς, τόσο νωρίς που δεν θυμάμαι ακριβώς. Ήταν η στιγμή που διάβασα το πρώτο παραμύθι. Τότε άρχισε το συναρπαστικό ταξίδι που δεν είχε τέλος. Γιατί η επιθυμία για γραφή πηγάζει από το πάθος για το διάβασμα, για την επαφή με τα βιβλία, αυτό το μαγευτικό ταξίδι σε τόπους άγνωστους που λαχταράς να εξερευνήσεις. Είναι ένα μυστήριο η γραφή, παρατείνει την ανάγνωση, αντλεί από αυτήν και σιγά σιγά αρχίζει να δημιουργεί ιστορίες, να δίνει ζωή σε χαρακτήρες, να εφευρίσκει τους δικούς της διαλόγους, να ανακαλύπτει νέα μέρη, να παίζει με τη μουσικότητα των λέξεων, να μοιράζεται συναισθήματα.

Το διάβασμα είναι το πάθος μου, η γραφή είναι επιθυμία.

 

     Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;

     Συγκίνηση, σίγουρα. Δεν μπορώ όμως να πω ότι ένιωσα περήφανη, ίσως επειδή δεν μου δόθηκε χρόνος να το διορθώσω, να δείξω ότι έχω πραγματικά δουλέψει πάνω σ’ αυτό. Αν και ποτέ δεν ένιωσα πραγματικά περήφανη, για κανένα βιβλίο μου.Κάθε φορά που το έπιανα στα χέρια μου, σκεφτόμουν «θα μπορούσε να είναι και καλύτερα». Νιώθω πάντα αμηχανία όταν μου λένε «το βιβλίο σας μου άρεσε πολύ» επειδή πιστεύω ότι δεν μόχθησα όσο έπρεπε, δεν ίδρωσα, δεν ξενύχτησα αρκετά. Στο δεύτερο βιβλίο μπορώ να πω ότι ένιωσα χαρά, πραγματική χαρά.

 

     Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;

     Στην αρχή η σχέση παραμένει δυνατή.Έχοντας ζήσει μαζί τους αρκετό διάστημα, αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μου. Δεν μπορώ να τους αποβάλω ούτε από τη ζωή ούτε από τη σκέψη μου. Καθώς τους έχω πλάσει, έχω την εικόνα τους συνεχώς μπροστά μου. Με την πάροδο του χρόνου αυτή ξεθωριάζει, χωρίς όμως να σβήνει εντελώς. Υπάρχουν πάντα εκεί, στο παρελθόν, σαν μακρινοί συγγενείς που μετανάστευσαν και έχω να τους δω καιρό.

 

     Έχετε βιώσει συναισθήματα παρόμοια με αυτά των ηρώων σας;

     Αυτά που γράφω συνήθως βγαίνουν από το βαθύτερο είναι μου. Έχουν αρχειοθετηθεί κάπου εντός μου και τα αντλώ, πολλές φορές ασυνείδητα, άλλες ενσυνείδητα. Ίσως τα βιώματα των ηρώων μου να είναι πιο τραγικά, οι συνθήκες πολύ πιο δύσκολες, τα συναισθήματά τους όμως τα νιώθω εκείνη τη στιγμή που γράφω, τα βιώνω ταυτόχρονα με αυτούς, σε μικρότερη ένταση, αλλά ναι, τα ζω.

 

     Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας; Αγαπάτε κάποιον ιδιαίτερα;

     Όλοι οι ήρωές μου έχουν στοιχεία τόσο από μένα όσο και από ανθρώπους που γνωρίζω, από αυτούς που παρατηρώ στην καθημερινότητά μου.Καθώς κάθε χαρακτήρας είναι πολυσχιδής, με την έννοια ότι συγκεντρώνει διαφορετικά και πολλές φορές, αντικρουόμενα στοιχεία, δεν θα μπορούσα να τον ταυτίσω εντελώς, ούτε με μένα ούτε και με κανέναν από τον περίγυρό μου. Όσο για το δεύτερο σκέλος της ερώτησης, τους αγαπώ όλους το ίδιο, είτε είναι κύριοι είτε δευτερεύοντες χαρακτήρες, είτε είναι καλοί ή κακοί. Άλλωστε τους έχω πλάσει για να είναι καλοί στο ρόλο τους, πώς θα μπορούσα να τους ξεχωρίσω;

 

     Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;

     Φίλες και φίλοι. Συζητώ τις υποδείξεις, τις παρατηρήσεις τους και πολλές φορές τις ακολουθώ. Βλέπουν αυτό που μου διαφεύγει. Μια μικρή λεπτομέρεια, όπως το είδος ενός υφάσματος, ένα παράταιρο αντικείμενο, που είναι όμως σημαντική λεπτομέρεια γιατί κάθε συγγραφέας θέλει να προσφέρει στους αναγνώστες του τεκμηριωμένα στοιχεία. Είναι πολύτιμη βοήθεια και περιμένω πάντα με αγωνία τη γνώμη τους.

 

     Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;

     Ποιος είναι τελικά ο καλός αναγνώστης; Ένας μελετητής που έχει διαβάσει όλους τους κλασικούς, ένας βιβλιοφάγος που διαβάζει τα πάντα, ακόμη και τις διαφημίσεις, ένας οργανωμένος άνθρωπος που καταβροχθίζει ένα βιβλίο τη βδομάδα, ένας αναλυτής του γραπτού λόγου; Με λίγα λόγια ο καθένας μπορεί να είναι καλός αναγνώστης, αυτό δεν μπορεί να κριθεί. Έχει σχέση με το υπόβαθρο, με τις προσωπικές ιστορίες, με τη ζωή του καθενός μας. Κατά τη γνώμη μου ένας καλός αναγνώστης είναι αυτός που μπορεί να δεχθεί οποιοδήποτε έργο χωρίς να κρίνει από την εμφάνιση, τον τίτλο, το εξώφυλλο, το είδος ή τις πρώτες του λέξεις.

 

     Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;

     Ναι, πολλά. Η γραφή είναι σαν ένα είδος ψυχανάλυσης. Γράφεις κάτι και ξαφνικά μένεις εκεί, εμβρόντητη και προσπαθείς να το αναλύσεις. Από πού ξεφύτρωσε τώρα αυτό; Από το πιο βαθύ υποσυνείδητο, από κάποια ξεχασμένη ανάμνηση, από κεκαλυμμένη δυσφορία, από υπερχειλίζουσα ευφορία; Καλείσαι να το αποκωδικοποιήσεις, γιατί είναι πρωταρχική ανάγκη να γνωρίζεις γιατί το γράφεις, από ποια βαθύτερη ανάγκη πηγάζει.

 

     Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;

     Δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα αν οι κατά καιρούς αναθεωρήσεις σε πεποιθήσεις και πιστεύω, οφείλονται στη συγγραφή ή είναι επακόλουθο εμπειριών ή/και ηλικιακής ωριμότητας. Σίγουρα με επηρέασε, αναμφισβήτητα με δίδαξαν οι χαρακτήρες μου, χωρίς αμφιβολία ελέγχω καλύτερα τον παρορμητισμό μου μελετώντας τη συμπεριφορά των ηρώων μου. Αν όντως συνέβη, νιώθω ευγνωμοσύνη.

 

     Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας;

     Είμαι πάντα έτοιμη για μια ζωηρή συζήτηση μαζί τους και εξίσου έτοιμη να ανατρέψω τις ίδιες μου τις ιδέες, όπως και να μεταφέρω αυτή την τάση για συζήτηση στους χαρακτήρες μου, ακόμη και να τους αποδώσω απόψεις που δεν είναι απαραίτητα δικές μου.Μου αρέσει η ιδέα της ανταλλαγής απόψεων με τους αναγνώστες, να μοιράζομαι τα συναισθήματά τους πάνω στο κείμενο, να συγκεντρώνω τις πρώτες τους εντυπώσεις σχετικά με κάθε νέο μου μυθιστόρημα.

 

     Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;

     Ναι, και είναι πάντα μια ευχάριστη έκπληξη. Διαβάζοντας κριτικές είδα ότι πολλές φορές αυτές συνέκλιναν μεταξύ τους. Παραδείγματος χάριν, για «Το Πείραμα του χαμένου χρόνου» ένας φίλος και δυο αναγνώστριες, τις οποίες δεν γνωρίζω προσωπικά, έκριναν ότι τελείωσε απότομα. Με κλόνισε αυτό  σε σημείο να σκέφτομαι, όταν βρω χρόνο, να ασχοληθώ.

 

     Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;

     Πολλοί. Οι μεγάλοι δάσκαλοι είναι πάντα εκεί για να μαθαίνουμε απ’ αυτούς. Ο ένας με δίδαξε ότι το ταλέντο είναι μια επίμονη πειθαρχία και θέλει υπομονή, ο άλλος ότι η μορφή - γραφή και δομή - ενδυναμώνει ή αποδυναμώνει τη μυθοπλασία, ένας τρίτος ότι οι αριθμοί είναι σημαντικοί όσο και η υφολογική δεξιοτεχνία και η αφηγηματική στρατηγική, ότι οι λέξεις είναι πράξεις στην ουσία, ότι ένα αφήγημα, ένα δοκίμιο μπορεί να αλλάξει τον ρου της Ιστορίας, ότι η λογοτεχνία χωρίς ηθική είναι απάνθρωπη.

Αν καλούσα σε συνομιλία όλους τους συγγραφείς που θαυμάζω και στους οποίους χρωστώ πολλά, οι σκιές τους θα μας βύθιζαν στο σκοτάδι, είναι τόσοι πολλοί, αμέτρητοι. Όχι μόνο μου αποκάλυψαν τα μυστικά του συγγραφικού επαγγέλματος, αλλά με βοήθησαν να εξερευνήσω τα βάθη της ανθρώπινης ψυχής, ήταν οι εμψυχωτές σε αυτό που θέλησα να κάνω.Στα βιβλία τους ανακάλυψα ότι ακόμα και στις χειρότερες συνθήκες υπάρχει ελπίδα κι ότι αξίζει να ζούμε έστω και μόνο γι’ αυτό.

 

     Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;

     Το να γράφεις ιστορίες δεν είναι ούτε απλό ούτε εύκολο. Οι ιδέες, καθώς μετατρέπονται σε λέξεις, ατονούν πάνω στο χαρτί, οι εικόνες συρρικνώνονται και καλείσαι να τους δώσεις ζωή. Η επιθυμία για γραφή έρχεται και φεύγει, μερικές φορές γίνεται παρορμητική ή απαιτητική, από επιθυμία γίνεται εμμονική ανάγκη, μερικές φορές απομακρύνεται.Ναι, είναι δύσκολο, απαιτεί μόχθο, δουλειά, ξενύχτι, άγρυπνο μάτι. Γιατί, όπως έχει πει πολύ σωστά και ένας Γάλλος συγγραφέας, η γραφή είναι ογδόντα τοις εκατό μόχθος και είκοσι τοις εκατό, δυστυχώς, έμπνευση.

Συγγραφή είναι να μοιράζεσαι τα συναισθήματά σου, να τα μεταδίδεις, να χτίζεις χαρακτήρες, να μιλάς για τη δυστυχία ή την ευτυχία σου, να δημιουργείς πάνω στο χαρτί άγνωστους κόσμους. Να περιγράφεις τα πράγματα με λέξεις ζωντανεύοντάς τα. Να δημιουργείς σύμπαντα. Η συγγραφή θέτει σε κίνηση όλες τις εγκεφαλικές ικανότητες, σκέφτεσαι, κωδικοποιείς, θυμάσαι, επικοινωνείς, οργανώνεσαι, μαντεύεις, γελάς, κλαις, διώχνεις τα άγχη σου.

 

     Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας;

     Υλικό υπάρχει και περιμένει. Σίγουρα αυτό το βιβλίο δεν θα είναι το τελευταίο.

Αγαπητέ κύριε Μουρατίδη, σας ευχαριστώ θερμά για την ευκαιρία που μου δώσατε να μιλήσουμε για το βιβλίο μου.

 

Εγώ σας ευχαριστώ για τη συνέντευξη που μου παραχωρήσατε!

ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ

14 ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΕΣ
JIMMY JAMAR
Μετάφραση ΧΡΙΣΤΙΑΝΑ ΜΠΟΥΡΛΟΓΙΑΝΝΗ-ΒΡΑΪΛΑ
Εκδόσεις ΜΕΛΑΝΙ
Σελ. 267, Μάρτιος 2022

 

     Μπορεί η Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες να έγινε τουριστικός προορισμός διεθνούς εμβέλειας που προσελκύει τουρίστες από κάθε γωνιά της γης, όμως από την άλλη, αποτελεί διαχρονικά τόπο έμπνευσης και προσκυνήματος για Ευρωπαίους κυρίως, αλλά και Αμερικανούς ανθρώπους του πνεύματος. Πολλοί από αυτούς υπερασπίστηκαν με τα γραπτά τους την Ελλάδα στις δύσκολες στιγμές της, ενώ ο Λόρδος Βύρων δεν δίστασε να πάρει τα όπλα για να συμμετάσχει στον αγώνα για την Ανεξαρτησία.

     Ο συγγραφέας ορμώμενος από την προσωπική του εμπειρία-είναι ένθερμος φιλέλληνας-προσπαθεί να ανακαλύψει το βασικό συστατικό στοιχείο που ενέπνευσε 14 προσωπικότητες την αγάπη τους για την Ελλάδα. «Το βιβλίο δεν έχει άλλο σκοπό από το να με βοηθήσει να κατανοήσω το συναίσθημα που με κατέλαβε, εξ αφορμής μιας απλής σκέψης, σε ένα μικρό ελληνικό λιμάνι (κι όχι απαραίτητα το πιο όμορφο), μια ανοιξιάτικη ημέρα ενός άλλου αιώνα, σε μια Ελλάδα και μια Ευρώπη πολύ διαφορετικές από αυτές του σήμερα». Για να το πετύχει εξετάζει το έργο και τη ζωή αυτών των προσωπικοτήτων.

     Τα ερωτήματα της έρευνας είναι δύο: «Γιατί η Ελλάδα; (ποιο ήταν το στοιχείο αυτό που προκαλεί τη σύνδεση τους μαζί της;) Και τι ακριβώς έκαναν ώστε να τους αξίζει ο τίτλος του Φιλέλληνα;».

     Οι προσωπικότητες αυτές είναι:

     Ο συγγραφέας Λόρενς Ντάρελ που είπε «Σε άλλες χώρες μπορεί ν’ ανακαλύψεις τοπία, παραδόσεις κι έθιμα. Η Ελλάδα έχει κάτι σκληρότερο να σου προσφέρει- την ανακάλυψη του εαυτού σου».

     Η Ζακλίν ντε Ρομιγί «Κανένας άλλος πολιτισμός δεν είχε τόσο πάθος για την τέχνη του λόγου, της απόδειξης και της ανάλυσης: και αυτό χωρίς αμφιβολία, παραμένει το πιο αξιοσημείωτο γεγονός του ελληνισμού».

     Ο καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας, Δημιουργικής Γραφής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του πανεπιστημίου του Πρίνστον, Έντμουντ Μάικ Κίλι, ο οποίος «προσχώρησε στην ελληνικότητα με ταπεινότητα: στην περίπτωσή του δεν μεσολάβησε κανένα αισθητικό, ανθρώπινο ή πολιτιστικό σοκ, καμία εμβάπτιση στους μύθους ή τις τραγωδίες της αρχαιότητας, αλλά μια αργή, σταδιακή και συστηματική εξέλιξη η οποία εν τέλει, τον κατέστησε αξιοσέβαστο Φιλέλληνα».  

     Ο συγγραφέας Ζακ Λακαριέρ, ο οποίος συνιστά «τον συνδετικό κρίκο, τον πρόδρομο, αυτόν που συνόδευσε γενιές αναγνωστών στην πορεία τους προς την Ελλάδα».

     Ο Αυτοκράτορας Αδριανός μέσω του οποίου «μπαίνουμε σε έναν κόσμο διαφορετικό από πολλές απόψεις. Καταρχάς, ως προς τη χρονική περίοδο (βάζουμε πλώρη για τον 1^ο αιώνα μ. Χ.). Κι έπειτα λόγω του αναστήματος του ατόμου, που ήταν αναμφίβολα ο πλέον ισχυρός άνθρωπος της εποχής του…».

     Η συγγραφέας Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, για την οποία ο Jamar γράφει: «Δεν γράφεις έτσι αβασάνιστα για την Ελλάδα αν δεν αισθάνεσαι έναν βαθύ δεσμό μαζί της».

     Ο αμερικανός συγγραφέας Χένρι Μίλερ, για τον οποίο η απάντηση στην ερώτηση αν είναι φιλέλληνας «…δεν είναι απλή-με τον Μίλερ, τίποτα δεν είναι απλό».

     Ο Λόρδος Βύρωνας. «Είναι αδύνατο να γράψει κανείς ένα βιβλίο για τους Φιλέλληνες χωρίς να αναφερθεί σε εκείνον χάρη σον οποίο, είτε συνειδητά είτε όχι, ο όρος εκλαϊκεύθηκε στη σύγχρονη εκδοχή του».

     Ο συγγραφέας Πάτρικ Λι Φέρμορ, ο οποίος «αποτελεί αναμφισβήτητα ιδιαίτερη περίπτωση» με την επαγγελματική αφοσίωσή του και τη συγγραφή του «η οποία τις περισσότερες φορές πραγματευόταν την Ελλάδα που τόσο αγαπούσε».

     Ο σκηνοθέτης Ζυλ Ντασέν, η αναφορά στον οποίο «είναι αναγκαία, διότι εισάγει μια νέα παράμετρο στην παρούσα αφήγηση: τον έρωτα».

     Ο ποιητής και τραγουδοποιός Λέοναρντ Κόεν, που έζησε στην Ύδρα για ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα.

     Η συγγραφέας Βικτώρια Χίσλοπ, που «συμβολίζει αυτό που θα αποκαλούσαμε μια σύγχρονη Φιλελληνίδα».

     Ο Στίβεν Φράι, μια ξεχωριστή προσωπικότητα στο χώρο της λογοτεχνίας, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, που είπε «Η Ελλάδα μας έκανε αυτό που είμαστε. Χρωστάμε στους Έλληνες».

     Τέλος, η καθηγήτρια σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ Κάθριν Χόλγουαϊν, που είναι «χωρίς να το γνωρίζει, ένθερμη Φιλελληνίδα, η οποία αποδεικνύει ότι ο οποιοσδήποτε, ανεξαρτήτως ηλικίας, παιδείας ή τομέα δραστηριοποίησης, έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει αυτόν τον τίτλο τιμής».

     Το εξαιρετικό αυτό βιβλίο, το οποίο προλογίζει ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και πρώην πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου Ζαν Κλοντ Γιούνγκερ, είναι μια εμπεριστατωμένη μελέτη, αποτέλεσμα ενδελεχούς έρευνας σε έργα Τέχνης και βιογραφίες. Μια μίνι-εγκυκλοπαίδεια για σημαντικές προσωπικότητες που αγάπησαν βαθιά και ανιδιοτελώς την χώρα μας κι εξέφρασαν αυτήν την αγάπη τους στο έργο τους και την στήριξαν όταν χρειάστηκε.