ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ

ARTHUR CONAN DOYLE
Μετάφραση: ΑΝΝΑ ΒΑΝΤΗ
Εκδόσεις ΠΗΓΗ
Σελ. 220, Οκτώβριος 2025

      Σε ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της αποικιοκρατίας στην αφρικανική ήπειρο, αναφέρεται το βιβλίο της σημερινής παρουσίασης.

     Ο sir A. C. Doyle (1859-1930), ήταν σκωτσέζος συγγραφέας και γιατρός. Έμεινε στην ιστορία της λογοτεχνίας, ως ο δημιουργός του ιδιοφυούς αλλά κι εκκεντρικού ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς, ενός από τους πιο διάσημους χαρακτήρες αστυνομικών ιστοριών όλων των εποχών. Αν κι έγινε γνωστός κυρίως για τα αστυνομικά του διηγήματα, είχε πλούσιο συγγραφικό έργο, που περιλαμβάνει, εκτός από επιστημονικά συγγράμματα, ιστορικά μυθιστορήματα κι έργα κοινωνικής κριτικής.

     Σ’ αυτήν την τελευταία κατηγορία μπορούμε να εντάξουμε το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα. Μέσα από αυτό, ο συγγραφέας καταγγέλλει τα αποικιοκρατικά εγκλήματα του Βελγίου στο Κονγκό (1885-1908). Όπως γράφει η μεταφράστρια του βιβλίου: «Στα χρονικά της ιστορίας, ορισμένα γεγονότα αποτελούν συγκλονιστικές μαρτυρίες για τα βάθη της ανθρώπινης απληστίας και σκληρότητας. Μεταξύ αυτών, ο εποικισμός της Αφρικής κατέχει εξέχουσα θέση-ένα έπος εκμετάλλευσης, βίας και αχαλίνωτης φιλαργυρίας. Στο επίκεντρο αυτής της ζοφερής αφήγησης βρίσκεται το Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό, μια τεράστια έκταση γης στην Κεντρική Αφρική, που κάποτε βρισκόταν υπό την αδίστακτη κυριαρχία του βασιλιά Λεοπόλδου Β! του Βελγίου».

     Ο Βέλγος μονάρχης προσέλαβε τον γνωστό εξερευνητή  Στάνλεϊ, ο οποίος εξερεύνησε την κοιλάδα του ποταμού Κονγκό. Το 1879, έφερε στον βασιλιά εκατοντάδες συμβόλαια με φυλάρχους του Κονγκό, με τα οποία του παραχωρούσαν την προγονική γη, έναντι ευτελούς ανταλλάγματος. Οι φύλαρχοι, όντας αναλφάβητοι, δεν ήξεραν τι πραγματικά υπέγραφαν και πόσο δεσμευτικά ήταν αυτά τα συμβόλαια. Στη Διάσκεψη του Βερολίνου το 1885, ο Λεοπόλδος Β!, κατάφερε να αναγνωριστεί το Κονγκό ως προσωπική του (!!) περιουσία. Έτσι έφτασε ο μονάρχης ενός «τεχνητού» κρατιδίου με έκταση μόλις 30.500 τ. χλμ (δηλ. μικρότερο από τη Μακεδονία), να είναι ιδιοκτήτης μιας έκτασης 2.345.000 τ. χλμ (δηλ. όσο είναι η Ευρώπη, χωρίς τη Ρωσία).

     Με το πρόσχημα της φιλανθρωπίας, του εκπολιτισμού και εκχριστιανισμού του τοπικού πληθυσμού, προέβη σε μία άνευ προηγουμένου λεηλασία του φυσικού πλούτου της περιοχής (ελεφαντόδοντο και καουτσούκ), χρησιμοποιώντας τους ίδιους τους ιθαγενείς ως εργατικό δυναμικό με ελάχιστο μισθό. Για να «πειστούν» οι κάτοικοι να «συνεργαστούν», ο καλά οπλισμένος στρατός που δημιούργησε, χρησιμοποιούσε κάθε πρόσφορο μέσο: δολοφονίες, βασανιστήρια, ακρωτηριασμούς. «Αλλά ποτέ δεν υπήρξε ένα τέτοιο μείγμα μαζικής απαλλοτρίωσης και μαζικής σφαγής, όλα αυτά υπό το απεχθές πρόσχημα της φιλανθρωπίας και με τα χαμηλότερα εμπορικά κίνητρα ως αιτία. Αυτή η άθλια και ανέντιμη υποκρισία κάνει αυτό το συγκεκριμένο έγκλημα απαράμιλλο στη φρίκη του».

     Όταν αυτές οι ωμότητες έγιναν γνωστές, χάρη στο πείσμα του Ε. Μορέλ, ενός κατώτερου υπαλλήλου της βρετανικής ναυτιλιακής εταιρείας που έκανε τις μεταφορές από και προς το Κονγκό, πολλοί σημαντικοί άνθρωποι αντέδρασαν έντονα και προσπάθησαν να τις σταματήσουν. Ξεσηκώθηκε διεθνής κατακραυγή κατά του Λεοπόλδου, ο οποίος για να αποσείσει τις ευθύνες του, πούλησε (!!) το Κονγκό στο Βελγικό κράτος το 1908, έναντι εκατοντάδων εκατομμυρίων βελγικών φράγκων.

     Ο Α. Κ. Ντόιλ, είναι ένας από τους πολλούς που αντέδρασαν κι αυτό το βιβλίο εντάσσεται στα πλαίσια της πολεμικής εναντίον του Λεοπόλδου και των μεθόδων του. Βασισμένος σε αληθινές ιστορίες, μαρτυρίες, αποδείξεις και ντοκουμέντα, παρουσιάζει ανάγλυφα τη φρίκη που σημάδεψε μια ολόκληρη ήπειρο.

     Το 1960, το Κονγκό κέρδισε την ανεξαρτησία του, αλλά για να εξυπηρετήσει τα γεωπολιτικά συμφέροντα άλλων δυνάμεων, μπήκε σε περιπέτειες άλλου είδους, όμως εξίσου φονικές (διαμελισμός της χώρας, εμφύλιοι, πραξικοπήματα, δολοφονίες λαοφιλών πολιτικών κλπ). Αυτή όμως είναι μια άλλη ιστορία