ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΙ ΣΤΙΣ ΡΑΓΕΣ

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΤΟΝ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ;
ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Σελ. 330, Οκτώβριος 2025

      Πριν από λίγους μήνες κυκλοφόρησε μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον σιδηρόδρομο στην Ελλάδα. Για την ώρα, έχουμε στα χέρια μας το πρώτο μέρος, που αφορά το χρονικό διάστημα από το 1936 (αν και γίνονται αναφορές στην προγενέστερη κατάσταση) μέχρι το 1966. «Ο σιδηρόδρομος είχε το πάνω χέρι στην υπανάπτυκτη Ελλάδα του 19^ου αιώνα, όταν και δημιουργήθηκαν τα πρώτα δίκτυα, μέσω παραχωρήσεων σε ιδιωτικά-τραπεζικά κονσόρτσιουμ…». Αργότερα αναμένεται η κυκλοφορία του δεύτερου τόμου.

     Η πολυσέλιδη αυτή μελέτη, επιχειρεί να απαντήσει σε μια σειρά από καίρια ερωτήματα που αφορούν τον σιδηρόδρομο. «Γιατί δεν έχουμε σύγχρονο σιδηρόδρομο; Γιατί χρεοκοπεί εδώ κι εκατό χρόνια, μια φορά σε κάθε γενιά; Γιατί οι επενδύσεις ενός αιώνα δεν πιάνουν τόπο; Γιατί οι σιδηρόδρομοί μας είναι μετέωροι την ώρα που σε όλον τον πλανήτη θριαμβεύουν; Σε αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει η έρευνα που θα διαβάσετε εδώ. Την ξεκίνησα την επομένη του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών-μιας τραγωδίας η οποία στοίχισε τη ζωή σε πενήντα επτά συνανθρώπους μας και μας συγκλόνισε όλους».

     Η τοποθέτηση της έναρξης της μελέτης στο 1936, δεν είναι καθόλου τυχαία. Το καθεστώς της 4^ης Αυγούστου, προετοιμαζόμενο για τον πόλεμο, έκανε μεγάλες επενδύσεις στους σιδηροδρόμους, αφού θεωρούσε (σωστά όπως αποδείχτηκε αργότερα στην πράξη), ότι ήταν το μοναδικό μέσο που θα μπορούσε να μεταφέρει με ταχύτητα, προσωπικό κι εφόδια. Τις ημέρες της επιστράτευσης τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 1940, διακινήθηκαν προς τα μέτωπα περισσότεροι από 300 χιλ. άνδρες, 100 χιλ. άλογα και ημίονοι, καθώς και μεγάλος αριθμός οπλισμού και λοιπόν εφοδίων. «Τα σιδηροδρομικά δίκτυα πραγματοποίησαν τη μεγαλύτερη εποποιία της ιστορίας τους, προωθώντας στο μέτωπο κατά μέσον όρο 84 τρένα τη μέρα, επίδοση που φαντάζει απίστευτη σήμερα, λαμβάνοντας υπόψη τα μέσα και τις τεχνολογίες της εποχής. Σε όλα τα δίκτυα, χιλιάδες σιδηροδρομικοί (ακόμη και συνταξιούχοι που ανακλήθηκαν στην υπηρεσία), εργάστηκαν νυχθημερόν ώστε  να εξασφαλίσουν μια πρωτοφανή σε μέγεθος μετακίνηση στρατευμάτων και υλικών».

     Το πρώτο μέρος της μελέτης ολοκληρώνεται με όσα συνέβησαν το 1966, χρονιά που χαρακτηρίστηκε «έτος καμπή» για την εξέλιξη των σιδηροδρόμων.

    Αλγεινή εντύπωση-και ίσως δείγμα του πόσο απαξιωτικά αντιμετωπίστηκε ο σιδηρόδρομος υπέρ των οδικών μέσων-προκαλεί το γεγονός ότι στο αρμόδιο υπουργείο Μεταφορών, δεν υπάρχει αρχείο για το σιδηρόδρομο, ενώ το αρχείο του ΟΣΕ που διασώθηκε την ύστατη στιγμή από την καταστροφή, βρίσκεται σε διαδικασία οργάνωσης.

     Παρ’ όλα αυτά, ο συγγραφέας μπόρεσε να εντοπίσει έγγραφα σε άλλα αρχεία που σε συνδυασμό με εκτενή βιβλιογραφία, του επέτρεψαν να ολοκληρώσει την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, τραγικά επίκαιρη λόγω της έναρξης της δίκης για το έγκλημα των Τεμπών και ιδιαίτερα διαφωτιστική έρευνά του. Θα περιμένουμε με αδημονία το δεύτερο μέρος!     

Η ΣΦΑΓΗ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΕΦΤΑΨΥΧΟΣ ΙΤΑΛΟΣ

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΖΙΜΑΣ/ ΜΑΡΙΝΑ ΓΟΥΣΙΑ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 180, Σεπτέμβριος 2025

      Μια μάλλον, άγνωστη στο ευρύ κοινό σειρά γεγονότων του Β! Παγκοσμίου πολέμου, περιγράφει το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα.

     Τον Σεπτέμβριο του 1943, στην Κεφαλονιά, γράφτηκε μια ακόμη μελανή σελίδα αγριότητας από τον γερμανικό στρατό. Όταν στις 8 Σεπτεμβρίου, η Ιταλία συνθηκολόγησε, η μεραρχία Άκουι στρατοπέδευε στην Κεφαλονιά. Η θέση του νησιού, που βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με την Πελοπόννησο, ένα από τα πιθανά σημεία εισβολής στην Ευρώπη των Συμμάχων,  δικαιολογούσε την ύπαρξη μιας μεγάλης ιταλικής μονάδας στρατού. Οι σχέσεις του ντόπιου πληθυσμού με τους Ιταλούς ήταν σε καλό επίπεδο και δεν υπήρχαν εντάσεις μεταξύ τους. Παράλληλα στο νησί υπήρχαν και μικρές γερμανικές φρουρές. «…όταν έμαθαν για τη συνθηκολόγηση, ξέσπασε ενθουσιασμός με τους στρατιώτες να πανηγυρίζουν μαζί με τους Έλληνες, να αγκαλιάζονται στην κεντρική πλατεία του Αργοστολίου, να χτυπάνε οι καμπάνες. Ακόμα και οι Γερμανοί στρατιώτες πανηγύριζαν. Όλοι ήταν πεπεισμένοι ότι ο πόλεμος είχε τελειώσει και άνοιγε ο δρόμος του γυρισμού στο σπίτι. Οι πιο έμπειροι όμως, υποψιάστηκαν ότι τώρα αρχίζει ο πόλεμος». Και όπως αποδείχτηκε είχαν δίκιο!

     Σύντομα οι Γερμανοί θέτουν τον στρατηγό Αντόνιο Γκαντίν, διοικητή των ιταλικών δυνάμεων, ενώπιον τριών επιλογών: «Ή συνεχίζετε να πολεμάτε στο πλευρό μας ή θα παραδώσετε τα όπλα ή θα πολεμήσετε εναντίον μας». Κι ενώ ο στρατηγός ξεκινούσε διαπραγματεύσεις προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο για να διασώσει τους 11.000 άντρες που είχε υπό τη διοίκησή του, μια άστοχη ενέργεια δύο αξιωματικών του, έδωσαν αφορμή στους Γερμανούς που στο μεταξύ μετέφεραν στο νησί εμπειροπόλεμες μονάδες, (όπως το 98^ο Ορεινό Σύνταγμα Πεζικού που είχε εμπλακεί σε φρικαλεότητες εναντίον του άμαχου πληθυσμού πριν λίγους μήνες στην Ήπειρο και μονάδες της Μεραρχίας Εντελβάις που θεωρούνταν η ελίτ του γερμανικού στρατού) να ξεκινήσουν ένα πογκρόμ, εναντίον των πρώην συμμάχων τους. Τα μηνύματα από το Βερολίνο ήταν σαφή: «Ο ίδιος ο Χίτλερ διέταξε να σφαγιαστούν όλοι οι Ιταλοί προδότες» οι οποίοι φυσικά, παρόλο που όλα τα δεδομένα ήταν εναντίον τους (βρίσκονταν σε νησί χωρίς ναυτική ή αεροπορική υποστήριξη και χωρίς επικοινωνία και εντολές από τη Ρώμη όπου μετά τη συνθηκολόγηση και τη φυγή του βασιλιά Ουμβέρτου Α! υπήρχε «κενό εξουσίας»),  αποφάσισαν να αντισταθούν.

«Η αναπόφευκτη μάχη διήρκησε από τις 15 έως τις 22 Σεπτεμβρίου. Παρόλο που οι περισσότεροι στρατιώτες ήταν νεοσύλλεκτοι, εικοσάρηδες και καθόλου εκπαιδευμένοι, πολέμησαν γενναία μέχρι τον τελευταίο. Όταν οι Ιταλοί ύψωσαν λευκή σημαία και παραδόθηκαν άρχισε η μεγάλη σφαγή. Ανελέητα οι Γερμανοί σκότωναν όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Το νησί γέμισε με χιλιάδες πτώματα, που τα άφηναν να σαπίζουν στον ήλιο χωρίς ταφή. Όλοι οι αξιωματικοί, με πρώτο το στρατηγό Γκαντίν, εκτελέστηκαν […] Μέχρι σήμερα παραμένει άγνωστος ο ακριβής αριθμός των νεκρών και των διασωθέντων».

     Ένας από αυτούς που διασώθηκαν ήταν ο Μπρούνο Μπαρτόλντι, που γεννήθηκε το 1918 και πρόσφατα, τον Οκτώβριο του 2025, γιόρτασε τα 107^α γενέθλιά του!!

     Το 2018, η Μ. Γούσια, που από το 2010 ζει κι εργάζεται στην Ιταλία, άκουσε σε μια ραδιοφωνική εκπομπή για τον Μπαρτόλντι. Μαζί με τον έμπειρο δημοσιογράφο Στ. Τζίμα, τον επισκέφθηκαν στο Μπολτσάνο της βόρειας Ιταλίας κι αυτός, που έχει πλήρη διαύγεια πνεύματος,  δέχτηκε με χαρά να τους αφηγηθεί την πολυτάραχη ζωή του, τα όσα βίωσε στον πόλεμο και ειδικά την αναπάντεχη διάσωσή του. «Από την Κεφαλονιά στο ρωσικό μέτωπο, σε στρατόπεδο αιχμαλώτων του Στάλιν και στις φυτείες βαμβακιού στην Τασκένδη-«εκεί που δεν ήξερες που ανατέλλει και που δύει ο ήλιος»- και πίσω στην πατρίδα, ζωντανός νεκρός, ταξιδεύοντας 17.000 χιλιόμετρα σ’ ένα βαγόνι ανάμεσα σε βόδια». 

     Το πολύ σημαντικό κι ενδιαφέρον αυτό βιβλίο, που αποτελεί ένα υβρίδιο Ιστορίας και προσωπικής μαρτυρίας, συμπληρώνει πρόλογος του Enzo Perero, (υπήρξε μορφωτικός ακόλουθος της Ιταλίας σε διάφορες βαλκανικές πρωτεύουσες), άλλα κείμενα που αφορούν τα γεγονότα της Κεφαλονιάς και αρκετές φωτογραφίες.   

ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΚΙΑΛΠΗΣ

Εκδόσεις ΠΗΓΗ

Σελ. 443, Νοέμβριος 2025

      Το μυθιστόρημα «Το Χαμόγελο» του Γ. Γκιάλπη, είναι το δεύτερο με κεντρικό χαρακτήρα την υπαστυνόμο Χριστίνα Ρίζου, του Τμήματος Εγκλημάτων κατά Ζωής (πρώην Ανθρωποκτονιών).

     Εν μέσω πανδημίας, η Ρίζου προσπαθεί να ανακαλύψει πως συνέβη η εξαφάνιση του συναδέλφου της Τάσου Βαρουξή, ο οποίος την ενημέρωσε με μήνυμα ότι έχει εντοπίσει στο Τμήμα ένα «καρφί» του διαβόητου αρχιμαφιόζου Τηλέμαχου Παυλίδη. Έκτοτε εξαφανίστηκε από προσώπου γης. «Μέσα στο μυαλό της το σενάριο για το τι ακριβώς είχε συμβεί είχε παίξει από την αρχή μέχρι το τέλος. Τους είδε μαζεμένους, αναγνώρισε το «καρφί» γιατί τον ήξερε από την υπηρεσία, μου έστειλε το μήνυμα και πιθανόν προσπάθησε να διαφύγει, τότε όμως τον πήραν πρέφα, το «καρφί» τον αναγνώρισε και έκανε αυτό που ξέρει καλύτερα, τον κάρφωσε κι έτσι τον εξαφάνισαν».

     Την ίδια περίοδο, εντοπίζεται από τους υπαλλήλους καθαριότητας, το διαμελισμένο πτώμα μιας νεαρής κοπέλας σε κάδο σκουπιδιών.

     Λίγες μέρες μετά, μια ακόμη νεαρή εξαφανίζεται. Σύντομα η Ρίζου αντιλαμβάνεται ότι οι δύο υποθέσεις συνδέονται και ξεκινά ένα απεγνωσμένο αγώνα ενάντια στο χρόνο, ώστε να μπορέσει να βρει την κοπέλα όσο είναι ακόμη ζωντανή. Στην πορεία των ερευνών, έρχονται στο φως κι άλλες υποθέσεις εξαφανισμένων γυναικών, που δεν αξιολογήθηκαν ως δολοφονίες και δεν ερευνήθηκαν ως τέτοιες, αφού ο δολοφόνος φρόντισε να εξαφανίσει με κάποιον τρόπο τις σορούς τους, αλλά και κάθε άλλο ίχνος! «Πόσες και πόσες γυναίκες είχαν υποστεί κακοποίηση και κανείς δεν βοήθησε; Πόσες είχαν βιαστεί ή δολοφονηθεί δίχως κάποιος να νοιαστεί γι’ αυτές; Τώρα στα χέρια της είχε έρθει μια υπόθεση που, αν έπαιρνε την τροπή που υποπτευόταν, θα είχαν πολλές νεκρές κοπέλες και γι’ αυτές, ως τώρα τουλάχιστον, δεν είχε ενδιαφερθεί κανένας».

     Στο Εγκλημάτων κατά Ζωής, όλοι καταλαβαίνουν ότι έχουν να κάνουν με έναν ψυχασθενή κατά συρροή δολοφόνο, που είναι ευφυής, προσεκτικός και δεν αφήνει ίχνη, με αποτέλεσμα ο εντοπισμός του να είναι εξαιρετικά δύσκολος. Για να βρεθεί, θα χρειαστεί εκτός από τις ικανότητες των αστυνομικών και μεγάλη δόση τύχης…

     Το μυθιστόρημα είναι ενδιαφέρον. Έχει έναν σωστά δομημένο μύθο με κλιμάκωση της αγωνίας, αλλά και ανατροπές. Εξίσου καλές είναι οι περιγραφές των πυρετωδών ερευνών, όσο και των ψυχολογικών μεταπτώσεων των χαρακτήρων. Θα μπορούσε δηλαδή να είναι ένα πολύ καλό αστυνομικό μυθιστόρημα. Όμως… Αυτές οι καλές εντυπώσεις μετριάζονται από την κακή επιμέλεια που έχει γίνει στο βιβλίο. Σε κάποια σημεία εντόπισα να λείπουν λέξεις, κάποια «αν» έγιναν «να» και το αντίθετο, ο «προνοητικός» έγινε «μεροληπτικός», η «εφηβική αύρα» γίνεται «εφηβική αίγλη» και άλλα που εμένα με ενόχλησαν. Το προτείνω μεν, με επιφύλαξη δε! 

ΤΟ ΣΑΞΟΦΩΝΟ ΤΗΣ ΣΟΥΖΥ

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΛΥΣΙΜΑΧΟΥ
ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ
Σελ. 233, Φεβρουάριος 2026

      Η ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων «Το Σαξόφωνο Της Σούζυ» του Αλ. Λυσιμάχου, κυκλοφόρησε πριν από λίγες εβδομάδες.

     Η συλλογή περιλαμβάνει δεκαοκτώ ιστορίες, άλλες τρυφερές, άλλες αστείες, ορισμένες σκληρές, κάποιες φορές παράξενες, νοσταλγικές, συγκινητικές, όλες όμως φανερώνουν την αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα τους, κάτι που είχε φανεί από το αυτοβιογραφικό «Μερόνυχτα Εφημερίας».

     Εκτυλίσσονται σε διάφορους τόπους, με τη «μερίδα του λέοντος» να καταλαμβάνει η Μακεδονία και κυρίως η γενέτειρα του συγγραφέα. Μια πόλη μικρή, με ότι αυτό συνεπάγεται για τον κοινωνικό περίγυρο μέσα στον οποίο «τοποθετούνται» οι ιστορίες, που χωρίς να αναφέρεται ρητά το όνομά της «φωτογραφίζεται» και όσοι γνωρίζουν μπορούν να το αντιληφθούν. Οι αναφορές άλλωστε στην πόλη «που τα φουγάρα της έχουν σταματήσει να βγάζουν καπνό εδώ και μια εικοσαετία» είναι αρκετά εύγλωττες.

     Οι ήρωες των ιστοριών είναι άνθρωποι καθημερινοί, απλοί, αυτό που λέμε «της διπλανής πόρτας», που άλλες φορές αντιδρούν με τρόπο αστείο (όπως ο Σάββας στο «Σαξόφωνο της Σούζυ»), αναπάντεχο (όπως ο Γαβρήλος στο μεγαλύτερο σε έκταση διήγημα «Τώρα Το Κάθε Τρένο Έχει Όνομα…»)  και αλλού κάνουν την υπέρβαση («Επιτάφιος»).

     Εξαιρετικός τρόπος γραφής, που κάνει τα κείμενα να ρέουν αβίαστα και πολύ σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας.

 Οι τίτλοι των διηγημάτων

Το Σαξόφωνο Της Σούζυ
Historia De Un Amor
Η Μεγάλη Πυρκαγιά
Σαν Μικρασιάτικο Παραμύθι
Κρητικές Κουμπαριές
Φονικό Στα Πιέρια
Μακεδονίτικο Νουάρ
Δημοτικές Εκλογές
Παιδί Είναι Ακόμα
Ονομαστική Εορτή
Αγχώδεις Καταστάσεις
Το Ηρωικό Λέχοβο
Ακομπανιαμέντα Κιθάρας
Ένα Σπυρί, Μια Λέξη Και Μια Καρφίτσα
Τώρα Το Κάθε Τρένο Έχει Όνομα
Ο Επιτάφιος
Αϊβαλιώτικες Ιστορίες
Το Σαξόφωνο Της Τίφανι.

ΡΑΓΙΣΜΕΝΗ ΚΑΡΔΙΑ

TIM WEAVER
Μετάφραση ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΓΙΑΛΕΝΙΟΣ
Εκδόσεις BELL
Σελ. 452, Ιανουάριος 2026

      Το μυθιστόρημα «Ραγισμένη Καρδιά», είναι το έβδομο βιβλίο της επιτυχημένης και πολυδιαβασμένης σειράς του Τ. Γουίβερ, με υποθέσεις εξαφανισμένων προσώπων.

     Ο Ντέηβιντ Ρέικερ, έχει ένα πολύ ιδιαίτερο επάγγελμα. Με έδρα το Λονδίνο, ψάχνει να βρει εξαφανισμένα πρόσωπα. Ανθρώπους που οι συγγενείς τους, έχουν δηλώσει ως αγνοούμενους και τους οποίους η αστυνομία δεν μπόρεσε να εντοπίσει. Είναι μια δουλειά που την κάνει για να «βγάλει το ψωμί του», αλλά και για έναν  ακόμη ξεχωριστό λόγο. «Αυτό που ποτέ δεν μάθαιναν, ή ίσως δεν ήθελαν εγώ να μάθουν, ήταν πως για μένα ήταν κάτι παραπάνω απ’ αυτό. Έπρεπε να πληρώνω τους λογαριασμούς μου, όπως όλος ο κόσμος, αλλά χρειαζόμουν τις υποθέσεις που αναλάμβανα και για άλλους λιγότερο προφανείς λόγους. Αφού έθαψα τη γυναίκα μου πριν από έξη χρόνια, οι υποθέσεις έγιναν ο τρόπος μου να τη θρηνώ. Οι αγνοούμενοι, η σανίδα σωτηρίας μου».  

     Χάρη στην ευχέρεια που έχει να αναλύει, να αντλεί πληροφορίες και να αξιοποιεί και το πιο ελάχιστο στοιχείο, αλλά κι επειδή είναι επίμονος και δεν τα παρατά ποτέ, δεν του λείπουν ποτέ οι δουλειές, ακόμη κι εκτός Ηνωμένου Βασιλείου.

     Μια μέρα δέχεται μια κλήση από τις ΗΠΑ. Μια γυναίκα, η Γουέντι Φίσερ, του ζητά να εντοπίσει την αδελφή της Λύντα Κόριν, εξήντα δύο ετών, που ζει στην Αγγλία από το 1984 και αγνοείται εδώ και δέκα μήνες. Την τελευταία φορά που την είδαν, ήταν όταν «οδήγησε με το αμάξι της μέχρι κάποιο γραφικό σημείο στην ακτή του Σόμερσετ, εγκατέλειψε εκεί το αυτοκίνητό της, και στη συνέχεια εξαφανίστηκε από προσώπου γης».

     Ο Ρέικερ αναλαμβάνει την υπόθεση και αμέσως ανακαλύπτει ότι κι εδώ συμβαίνει, αυτό που συμβαίνει στις περισσότερες υποθέσεις εξαφανισμένων ατόμων, αφού πολλοί «όταν εξαφανίζονται το κάνουν έχοντας θαμμένα μυστικά που κανείς δεν ήξερε ότι κρατούσαν». Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Κόριν, που ήταν καλλονή στα νιάτα της, πρώην ηθοποιός σε ταινίες Β! κατηγορίας, ήταν σύζυγος του σκηνοθέτη Ρόμπερτ Χόστερλιτς, του οποίου η καριέρα γνώρισε πολλά σκαμπανεβάσματα. Ο σκηνοθέτης, που τα τελευταία χρόνια είχε απομονωθεί και ζούσε σαν ερημίτης, είχε πεθάνει από καρκίνο. Φαίνεται ότι η Κόριν, ψάχνοντας τα πράγματά του, ανακάλυψε κάποιο μυστικό σκοτεινό, τρομακτικό και τόσο σοκαριστικό, που την ώθησε να εγκαταλείψει την μέχρι τότε ζωή της και να εξαφανιστεί.

     Ο Ρέικερ θα προσπαθήσει να βρει τις αλήθειες που κρύβονται πίσω από την υπόθεση. Και για μια ακόμη φορά, η επιμονή του, θα τον φέρει αντιμέτωπο με έναν θανάσιμο κίνδυνο…

     Το «Ραγισμένη Καρδιά», είναι ένα δυνατό, καθηλωτικό θρίλερ, που ενώ στο ξεκίνημά του εξελίσσεται αργά και νωχελικά, κεφάλαιο με το κεφάλαιο, αποκτά γρήγορο ρυθμό, με τις ανατροπές και τις εκπλήξεις να διαδέχονται η μία την άλλη! 

ΠΕΘΑΝΕ ΜΕ ΤΟ ΠΑΣΟ ΣΟΥ

ALEXIS RAVELO
Μετάφραση ΚΡΙΤΩΝ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 342, Οκτώβριος 2025

      Το μυθιστόρημα της σημερινής παρουσίασης, είναι το τέταρτο της «σειράς» με κεντρικό χαρακτήρα τον συνταξιούχο μηχανικό του εμπορικού ναυτικού Ελάδιο Μονρόι. Συγγραφέας του ο Ισπανός (γεννήθηκε στα Κανάρια Νησιά), Α. Ραβέλο που έφυγε πρόωρα από το ζωή το 2023, σε ηλικία 52 ετών.

     Το 2012, η Ισπανία βρίσκεται στα πρόθυρα της χρεωκοπίας. Τα σκάνδαλα στα οποία εμπλέκονται πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες, ξεσπούν το ένα μετά το άλλο. Παρά τις προσπάθειες των πλήρως ελεγχόμενων από τους οικονομικά ισχυρούς ΜΜΕ να καλύψουν τη διαφθορά, ο κόσμος ξεσηκώνεται και διοργανώνονται μεγάλες διαδηλώσεις σε πολλές πόλεις. Όμως οι επίσης ελεγχόμενοι εκπρόσωποι της δικαστικής εξουσίας με δικονομικά τερτίπια, δεν αφήνουν αυτές τις υποθέσεις να φτάσουν στις δικαστικές αίθουσες! Αν σας θυμίζει κάτι, δεν κάνετε λάθος!

     Εκείνες τις μέρες, στην Λας Πάλμας, πρωτεύουσα των Καναρίων Νήσων, αυτοκτονεί ο Βίκτορ, μικρότερος γιος του Ερνέστο Μπαρόζο, συνταξιούχου λογιστή. Ο ηλικιωμένος πατέρας, αρχικά αποδέχεται την εκδοχή της αυτοκτονίας. Παρ’ όλα αυτά, ο χαρακτήρας του γιού του, του δημιουργεί μια σκιά αμφιβολίας. Ο Βίκτορ δεν είχε κανένα λόγο να αυτοκτονήσει. Στο παρελθόν «έκανε ζωάρα σαν αιώνιος έφηβος»,

αλλά τον τελευταίο καιρό είχε βρει μια δουλειά που τον ικανοποιούσε και δεν αντιμετώπιζε προβλήματα οικονομικά ή ερωτικά. Όμως ποτέ δεν μπορεί να ξέρει κανείς… Έτσι για να διαλύσει και την παραμικρή επιφύλαξη, βρήκε μέσω γνωστών τον Μονρόι και του ανέθεσε να κάνει μια έρευνα. «Θέλω μόνο να βεβαιωθούμε ότι δεν υπάρχει τίποτα περίεργο στην υπόθεση του Βίκτορ. Αν στο μεταξύ καταφέρετε να ανακαλύψετε τι ήταν αυτό που τον οδήγησε να το κάνει, να πάρει αυτή την απόφαση, καλό θα ήταν. Αν όχι, τουλάχιστον θέλω να έχω τη σιγουριά ότι δεν υπήρχε κάποια παρέμβαση ξένων χεριών […] Απ’ όσο ξέρω, εσείς όχι μόνο γνωρίζετε το μισό νησί, αλλά επίσης είστε και αμετανόητα ξεροκέφαλος. Ελπίζω να μη σας κακοφάνηκε αυτό που είπα, αλλά έτσι λένε όλοι για σας, ότι είστε τόσο πεισματάρης, που αν δεν φτάσετε στο βάθος, δεν ησυχάζετε».

     Ο Μονρόι, παρά τις αντιρρήσεις της αγαπημένης του Γκλόρια, η οποία φοβάται ότι πάλι θα μπλέξει σε δύσκολες και επικίνδυνες καταστάσεις, αποφασίζει να ασχοληθεί «…αυτή τη φορά δεν υπάρχει κάτι που να βρωμάει στην υπόθεση, δεν είναι τίποτα επικίνδυνο, ούτε κατά διάνοια. Απλώς πρέπει να βεβαιωθώ ότι όλα είναι εντάξει για να ηρεμήσει. Αν βρω κάτι περίεργο θα του το πω και τέλος […] Έτσι κι εγώ θα απασχοληθώ δύο μέρες, θα νιώσω χρήσιμος και στο μεταξύ θα βγάλω λίγα λεφτουδάκια…».

     Όταν όμως αρχίσει να ερευνά τα δεδομένα, θα διαπιστώσει ότι η επίσημη εκδοχή της αυτοκτονίας δεν ευσταθεί και ότι η υπόθεση κρύβει μυστικά τα οποία κάποιοι «υψηλά ιστάμενοι» δεν θα ήθελαν να έρθουν στο φως.

     Ένα ακόμη εξαιρετικό μυθιστόρημα, στο οποίο το σασπένς και η αγωνία για την εξέλιξη της συναρπαστικής ιστορίας, συνυπάρχει με το χιούμορ, αλλά και την σκληρή κριτική για την πολιτική κατάσταση στην Ισπανία, που όποιος διαβάσει το βιβλίο, θα αντιληφθεί ότι θυμίζει έντονα τα όσα ζούμε στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια!

Η ΟΡΓΗ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

ΛΕΙΑ ΒΙΤΑΛΗ
Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ
Σελ. 605, Ιούλιος 2025

     Το μυθιστόρημα της Λ. Βιτάλη που κυκλοφόρησε το καλοκαίρι του 2025, παρουσιάζει γεγονότα της Ελληνικής επανάστασης του 1821 και την προσωπικότητα του αδιαμφισβήτητου ηγέτη της, του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, μέσα από μια νέα, διαφορετική οπτική.

     Στις 13 Νοεμβρίου 1824 (κατ’ άλλους λίγες μέρες αργότερα) κοντά στο χωριό Σιλίμνα της Αρκαδίας, σε μια ύπουλα στημένη παγίδα, μια σφαίρα διαπέρασε το κρανίο του 24χρονου Πάνου, γιου του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, την ώρα, που με τη συνοδεία λίγων συντρόφων του, πήγαινε να επισκεφθεί τον πατέρα του. Ήταν καιροί κρίσιμοι. «Ο τόπος μικρός και διαιρεμένος βούλιαζε συνεχώς στο αίμα και την απελπισία» με τον εμφύλιο ανάμεσα σε «κυβερνητικούς» και «αντικυβερνητικούς» να μαίνεται. Υπήρχε έντονος «ο φόβος ότι όλα πήγαιναν στράφι, κι η πατρίδα, αυτό που τέλος πάντων ο ίδιος αποκαλούσε «πατρίδα», δηλαδή ένα τσούρμο απελπισμένα φτωχαδάκια πάνω σε μια καμένη γη, ξανάπεφτε στη μιζέρια και στη σκλαβιά και το όνειρο ξεφούσκωνε σαν να μην είχε υπάρξει ποτέ».

     Ο Πάνος, εκτός από ικανότατος πολεμιστής, είχε λάβει και πολύ αξιόλογη μόρφωση για την εποχή του, χάρη στην επιμονή του πατέρα του, ο οποίος ονειρευόταν να δει τον πρωτότοκό του, ακόμα και στη θέση του κυβερνήτη, του υπό διαμόρφωση νέου κράτους. «Ο Πάνος του, ο κληρονόμος του, ο ικανός και για τον πόλεμο και για την ειρήνη. Αυτός που όλοι μιλούσαν για τις ικανότητές του, τη μόρφωσή του και το μέλλον που διαγραφόταν μπροστά του υπέρλαμπρο».

  Μάλιστα η ομάδα των δολοφόνων, «πλιατσικολόγοι Βούλγαροι θα ήταν, μισθοφόροι του σουλτάνου ή των πουλημένων κυβερνητικών», φέρθηκαν με τη μέγιστη ασέβεια στον νεκρό, αφού «…τον σκύλεψαν, μέχρι και το σώβρακο του πήραν..» και τον άφησαν γυμνό πάνω στο υγρό χώμα.

   Η οργή του Κολοκοτρώνη είναι απύθμενη. Οι φυσικοί αυτουργοί μπορούν να εντοπιστούν σχετικά εύκολα. Αυτός όμως θέλει να μάθει ποιοι είναι οι άλλοι. Αυτοί που έδωσαν τη διαταγή. «Η οδύσσεια της αποκάλυψης του δολοφόνου του Πάνου, μέσα από συνεχείς ανατροπές, θα ρίξει νέο φως στα γεγονότα αλλά και την ίδια την αντιφατική προσωπικότητα του πατέρα του».

     Το «Η Οργή Των Μικρών Ανθρώπων» είναι ένα αξιολογότατο, γραμμένο με εξαιρετικό τρόπο και ξεχωριστή γραφή (ιστορικό;) μυθιστόρημα, με πολλές αρετές, που πρέπει να τύχει της προσοχής του αναγνωστικού κοινού!   

ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ
Σελ. 377, Ιανουάριος 2025

      Με την πολύκροτη -κι ακόμη ανεξιχνίαστη- υπόθεση Πολκ, ασχολείται στο δεύτερο βιβλίο του, ο Δ. Ψαθόπουλος.

     Στις 16 Μαΐου 1948, ένας ψαράς εντοπίζει στον Θερμαϊκό, να επιπλέει δεμένο χειροπόδαρα, το σώμα ενός άντρα, που φέρει τραύμα από πιστόλι στο πίσω μέρος του κεφαλιού. Πρόκειται για το πτώμα του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ, ο οποίος εθεάθη τελευταία φορά το βράδυ της 8^ης Μαΐου, κι έκτοτε εξαφανίστηκε!

     Ο σάλος που ξεσπά είναι τεράστιος. Οι εικασίες για το ποιος ευθύνεται για τη δολοφονία πολλές. Ο δημοσιογράφος «ενοχλούσε» πολλούς. Από το 1947 που είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα, στα άρθρα του, που έστελνε στις εφημερίδες της πατρίδας του, διατυπώνει σαφείς κατηγορίες, ότι Έλληνες υψηλά ιστάμενοι πολιτικοί σε συνεργασία με Αμερικανούς υπάλληλούς και ντόπιους μαυραγορίτες, λυμαίνονται τη βοήθεια που στέλνουν οι ΗΠΑ, στα πλαίσια του δόγματος Τρούμαν.

     Τον Μάιο του 1948, μεταβαίνει στη Θεσσαλονίκη για να παρακολουθήσει τις εργασίες της Βαλκανικής Επιτροπής του ΟΗΕ. Όμως ο «κρυφός» σκοπός του ταξιδιού είναι να αποκτήσει επαφές με τους αντάρτες του ΔΣΕ, ώστε να καταφέρει να πάρει συνέντευξη από τον αρχηγό του Μάρκο Βαφειάδη. Πολλοί προσπαθούν να τον αποτρέψουν λέγοντάς του ότι κάτι τέτοιο κρύβει κινδύνους, αλλά ο ίδιος πιστεύει ότι θα εκτοξεύσει την καριέρα του.

     Οι Αρχές, για προφανείς λόγους, θέλουν να ρίξουν την ευθύνη για τον φόνο στους κομμουνιστές. «Ο τρόπος που δολοφονήθηκε το θύμα, μας δείχνει ότι πίσω από το έγκλημα βρίσκονται οι συμμορίτες. Αυτό μας επιτρέπει, χωρίς χρονοτριβή να προσανατολίσουμε τις έρευνες προς τον κομμουνιστικό παράγοντα».

  Λίγο καιρό μετά, η Ασφάλεια Θεσσαλονίκης κατηγόρησε τον Αδάμ Μουζενίδη, στέλεχος του ΚΚΕ ως δολοφόνο και τους Βαγγέλη Βασβανά και Γρηγόρη Στακτόπουλο ως συνεργούς. Από αυτούς εντοπίστηκε και συνελήφθη μόνο ο Στακτόπουλος. Στη δίκη που ακολούθησε οι Μουζενίδης και Βασβανάς καταδικάστηκαν ερήμην σε θάνατο και ο Στακτόπουλος σε ισόβια. Έμεινε στη φυλακή μέχρι το 1960, οπότε του δόθηκε χάρη. Αργότερα θα αποκαλυφθεί ότι ο Μουζενίδης τον Μάιο του 1948 δεν βρισκόταν στη ζωή και ότι ο Βασβανάς βρισκόταν εκτός Ελλάδος. Παράλληλα ο Στακτόπουλος, από την ημέρα της καταδίκης του, μέχρι τον θάνατό του το 1998, διακήρυσσε ότι ήταν αθώος, ότι τα στοιχεία ήταν χαλκευμένα κι όλη η υπόθεση ήταν μια σκευωρία για να συκοφαντηθεί το ΚΚΕ και ο ΔΣΕ.

     Στις μέρες μας, η επικρατέστερη θεωρία, είναι ότι η δολοφονία είναι το αποτέλεσμα μιας συνωμοσίας μυστικών υπηρεσιών (ελληνικών, βρετανικών, αμερικανικών), που ήθελαν η καθεμία για δικούς της λόγους, νεκρό τον Πολκ.

     Το ενδιαφέρον μυθιστόρημα του Δ. Ψαθόπουλου, δεν έρχεται να θέσει και πάλι τα ίδια, αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τη δολοφονία, αλλά να παρουσιάσει μια άλλη, εντελώς διαφορετική, αναπάντεχη και ιδιαίτερα ευφάνταστη εκδοχή, που θέλει την δολοφονία να μην έχει πολιτικά κίνητρα, αλλά πολύ πιο ταπεινά κι παντελώς άσχετα με την πολιτική κατάσταση που επικρατούσε τότε στην Ελλάδα!      

ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΚΡΥΦΤΕΙΣ

YRSA SIGURDARDOTTIR
Μετάφραση ΚΩΣΤΗΣ ΚΗΛΥΜΗΣ
Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Σελ. 485, Νοέμβριος 2025

 

     Στην Ισλανδία και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή του φιόρδ Κβαλφιουρθούρ, εκτυλίσσεται το νέο θρίλερ της Yrsa Sigurdardottir.

      Κοντά στο φιόρδ, στην απομονωμένη φάρμα Κβαρβ (που σημαίνει «κρυφό»), έχει εγκατασταθεί η οικογένεια του 37χρονου Ρέινιρ Λόγκαρσον, που αποτελούνταν από τον ίδιο, την επίσης 37χρονη σύζυγό του Άσα και τις δύο κόρες τους: την 15χρονη Ίρις και την 8χρονη Γκίγια.

     Ο Λόγκαρσον, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ισλανδία, αλλά σπούδασε στις ΗΠΑ και μαζί με την σύζυγό του, δημιούργησαν μια ιδιαίτερα επιτυχημένη εταιρεία με αντικείμενο την τεχνολογία των υπολογιστών. Όμως η εμφάνιση ενός όγκου στον εγκέφαλο του Λόγκαρσον, επηρέασε κάποιες από τις ικανότητές του. Έτσι μετά την επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε για την αφαίρεσή του, αναγκάστηκε να πουλήσει την εταιρεία έναντι ενός αστρονομικού ποσού («τα ποσά που αναφέρονταν της θύμιζαν τα νούμερα που περνούσαν από μπροστά της στο μάθημα της αστρονομίας στο κολέγιο-ασύλληπτα μεγάλα για να μπορεί να τα συλλάβει») και να επιστρέψει στην Ισλανδία. Αγόρασαν αυτήν την φάρμα και εγκαταστάθηκαν εκεί, εδώ κι ένα χρόνο περίπου.

     Ένας γείτονάς τους, ο Καρλ, που τις τελευταίες μέρες έχει κάνει ανεπιτυχείς προσπάθειες να επικοινωνήσει μαζί τους, αποφασίζει, παρά τις δυσμενείς χειμωνιάτικες συνθήκες, να επισκεφθεί τη φάρμα, για να διαπιστώσει τι συμβαίνει, αφού «κανείς δεν είχε νέα από την οικογένεια εδώ και σχεδόν μια βδομάδα». Διαπίστωσε ότι τα αυτοκίνητα της οικογένειας ήταν στη θέση τους, πράγμα που σημαίνει ότι δεν έφυγαν ξαφνικά για κάποιο ταξίδι κι ότι τα ζώα στο στάβλο ήταν ήσυχα, που σημαίνει ότι ήταν ταϊσμένα. Παρ’ όλα αυτά, τέτοια ησυχία ήταν απόκοσμη και αφύσικη. «Το ένστικτό του, του έλεγε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά και είχε μάθει να μην αγνοεί αυτήν την αίσθηση. Δεν τον είχε απογοητεύσει ποτέ, από όσο μπορούσε να θυμηθεί».

     Για μια ακόμη φορά, το ένστικτό του, αποδεικνύεται σωστό. Αφού όταν μπήκε στο σπίτι από μια είσοδο που βρήκε ξεκλείδωτη, βρέθηκε μπροστά σε ένα αποτρόπαιο θέαμα. Τα τρία θηλυκά μέλη της οικογένειας και η νεαρή οικιακή βοηθός, ήταν κατακρεουργημένα, με το αίμα να έχει διασκορπιστεί σε κάθε επιφάνεια. Παράλληλα δεν μπόρεσε να εντοπίσει πουθενά τον Ρέινιρ. Ο Καρλ ενημέρωσε αμέσως την αστυνομία.

     Από τους πρώτους που έφτασαν στον εφιαλτικό τόπο του εγκλήματος, η αγριότητα του οποίου σόκαρε ακόμα και τους πιο έμπειρους αστυνομικούς, ήταν ο επιθεωρητής Τιρ και η ιατροδικαστής Ίθουν. Οι έρευνες που ξεκινούν άμεσα, θα φέρουν στο φως κρυμμένα μυστικά της οικογένειας, αλλά και τον επιθεωρητή Τιρ, αντιμέτωπο με το δικό του τραγικό παρελθόν.

     Πολύ αξιόλογο θρίλερ, στο οποίο η συγγραφέας χτίζει το σασπένς σελίδα τη σελίδα με μεγάλη δεξιοτεχνία. Μια ιστορία περίπλοκη, συνταρακτική, βίαια, τρομακτική, με αριστοτεχνικό φινάλε. Εξαιρετική η περιγραφή των παγωμένων, χειμωνιάτικων τοπίων, όπως και του σκοτεινού βάθους της ανθρώπινης ψυχής, αλλά και του πως το παρελθόν επηρεάζει το παρόν και το μέλλον του κάθε ενός από εμάς. Ένα μυθιστόρημα που αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη και τον κρατάει δέσμιο μέχρι την τελευταία σελίδα.     

ΓΕΝΤΙ ΚΟΥΛΕ

Η ΒΑΣΤΙΛΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΥΖΙΝΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΙΑΝΟΣ
Σελ. 327, Μάιος 2025

      Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο, για μια από τις πιο σκληρές φυλακές στην Ελλάδα, τις φυλακές του Επταπυργίου που ήταν σε λειτουργία μέχρι πριν από λίγα χρόνια, είναι το «Γεντί Κουλέ» του δημοσιογράφου και συγγραφέα Σπ. Κουζινόπουλου.

     «Για περισσότερο από έναν αιώνα το Γεντί Κουλέ αποτελούσε μια από τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και της χώρα ολόκληρης. Εξού και τα δεκάδες ρεμπέτικα τραγούδια, τα διηγήματα, τα ποιήματα, οι μαρτυρίες, οι ιστορίες για το περιβόητο, το ξακουστό Επταπύργιο. Μια από τις θρυλικότερες φυλακές στην Ελλάδα που έγινε γνωστή στο πανελλήνιο και ως «αποθήκη ψυχών», «κολαστήριο», «υγρός τάφος» αλλά και ως «τάφος των ζωντανών» όπως χαρακτήριζε την κεντρική φυλακή της Θεσσαλονίκης πριν έναν ακριβώς αιώνα ένας από τους δεσμώτες της».

     Στο ΒΑ άκρο των τειχών της Θεσσαλονίκης, υπήρχε ένα παλαιοχριστιανικό κάστρο, το οποίο ενισχύθηκε την βυζαντινή περίοδο και προσέφερε πολλά στην άμυνα της πόλης. Από τη δεκαετία του 1890 όμως, χρησιμοποιήθηκε από την οθωμανική διοίκηση ως φυλακή.

     Το κτίριο δεν άλλαξε χρήση μετά την απελευθέρωση. Αυτό που άλλαξε-προς το χειρότερο- ήταν οι συνθήκες κράτησης. Οι κακές κτιριακές υποδομές, οι «ατυχείς» επιλογές της διεύθυνσης και του προσωπικού, η υπο-χρηματοδότηση και ο μεγάλος αριθμός των εγκλείστων, δημιουργούσε συνθήκες άθλιες. Αποκορύφωμα ήταν η εποχή της Μεταξικής δικτατορίας, της κατοχής, του εμφυλίου και της σκληρής ακροδεξιάς κυριαρχίας. Τότε λειτούργησαν και τα λεγόμενα «θανατοδικεία» (δηλ. τα έκτακτα στρατοδικεία), τα οποία εξέδιδαν αποφάσεις καταδικαστικές σε θάνατο με ρυθμό «βιομηχανίας», βασιζόμενα σε σαθρές κατηγορίες, με πιο συχνή αυτή της κατασκοπίας.

     Ο Σπ. Κουζινόπουλος, κάνοντας πολύχρονη έρευνα αναζητώντας στοιχεία σε αρχεία, εφημερίδες, βιβλία, πρακτικά δικαστηρίων, ληξιαρχεία κλπ αλλά και συνομιλώντας με έγκλειστους, μας μεταφέρει τη φρίκη που έζησαν όσοι είχαν την ατυχία να περάσουν τις πύλες του Γεντί Κουλέ.

     Το σημαντικό και αποκαλυπτικό αυτό βιβλίο, συμπληρώνουν παραρτήματα με τα ονόματα των εκτελεσμένων στην Κατοχή, τα ονόματα των εκτελεσμένων του Εμφυλίου και τη λίστα των μελλοθάνατων του 1950.

     Επίσης παρατίθενται οι πηγές απ’ όπου αντλήθηκαν στοιχεία, όπως κρατικά αρχεία, τηλεοπτικές εκπομπές, δημοσιεύματα σε εφημερίδες και περιοδικά, καθώς και εκτενής βιβλιογραφία.

     Παρουσίαση του βιβλίου, θα γίνει στη Νάουσα, την Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026, στις 11, στο βιβλιοπωλείο Bookstagram.     

ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ

ARTHUR CONAN DOYLE
Μετάφραση: ΑΝΝΑ ΒΑΝΤΗ
Εκδόσεις ΠΗΓΗ
Σελ. 220, Οκτώβριος 2025

      Σε ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της αποικιοκρατίας στην αφρικανική ήπειρο, αναφέρεται το βιβλίο της σημερινής παρουσίασης.

     Ο sir A. C. Doyle (1859-1930), ήταν σκωτσέζος συγγραφέας και γιατρός. Έμεινε στην ιστορία της λογοτεχνίας, ως ο δημιουργός του ιδιοφυούς αλλά κι εκκεντρικού ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς, ενός από τους πιο διάσημους χαρακτήρες αστυνομικών ιστοριών όλων των εποχών. Αν κι έγινε γνωστός κυρίως για τα αστυνομικά του διηγήματα, είχε πλούσιο συγγραφικό έργο, που περιλαμβάνει, εκτός από επιστημονικά συγγράμματα, ιστορικά μυθιστορήματα κι έργα κοινωνικής κριτικής.

     Σ’ αυτήν την τελευταία κατηγορία μπορούμε να εντάξουμε το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα. Μέσα από αυτό, ο συγγραφέας καταγγέλλει τα αποικιοκρατικά εγκλήματα του Βελγίου στο Κονγκό (1885-1908). Όπως γράφει η μεταφράστρια του βιβλίου: «Στα χρονικά της ιστορίας, ορισμένα γεγονότα αποτελούν συγκλονιστικές μαρτυρίες για τα βάθη της ανθρώπινης απληστίας και σκληρότητας. Μεταξύ αυτών, ο εποικισμός της Αφρικής κατέχει εξέχουσα θέση-ένα έπος εκμετάλλευσης, βίας και αχαλίνωτης φιλαργυρίας. Στο επίκεντρο αυτής της ζοφερής αφήγησης βρίσκεται το Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό, μια τεράστια έκταση γης στην Κεντρική Αφρική, που κάποτε βρισκόταν υπό την αδίστακτη κυριαρχία του βασιλιά Λεοπόλδου Β! του Βελγίου».

     Ο Βέλγος μονάρχης προσέλαβε τον γνωστό εξερευνητή  Στάνλεϊ, ο οποίος εξερεύνησε την κοιλάδα του ποταμού Κονγκό. Το 1879, έφερε στον βασιλιά εκατοντάδες συμβόλαια με φυλάρχους του Κονγκό, με τα οποία του παραχωρούσαν την προγονική γη, έναντι ευτελούς ανταλλάγματος. Οι φύλαρχοι, όντας αναλφάβητοι, δεν ήξεραν τι πραγματικά υπέγραφαν και πόσο δεσμευτικά ήταν αυτά τα συμβόλαια. Στη Διάσκεψη του Βερολίνου το 1885, ο Λεοπόλδος Β!, κατάφερε να αναγνωριστεί το Κονγκό ως προσωπική του (!!) περιουσία. Έτσι έφτασε ο μονάρχης ενός «τεχνητού» κρατιδίου με έκταση μόλις 30.500 τ. χλμ (δηλ. μικρότερο από τη Μακεδονία), να είναι ιδιοκτήτης μιας έκτασης 2.345.000 τ. χλμ (δηλ. όσο είναι η Ευρώπη, χωρίς τη Ρωσία).

     Με το πρόσχημα της φιλανθρωπίας, του εκπολιτισμού και εκχριστιανισμού του τοπικού πληθυσμού, προέβη σε μία άνευ προηγουμένου λεηλασία του φυσικού πλούτου της περιοχής (ελεφαντόδοντο και καουτσούκ), χρησιμοποιώντας τους ίδιους τους ιθαγενείς ως εργατικό δυναμικό με ελάχιστο μισθό. Για να «πειστούν» οι κάτοικοι να «συνεργαστούν», ο καλά οπλισμένος στρατός που δημιούργησε, χρησιμοποιούσε κάθε πρόσφορο μέσο: δολοφονίες, βασανιστήρια, ακρωτηριασμούς. «Αλλά ποτέ δεν υπήρξε ένα τέτοιο μείγμα μαζικής απαλλοτρίωσης και μαζικής σφαγής, όλα αυτά υπό το απεχθές πρόσχημα της φιλανθρωπίας και με τα χαμηλότερα εμπορικά κίνητρα ως αιτία. Αυτή η άθλια και ανέντιμη υποκρισία κάνει αυτό το συγκεκριμένο έγκλημα απαράμιλλο στη φρίκη του».

     Όταν αυτές οι ωμότητες έγιναν γνωστές, χάρη στο πείσμα του Ε. Μορέλ, ενός κατώτερου υπαλλήλου της βρετανικής ναυτιλιακής εταιρείας που έκανε τις μεταφορές από και προς το Κονγκό, πολλοί σημαντικοί άνθρωποι αντέδρασαν έντονα και προσπάθησαν να τις σταματήσουν. Ξεσηκώθηκε διεθνής κατακραυγή κατά του Λεοπόλδου, ο οποίος για να αποσείσει τις ευθύνες του, πούλησε (!!) το Κονγκό στο Βελγικό κράτος το 1908, έναντι εκατοντάδων εκατομμυρίων βελγικών φράγκων.

     Ο Α. Κ. Ντόιλ, είναι ένας από τους πολλούς που αντέδρασαν κι αυτό το βιβλίο εντάσσεται στα πλαίσια της πολεμικής εναντίον του Λεοπόλδου και των μεθόδων του. Βασισμένος σε αληθινές ιστορίες, μαρτυρίες, αποδείξεις και ντοκουμέντα, παρουσιάζει ανάγλυφα τη φρίκη που σημάδεψε μια ολόκληρη ήπειρο.

     Το 1960, το Κονγκό κέρδισε την ανεξαρτησία του, αλλά για να εξυπηρετήσει τα γεωπολιτικά συμφέροντα άλλων δυνάμεων, μπήκε σε περιπέτειες άλλου είδους, όμως εξίσου φονικές (διαμελισμός της χώρας, εμφύλιοι, πραξικοπήματα, δολοφονίες λαοφιλών πολιτικών κλπ). Αυτή όμως είναι μια άλλη ιστορία

ΧΑΛΚΙΝΑ ΚΑΤΩΦΛΙΑ

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ
Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ
Σελ. 478, Οκτώβριος 2025

      

     Πριν από τέσσερις μήνες, κυκλοφόρησε το εξαιρετικό μυθιστόρημα «Χάλκινα Κατώφλια» που έγραψε ο Ισ. Ζουργός και είναι μια «διαφορετική» προσέγγιση των ομηρικών επών.

     Την ιστορία αφηγείται ένας νεαρός Παίονας που οι Αχαιοί ονόμασαν Λύκαστο, δηλ. «κάποιος που έχει σχέση με το φως» (το όνομα προέρχεται από τη ρίζα «λυκ» που σημαίνει φως). Ο νεαρός αυτός, από παιδί ήταν ιδιαίτερος. Ήταν «εκείνο το αγόρι που άκουγε Φωνές και είχε την υπέρμετρη φιλοδοξία να κάνει χειραψία με τους θεούς […] Από τότε που είχε λυθεί η γλώσσα μου και γυρνούσα μισόγυμνος στο χωριό, όλοι είχαν καταλάβει πως κρυφάκουγα τους θεούς και αφουγκραζόμουν όλα τα ξωτικά του δάσους και του ποταμού».

     Από σύμπτωση βρέθηκε στο στρατό του βασιλιά Πυραίχμη, που πήγαινε να βοηθήσει τους Τρώες να αντιμετωπίσουν τους Αχαιούς. Σχεδόν αμέσως αιχμαλωτίστηκε από τον Οδυσσέα κι από τότε τον υπηρετούσε σαν δούλος και ζούσε μαζί του στον καταυλισμό-στρατόπεδο που είχαν στήσει οι Αχαιοί μπροστά από τα τείχη της Τροίας. Αυτός ο συγχρωτισμός τον επηρέασε βαθιά! «Τέτοια πιστεύουν και οι Τρώες και οι Αχαιοί, αυτός είναι ο κόσμος στους ύμνους και στις προσευχές τους, σ’ αυτόν πίστεψα κι εγώ. Το δικό τους σύμπαν είναι πιο σύνθετο από ένα ποτάμι, μια φοραδοκέφαλη θεά κι ένα δάσος. Όλα είναι περίπλοκα στο μυαλό τους, όλα περισσεύουν σε πλήθος: οι λέξεις, τα νοήματα, οι μηχανές, οι εφευρέσεις, οι αφηγήσεις, τα γράμματα πάνω στις ψημένες κεραμίδες, τα πάθη, οι συνωμοσίες. Εξαιτίας ή χάρη σ’ αυτούς μεγάλωσα, πονήρεψα».

     Έμεινε στην υπηρεσία του Οδυσσέα μέχρι την πτώση της Τροίας, χωρίς να δοκιμάσει απ’ το «αλεύρι των ανθρώπων» και τον ακολούθησε στο μεγαλύτερο μέρος της περιπλάνησης του. Τώρα ηλικιωμένος πια, αφηγείται στα μέλη του μικρού οικισμού που ίδρυσε μετά την επιστροφή του στον τόπο που γεννήθηκε, σε μια όχθη του Αξιού, τα πεπραγμένα του βίου του.

     Είναι κάποια -λίγα- βιβλία, που είναι τόσο καλογραμμένα και συναρπαστικά που σε καθηλώνουν. Σε γραπώνουν, σε βάζουν στον κόσμο τους και δεν σε αφήνουν να ξεφύγεις. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι το «Χάλκινα Κατώφλια». Διαβάζεις, γυρνάς τις σελίδες και «βλέπεις» τους Τρώες και τους Αχαιούς να πολεμούν. «Ακούς» την κλαγγή των όπλων, το χρεμέτισμα των αλόγων, το ήσυχο τρίξιμο των σκαρμών του πλοίου όταν πλέει σε ήρεμες θάλασσες, τον αχό της άγριας καταιγίδας, τις οιμωγές και τις ικεσίες των αιχμαλώτων. «Μυρίζεις» τη μεταλλική οσμή του αίματος, τον καπνό της καιγόμενης πόλης, τη δυσωδία του στρατοπέδου.

     Όλα αυτά βέβαια σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης. Γιατί το βιβλίο είναι πολλά περισσότερα. Είναι μια αντιπολεμική φωνή, έχει φιλοσοφικές και θεολογικές προεκτάσεις. Όπως πολλά από τα βιβλία του συγγραφέα σου θέτει ερωτήματα που σε βάζουν να σκεφτείς και -νομίζω πως αυτή είναι η μεγαλύτερη επιτυχία κάθε βιβλίου- μένει στο μυαλό σου για καιρό μετά την πρώτη ανάγνωση. «Πάνω από όλα όμως, το βιβλίο, ως μυθιστόρημα, υπακούει στο πρώτο ζητούμενο του γραμματειακού είδους στο οποίο ανήκει, να αποτελέσει ένα γραφείο ταξιδίων για μακρινούς προορισμούς, τους οποίους συχνά καθορίζουν οι Άρπυιες, οι θεότητες των ριπαίων ανέμων».

     Ένα βιβλίο που του αξίζουν πολλοί αναγνώστες!!   

Η ΦΥΓΗ

ΕΝΑΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ. ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Σελ. 191, Μάιος 2024

 

     Τις τραγικές μέρες της κατάρρευσης του μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ και της άτακτης υποχώρησης των ελληνικών στρατευμάτων κατά την μικρασιατική εκστρατεία τον Αύγουστο του 1922, περιγράφει στο βιβλίο του ο Δ. Κιουσόπουλος (1897-1989).

     Υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων, αφού υπηρετούσε τη θητεία του ως οπλίτης αρχικά και ως υπαξιωματικός αργότερα, στο εκστρατευτικό σώμα. Το βιβλίο όμως δεν το έγραψε τις μέρες της καταστροφής. Άλλωστε δεδομένων των συνθηκών είναι αμφίβολο αν θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο. «Γράφτηκε μισό αιώνα αργότερα το 1972, με αφορμή την 50^η επέτειο από τη Μικρασιατική Καταστροφή […] αντιδρώντας στις δημόσιες εκδηλώσεις της στρατιωτικής δικτατορίας, αποφάσισε να αποτυπώσει τη δική του εμπειρία…».

     Τις κρίσιμες μέρες, βρισκόταν στο καμίνι του μετώπου και έτσι έχει τη δυνατότητα να περιγράψει τις σκηνές χάους που προκάλεσε η υποχώρηση του στρατού, αλλά και αρκετών χιλιάδων αμάχων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. «…το νεοελληνικό εκστρατευτικό σώμα στη Μικρά Ασία επέστρεψε ασύντακτο και καταπτοημένο […] Οι φαντάροι ήταν μόνοι, πεινασμένοι και απογοητευμένοι από την ανοργανωσιά του στρατού και την αδιαφορία του κράτους. Κυριαρχούσε η κυνική λογική «ο σώζων εαυτόν σωθήτω»…

     Πέρα από τις ολοζώντανες περιγραφές των μαχών, της ψυχολογίας των στρατευμένων, των σκηνών καταστροφής και χάους, αξιοσημείωτη είναι η προσπάθεια του συγγραφέα να είναι δίκαιος και να μην εξαπολύει κατηγορίες ή να ψάχνει για ενόχους, ενώ προσπαθεί να λάβει υπ’ όψη όσα περισσότερα δεδομένα είναι διαθέσιμα, αφού ακόμη και σήμερα, εκατό χρόνια μετά, υπάρχουν «σκοτεινές περιοχές». «Εδώ δεν πρόκειται να κάνω τον απολογητή ή τον κατήγορο καμιάς καταστάσεως. Θα αφηγηθώ μονάχα τα γεγονότα της προσωπικής μου εμπειρίας…».

     Το βιβλίο «Η Φυγή» είναι πολύτιμο από πολλές απόψεις. Αποδίδει με άμεσο, ολοζώντανο τρόπο τα όσα συνέβαιναν εκείνο τον Αύγουστο και κυρίως το πως τα βίωναν οι συμμετέχοντες, αφού «Την ιστορία δεν την συνθέτουν πολλές φορές τα επίσημα αρχεία» αλλά «οι προσωπικές εμπειρίες των απλών ανθρώπων, τα ατομικά βιώματα».

     Στο βιβλίο, περιλαμβάνεται σαν πρόλογος, ένα ενδιαφέρον και κατατοπιστικό κείμενο της Κωνσταντίνας Ε. Μπότσιου, καθηγήτριας Πολιτικής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

ΠΙΚΡΟΣ ΧΟΡΟΣ / ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΠΟΙΗΣΗ

ΠΙΚΡΟΣ ΧΟΡΟΣ
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΑΤΑΝΤΖΗΣ
Σελ. 80, Δεκέμβριος 2025

ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΠΟΙΗΣΗ
ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ
Σελ. 112, Δεκέμβριος 2025

 

     Με ακόμη δύο ενδιαφέρουσες συλλογές, εμπλουτίστηκε η σειρά Μικρή Βιβλιοθήκη Ποίησης των εκδόσεων Ανάλεκτο.

     Η πρώτη με τίτλο «Πικρός Χορός», απαρτίζεται από ποιήματα του Χρήστου Μπαταντζή (1942-2023), του οποίου η δημιουργικότητα εκτός από το θέατρο, επεκτεινόταν και στην ποίηση, μια πλευρά της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του,  που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή. «Η ποιητική συλλογή Πικρός Χορός συγκροτήθηκε από δύο ομάδες ποιητικών καταλοίπων του Χρήστου Μπαταντζή που μου εμπιστεύθηκαν η κ. Κατερίνα Μπαδόλα με τον κ. Θόδωρο Σαμαρά την πρώτη και η κ. Μαρία Τσιαμούλου τη δεύτερη. Η πρώτη ομάδα ποιημάτων, χωρισμένη σε τρεις ενότητες, βρισκόταν μαζί με άλλο υλικό στο αρχείο του συμμαθητή και φίλου τού Μπαταντζή, του ζωγράφου, γλύπτη και χαράκτη Γιώργη Μπαδόλα […] Η δεύτερη ομάδα προέρχεται από το αρχείο του ίδιου του Μπαταντζή…».

     Τα ποιήματα, που όπως προκύπτει από διάφορα στοιχεία, γράφτηκαν όλα τη δεκαετία του ’60, είναι χωρισμένα σε τέσσερις ενότητες: «Ποιήματα των έξη», «Έμμετρες ώρες», «Χωρίς τίτλο» και «Ανάσες». Την έκδοση, που είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Χ. Μπαταντζή, προλογίζει ο Άκις Θωμαϊδης.

     Η δεύτερη συλλογή που έχει τίτλο «Κάτι Σαν Ποίηση» αποτελείται από ποιήματα του Π. Παναγιωτίδη, που έχουν  γραφτεί μεταξύ 2009-2023 (ενώ υπάρχει κι ένα του 1984). Είναι χωρισμένη στις ενότητες «Σούρτα Φέρτα Στο Χρόνο», «Παλεύοντας Με Τον Χρόνο», «Η Εποχή Της Ευαισθησίας Είναι Χειμώνας Διαρκείας», «Καθημερινός Πολιτισμός» (η ενότητα με τα περισσότερα ποιήματα), «Τέλος Της Παρένθεσης Τι; Εμείς! Οι Άλλοι Φταίνε» και «Μέρες Σημαδεμένες». Παραθέτω το πολύ εύγλωττο ομώνυμο της συλλογής ποίημα

 

Μισός αιώνας γράψε, σβήσε,

διόρθωνε και πάλι ξανά,

Μισού αιώνα δισταγμοί να ξεφυσήσω σκέψεις,

πεισματικό κράτημα αναπνοής,

χαμηλόφωνες εκμυστηρεύσεις,

σχεδόν ψιθυριστή ολόκληρη πορεία,

από τη φρεσκάδα της αισιοδοξίας γι’ αλλαγή

στις σκεπτικές ρυτίδες, τους αναστεναγμούς

μπρος στ’ ανάλλαγο.

Τώρα, λίγο πριν την ασφυξία του νου

άνοιξα το συρτάρι

είδα

δίστασα…

Πάλι διόρθωση

ν’ αμβλυνθεί η αγριάδα της νιότης

να μεταλλαχτεί σε ώριμη καταλαγή.

Τότε!

Το Ηφαίστειο της αναβλητικότητας

τίναξε τη λάβα του

εξήντα χρονών ανάσα,

ανακούφιση και λύτρωση.

ΠΑΝΟΣ ΓΕΡΑΜΑΝΗΣ & "ΛΑΪΚΟΙ ΒΑΡΔΟΙ"

ΣΤΙΓΜΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥΣ
ΝΑΥΣΙΚΑ ΓΕΡΑΜΑΝΗ-ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΙΑΝΤΖΗ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 350, Ιούνιος 2025

      Η καθημερινή ωριαία εκπομπή του Π. Γεραμάνη στο Δεύτερο Πρόγραμμα της ΕΡΤ που είχε τίτλο «Λαϊκοί Βάρδοι», είχε μια αδιάλειπτη παρουσία δεκαπέντε ετών (1990-2005). Τη διέκοψε ο αιφνίδιος θάνατος του δημιουργού της το Μεγάλο Σάββατο του 2005, σε ηλικία 59 ετών.

     Για την εκπομπή και τον δημοσιογράφο Πάνο Γεραμάνη έχουν γραφτεί πολλά και μένουν ακόμη τόσα να γραφτούν . Όμως «το βιβλίο αυτό δεν είναι «για» τον Πάνο Γεραμάνη αλλά για τους ανθρώπους που δημιούργησαν και υπηρέτησαν το λαϊκό τραγούδι, τόσο τους διάσημους όσο και τους αφανείς. Δεν είναι μια παρουσίαση των «Λαϊκών Βάρδων», μιας ιστορικής ραδιοφωνικής εκπομπής, αλλά μια ανθολόγηση, μια επιλογή από τα λόγια των εκατοντάδων ανθρώπων που πέρασαν από τα στούντιο του ραδιοφώνου και μίλησαν για τη ζωή τους, για το τραγούδι, για το έργο τους. Αυτοί μιλούν εδώ, αυτοί είναι οι συγγραφείς του βιβλίου, αυτοί το υπαγόρευσαν».

     Όπως γίνεται εμφανές από τα πιο πάνω, οι δύο συγγραφείς του βιβλίου, κάνοντας κοπιαστική έρευνα στις χιλιάδες ώρες ηχογραφήσεων της εκπομπής, επέλεξαν αποσπάσματα στα οποία οι «λαϊκοί βάρδοι», τραγουδιστές, συνθέτες, στιχουργοί αλλά ακόμη και ιδιοκτήτες κέντρων διασκέδασης ή σερβιτόροι, αφηγούνται τις προσωπικές τους ιστορίες και απόψεις. Καλλιτέχνες διάσημοι αλλά και λιγότερο γνωστοί. Και μάλλον οι αφηγήσεις αυτών των τελευταίων έχουν μεγαλύτερη αξία, αφού η πρόσβασή που είχαν στα ΜΜΕ ήταν από ελάχιστη έως ανύπαρκτη, οπότε εδώ «ακούγονται» για πρώτη και ίσως για μοναδική φορά.

     Για να υπάρχει συνοχή, οι συγγραφείς επέλεξαν να οργανώσουν τα επιλεγμένα αποσπάσματα σε 13 κεφάλαια. «Της φτώχειας τα παιδιά», «Η διασκέδαση, τα μαγαζιά», «Για το μπουζούκι και άλλα όργανα», «Φωνοληψίες», «Πανηγύρια», «Αμερική, περιοδείες στο εξωτερικό», «Γνώμες για παλιούς και νέους καλλιτέχνες», «Οι πλούσιοι ξεφαντώνουν», «Γυναίκες στο πάλκο», «Τις πταίει; (για την κρίση του λαϊκού τραγουδιού)», «Οι ξεχασμένοι, οι αδικημένοι», «Κάποιος να με ανακαλύψει», «Μικρές Ιστορίες».

     Το «Πάνος Γεραμάνης και Λαϊκοί Βάρδοι», είναι ένα βιβλίο πλούσιο σε πληροφορίες. Ένα βιβλίο επίτευγμα αν αναλογιστεί κανείς τον όγκο του υλικού στον οποίο έπρεπε να εντρυφήσουν οι συγγραφείς του και να επιλέξουν ένα αντιπροσωπευτικό, αλλά ελάχιστο «δείγμα». Ένα βιβλίο που μας δίνει τη δυνατότητα να διερευνήσουμε μια διαφορετική  πλευρά της προσωπικότητας των ανθρώπων της ελληνικής λαϊκής μουσικής παράδοσης, αλλά και να πάρουμε έστω και μια αμυδρή ιδέα, του πλούτου που περιλαμβάνει το αρχείο του Π. Γεραμάνη.

     Το βιβλίο συμπληρώνουν φωτογραφίες και ευρετήριο προσώπων.