ΣΥΜΩΝΗ ΚΑΤΡΑΜΑΔΟΥ

Η Συμώνη Κατραμάδου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μυτιλήνη της Λέσβου. Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία/ Γλωσσολογία και Νομικά στο ΕΚΠA. Απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στην Υπολογιστική Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ Αγγλίας και διδακτορικό στη Θεωρητική Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο του Γιοχάνεσμπουργκ. Εργάζεται ως εμπειρογνώμονας σε πολιτιστικά θέματα στο υπουργείο Εξωτερικών και ειδικεύεται στις ευρωπαϊκές εκπαιδευτικές και πολιτιστικές πολιτικές. Έργα της: «Η Βασίλισσα Του Αιγαίου» (2018, εκδόσεις Ωκεανίδα).

Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας;

     Ένας τόπος. Η Λέσβος. Η γενέτειρά μου Μυτιλήνη. Το φως της, οι απαλές πλαγιές των λόφων της με τις ελιές και τα πεύκα, οι μαιανδρικές ακτές της που σβήνουν στα καταγάλανα νερά του Αιγαίου, η θέα της στην μυστηριώδη Ανατολή. Και μια ποιήτρια. Η Σαπφώ. Προσωπική και ερωτική πολύ πριν το προσωπικό και το ερωτικό γίνουν αποδεκτά στοιχεία στην ποίηση και στην τέχνη. Αυτά τα δύο, ο τόπος και η ποιήτρια έδεσαν μέσα μου το ζυμάρι μιας ιστορίας. Την ιστορία της «Βασίλισσας του Αιγαίου – το ταξίδι της Αταλάντας».

Είναι φανερό ότι απαιτήθηκε κοπιώδης έρευνα για το βιβλίο. Πόσο καιρό σας πήρε να ολοκληρώσετε την έρευνά σας;

     Τέσσερα χρόνια εντρύφησης σε αρχαιολογικά δελτία ανασκαφών, στην βιβλιογραφία, αλλά και σε επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους στην Λέσβο και στα μικρασιατικά παράλια. Έρευνα που την έκανα με μεγάλη  ευχαρίστηση, γιατί μάθαινα και εγώ συγχρόνως για την σημαντική ιστορία του Αιγαίου και των νησιών του, τα πολιτισμικά επιτεύγματα του οποίου την εποχή εκείνη είναι πράγματι εξαιρετικά!

Θέλετε να μεταφέρετε κάποιο μήνυμα με το μυθιστόρημά σας και ποιο είναι αυτό;

     «Άριστος σύμβουλος καιρός». Το απόφθεγμα αυτό αποδίδεται στον σοφό Πιττακό τον Μυτιληναίο που θα συναντήσουμε στην ιστορία μας.  Ο καλύτερος σύμβουλος είναι ο χρόνος. Η μελέτη της ιστορίας έχει και αυτόν, τον διδακτικό χαρακτήρα. Η εποχή που περιγράφω είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, με την άνοδο των τυράννων και των εμπόρων εις βάρος των βασιλέων και της αριστοκρατικής τάξης. Βρήκα σ’ αυτήν απρόσμενες αναλογίες με το σήμερα, μια εποχή μεγάλης ιδεολογικής, οικονομικής και πολιτικοκοινωνικής κρίσης στην χώρα μας. Το δε ιστορικό μυθιστόρημα πιστεύω ότι αποτελεί τον πλέον εύληπτο τρόπο για να γνωρίσει κανείς τα γεγονότα του παρελθόντος. Μαζί με την ευχαρίστηση που προσφέρει μπορεί να ενημερώσει και να παραδειγματίσει. Τριπλό το όφελος.

Η λογοτεχνία μπορεί να είναι μια κοινωνική πράξη;

     Ως απόρροια της δράσης του ατόμου που λαμβάνει υπόψη τον κοινωνικό του περίγυρο και αλληλεπιδρά μαζί του, η λογοτεχνία είναι, πιστεύω, κοινωνική πράξη με συμβολικό χαρακτήρα.

Πότε καταλάβατε ότι θέλετε να γίνετε συγγραφέας;

     Από παιδί αγαπούσα πολύ να διαβάζω λογοτεχνία και μου άρεσε η συγγραφή. Ένα διήγημά μου με θέμα την σφαγή των Καλαβρύτων είχε βραβευτεί με το πρώτο μαθητικό  βραβείο Λέσβου. Δεν είχα επισκεφθεί τα Καλάβρυτα τότε και όταν πήγα χρόνια μετά, ένοιωσα ότι είχα προσφέρει κι εγώ ένα λιθαράκι στην μνήμη του ολοκαυτώματος.

Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;

     Ανακούφιση και χαρά! Δεν διαφέρει πολύ από την χαρά που αισθάνεται η μάνα όταν πρωτοπιάνει το μωρό της στην αγκαλιά της. Όπως το φυσικό έτσι και το πνευματικό παιδί πρέπει να το πιάσεις στα χέρια σου για να πεισθείς για την ύπαρξή του. Τότε μόνον τα συναισθήματα ξυπνάνε πραγματικά μέσα σου.

 Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;

     Αυτονομούνται και συνεχίζουν να ζουν στην σκέψη μου, μέχρι να βρουν τον δρόμο τους σε κάποιο επόμενο μυθιστόρημα. Η μετενσάρκωση των ηρώων της Βασίλισσας του Αιγαίου και κυρίως της βασικής ηρωίδας, της Φοίβης, αποτελεί κυρίαρχο στοιχείο της ιστορίας. Ένα ταξίδι αυτογνωσίας, μέσα από τις περιπέτειες της Ψυχής που αναζητά τον σύντροφό της, τον Έρωτα.

Έχετε βιώσει συναισθήματα παρόμοια με αυτά των ηρώων σας;

     Κάποια τα βίωσα, κάποια είδα να τα βιώνουν άλλοι, κάποια μου τα περιέγραψαν αυτοί που τα έζησαν. Η περιγραφή ενός συναισθήματος, αναρωτιέμαι ακόμα, αν είναι πιο επιτυχημένη όταν αποτελεί προσωπικό βίωμα ή όταν κανείς βλέπει να το βιώνουν άλλοι. Δεν έχω την απάντηση. Σίγουρα, η βιωματική εμπειρία δεν είναι ούτε το μόνο, ούτε το απαραίτητο προαπαιτούμενο για την περιγραφή της.

Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας;

     Θα ήθελα να μοιάσω στην Φοίβη για το θάρρος της και τον τρόπο που αρπάζει τη ζωή απ’ τα κέρατα και στον Ελλάνικο για την ακλόνητη πίστη του. Αν μου μοιάζουν αυτοί, ή κάποιοι άλλοι από τους ήρωες της ιστορίας μας, νομίζω μόνον αυτοί που με γνωρίζουν πραγματικά μπορούν να πουν. Ο δικός μου βαθμός αυτογνωσίας δεν μου δίνει τόσο ξεκάθαρες απαντήσεις.

Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;

     Η μητέρα μου, φανατική αναγνώστρια λογοτεχνίας, η οποία μου έκανε και τις πρώτες παρατηρήσεις επί του κειμένου, ειδικά για το ερωτικό στοιχείο. Δεν την άκουσα, γιατί είχε εμφανώς επηρεαστεί από την σχέση μας, αλλά οι αντιδράσεις της επί του συνόλου με έπεισαν ότι άξιζε να εκδοθεί.

Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;

     Θα ήταν κάποιος που αγαπά την ιστορία, αλλά δεν έχει χρόνο να εντρυφήσει σ’ αυτήν. Επίσης ιδανικός αναγνώστης θα ήταν αυτός που αγαπά την λογοτεχνία και βρίσκει ενδιαφέρον το πάντρεμα των δύο αυτών ειδών, μέσα στο ιστορικό μυθιστόρημα. Σ’ αυτόν τον αναγνώστη Η Βασίλισσα του Αιγαίου έχει να δώσει αρκετά πιστεύω.

Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;

     Θα έλεγα ότι, γράφοντας, έχω καλλιεργήσει κάποιες ιδιότητες του χαρακτήρα μου, που ήταν υποτονισμένες ή παραμελημένες στο παρελθόν, όπως την επιμονή και την υπομονή. Την προσοχή στην λεπτομέρεια, στην έκφραση και στην ανάπτυξη γλωσσικού πλούτου.

Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;

     Δεν ξεκίνησα με κάποιες συγκεκριμένες πεποιθήσεις ως προς την συγγραφή, ούτε ως προς το θέμα μου. Το γεγονός ότι δεν είμαι ούτε ιστορικός ούτε αρχαιολόγος, μου επέτρεψε να απλώσω την έρευνα και να αξιοποιήσω ανομοιογενή στοιχεία που η αυστηρά επιστημονική έρευνα πιθανώς να μην μου επέτρεπε. Υπήρξαν πολλά θέματα που με προβλημάτισαν, όπως π.χ. η σεξουαλική ταυτότητα της Σαπφούς, και στο βιβλίο βλέπετε την άποψή μου στο θέμα αυτό, που σφυρηλατήθηκε μετά από εκτεταμένη βιβλιογραφική έρευνα.

Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας;

     Το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον. Κάθε άνθρωπος βρίσκει σε αυτό που διαβάζει κάτι διαφορετικό, κάτι που ενδιαφέρει τον ίδιο, κάτι που για εκείνον κάτι σημαίνει και που μπορεί να είναι τελείως διαφορετικό από αυτό που είχα εγώ υπόψη.  

Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;

     Ναι, ιδιαίτερα οι αρχαιολόγοι που συμμετείχαν στην μεγάλη παρουσίαση του βιβλίου μου στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης. Ανάλογα με την εμπειρία και την γνώση του ο καθένας, έδωσε βάρος σε διαφορετικό στοιχείο του βιβλίου, στα συμπόσια, στα ταξίδια, στο εμπόριο κρασιού κλπ. Αλλά και μέσα σ’ αυτά τα θέματα, διέκρινε κανείς το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του καθενός για συγκεκριμένα θέματα, όπως π.χ. η θέση της γυναίκας, τα ταφικά έθιμα, οι κοινωνικές σχέσεις, στοιχεία τα οποία άλλοτε είχα τονίσει και άλλοτε όχι. Άλλοι αναγνώστες πάλι εστίασαν στο ερωτικό στοιχείο του βιβλίου, π.χ. στα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των εραστών, στα οποία δεν είχα δώσει συνειδητά βάρος όταν έγραφα. Όλοι σχεδόν μου μίλησαν για το τέλος του βιβλίου και πόσο το βρήκαν ενδιαφέρον, από διαφορετική σκοπιά ο καθένας!

Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;

     Δεν είναι μόνον ένας. Ως παιδί αγάπησα ιδιαίτερα τη «Ζωή εν τάφω» του Μυριβήλη που καθόρισε την στάση μου στην φρίκη του πολέμου, αλλά και τον «Καπετάν Μιχάλη» του Καζαντζάκη για την σημασία του καθήκοντος και της προσωπικής θυσίας. Ως ενήλικα με εντυπωσίασε η Jane Austen για την σχεδόν παντελή έλλειψη περιγραφών και τον οργανικό ρόλο των ελαχίστων που υπάρχουν στην εξέλιξη της ιστορίας, καθώς και για την λογική ανάλυση των θεμάτων της. Αλλά και η «Αντιγόνη» του Jean Anouilh για την σύγχρονη πολιτικο-κοινωνική ανάγνωση στον αρχαίο μύθο. Ένα μυθιστόρημα που δεν μπορώ επίσης να ξεχάσω είναι το «Τοτέμ του Λύκου» του κινέζου Lü Jiamin με την εξαιρετική του ημι-αυτοβιογραφική περιγραφή των συνεπειών της πολιτιστικής επανάστασης του Μάο στην Μογγολία. Στοιχεία όλων αυτών έχουν παρεισφρήσει στο έργο μου. Και βέβαια πολλοί άλλοι έλληνες και ξένοι συγγραφείς που η συνεισφορά τους στην διαμόρφωση του χαρακτήρα και των πεποιθήσεων μου είναι σίγουρα σημαντικές.

Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;

     Εύκολη όταν έχεις έμπνευση, δύσκολη όταν δεν έχεις. Ευτυχώς έχω την πολυτέλεια να γράφω όπως και όποτε έχω την διάθεση και τον χρόνο, αφού έχω άλλους πόρους επιβίωσης και έτσι δεν χρειάζεται να πιεστώ για να βγάλω αποτέλεσμα. Συχνά, άλλωστε, η έμπνευση ερχόταν σε απροσδόκητες στιγμές και όχι με την σειρά που θα περίμενε κανείς. Έτσι, το τέλος το ήξερα σχεδόν από την αρχή, ενώ το πρώτο κεφάλαιο της ονειροπόλησης μιας σχεδόν έφηβης, όπως είναι η ηρωίδα στην αρχή του βιβλίου, το έγραψα τελευταίο. Το γράψιμο για μένα, όπως και η ζωγραφική με την οποία ασχολούμαι ερασιτεχνικά, είναι μια ψυχολογική διέξοδος στην συχνά περίπλοκη καθημερινότητα που ζούμε. Ένα φωτεινό διάλειμμα.

Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας;

     Ετοιμάζω την συνέχεια της Βασίλισσας του Αιγαίου στην Ρωμαϊκή Εποχή. Ο 1^ος π.Χ. αιώνας στην Λέσβο και στο Αιγαίο γενικότερα αποτελεί ίσως την πιο σημαντική πολιτισμικά εποχή μετά τον 7-6^ο αι. π.Χ. που περιγράφω στο Ταξίδι της Αταλάντας. Είναι η εποχή του Μιθριδάτη, του Ιουλίου Καίσαρα, του Πομπήιου, του Κικέρωνα κ.α. όλοι εκ των οποίων πέρασαν ή/και ανέπτυξαν δεσμούς στην Μυτιλήνη! Ο κατακτητής καλλιεργεί θεσμούς και καλλιεργείται πολιτισμικά και από αυτήν την γόνιμη συνεύρεση, με όλες τις εξαιρετικές δυσκολίες που εμπεριέχει, δίνεται μια νέα ώθηση στην οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή του τόπου.  Οι αναλογίες με το σήμερα δεν είναι αμελητέες!

ΤΥΦΛΗ ΓΩΝΙΑ

DEAN KOONTZ

Μετάφραση: ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΡΟΥΞΗΣ

Εκδόσεις: ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Σελ. 461, Ιούνιος 2018

     Ο D. Koontz, είναι ένας πολύ γνωστός αμερικανός συγγραφέας, του οποίου τα βιβλία έχουν μεταφραστεί σε 38 γλώσσες και οι πωλήσεις αγγίζουν το εξωπραγματικό νούμερο των 500 εκατομμυρίων αντιτύπων!!

     Το νέο του μυθιστόρημα, έχει ηρωίδα την Τζέιν Χοκ, μια 28χρονη ικανότατη πράκτορα του FBI, που ζει με τον άντρα της Νικ και τον γιο τους. Ο Νικ, ήδη συνταγματάρχης στα 32 του χρόνια στις Ειδικές Δυνάμεις του αμερικάνικού στρατού, έχει προοπτικές να φτάσει πολύ ψηλά. Μέχρι που μια μέρα, εντελώς ξαφνικά αυτοκτονεί! «Έφτιαχνα φαγητό. Πήγε στην τουαλέτα. Όταν δεν ξαναβγήκε, πήγα και τον βρήκα καθισμένο στην μπανιέρα με τα ρούχα. Είχε μαζί του το μαχαίρι μάχης, το Ka-Bar, και είχε κάνει μια τομή στο λαιμό του τόσο βαθιά, που έκοψε την καρωτίδα».

     Το σοκ για την Τζέιν είναι τρομακτικό. Για να αντιμετωπίσει την απώλεια, αποφασίζει να πάρει μια μεγάλη άδεια. Την «στοιχειώνει» τόσο η ανεξήγητη συμπεριφορά του Νικ, όσο και το μυστηριώδες σημείωμα που άφησε. «Εκείνες οι τέσσερις αλλόκοτες προτάσεις της πάγωναν την καρδιά κάθε φορά που τις σκεφτόταν. Τις επανέλαβε: “Κάτι μου συμβαίνει. Έχω ανάγκη. Έχω μεγάλη ανάγκη. Έχω μεγάλη ανάγκη να πεθάνω”». Προσπαθώντας να βρει απαντήσεις, θα ξεκινήσει μια έρευνα, εκτός των «καναλιών» της υπηρεσίας της. Και το πρώτο πράγμα που ανακαλύπτει, είναι μια ανεξήγητη αύξηση των αυτοκτονιών. «Είναι κατανεμημένες εξίσου σε όλα τα επαγγέλματα. Γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές, αστυνομικοί, δημοσιογράφοι… Αλλά είναι ασυνήθιστες αυτοκτονίες. Επιτυχημένοι και καλά προσαρμοσμένοι άνθρωποι χωρίς ιστορικό κατάθλιψης ή ψυχολογικά προβλήματα ή οικονομικές δυσκολίες. Δεν ταιριάζουν σε κανένα από τα στάνταρ προφίλ των ανθρώπων με τάσεις αυτοκτονίας». Όταν η Τζέιν θα αναζητήσει το γιατί, μέσω ερευνών στο διαδίκτυο, θα δεχθεί άμεσες απειλές τόσο για τη ζωή της ίδιας, όσο και του γιού της. Κάποιοι που όπως φαίνεται έχουν ισχυρότατα συμφέροντα, είναι υπεύθυνοι γι’ αυτές τις αυτοκτονίες. Και είναι τόσο δυνατοί, που για να προστατέψουν τα μυστικά τους, δεν θα διστάσουν να εξοντώσουν οποιονδήποτε θα θελήσει να σταθεί εμπόδιο και να τους αποκαλύψει. «…η οργάνωση που την καταδίωκε ξαφνικά φαινόταν να είναι πανταχού παρούσα, να διαθέτει μεγαλύτερη δύναμη και ακτίνα δράσης από οποιαδήποτε μεμονωμένη οργάνωση επιβολής του νόμου, να είναι πιο αποτελεσματική από τις κυβερνητικές υπηρεσίες που εκείνη γνώριζε, σχεδόν πανταχού παρούσα και παντογνώστρια».

     Όμως η Τζέιν δεν είναι μια οποιαδήποτε γυναίκα. Είναι πεισματάρα, ήταν ερωτευμένη με τον άντρα της και αποφασισμένη να βρει ποιος και γιατί της προξένησε τέτοιο πόνο. Αφού «κρύψει» τον γιο της σε ασφαλές «καταφύγιο», θα προσπαθήσει να αποσυρθεί σε μια «τυφλή γωνία»- εκεί όπου κινούνται εκείνοι που είναι αληθινά εκτός συστήματος και χρησιμοποιώντας με τον καλύτερο τρόπο τις τεχνικές και  μεθόδους που έχει διδαχθεί, να βρει απαντήσεις στα ερωτήματα που την ταλανίζουν.

     Ένα καταιγιστικό, κινηματογραφικού ρυθμού θρίλερ, από έναν από τους κορυφαίους συγγραφείς του είδους.    

ΑΛΗΘΙΝΟΙ ΚΑΙ ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΟΙ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ

Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ

Σελ. 468, Μάιος 2018

     Όσοι παρακολουθούμε τη συγγραφική πορεία του Γ.  Γρηγοράκη, εντυπωσιαζόμαστε από την ικανότητα που έχει να   μεταβαίνει από το ένα λογοτεχνικό είδος στο άλλο και από την μία εποχή σε μια άλλη, διαφορετική, από βιβλίο σε βιβλίο. Θαυμάζουμε ακόμη την δυνατότητά του να αντιλαμβάνεται εγκαίρως τα «σημεία των καιρών» και περιγράφοντάς τα, να τα μετουσιώνει σε λογοτεχνία υψηλής ποιότητας. Τέλος, απολαμβάνουμε τους καλοστημένους μύθους, τους διεισδυτικά δομημένους χαρακτήρες, την άριστη γνώση και χρήση της γλώσσας και τον εξαιρετικό τρόπο γραφής του.

     Το καινούριο του μυθιστόρημα, δεν θα μπορούσε να είναι κατώτερο από τα προηγούμενα. Περιέχει όλα τα παραπάνω και μάλιστα σε υπερθετικό βαθμό. Τολμώ να πω ότι στο «Αληθινοί Και Ονειροπόλοι», ο Γ. Γρηγοράκης βρίσκεται στην πιο ώριμη και συγγραφικά γόνιμη εποχή.

     Το μυθιστόρημα αφηγείται την ιστορία της οικογένειας Αληθινού, ο πρόγονος της οποίας Λέων, οραματίστηκε τη δημιουργία ενός οινοποιείου που θα επεξεργαζόταν τα σταφύλια του οικογενειακού χρήματος στη Μαντίνεια. «Σύμφωνα με το όραμα του Λέοντα Αληθινού, που περιέγραφε επακριβώς στο καφενείο πίνοντας το κρασί του, θα αγόραζε δύο τουλάχιστον εκτάσεις ακόμη, συνολικά τριακόσια στρέμματα περίπου, μια στην Πελοπόννησο, στην Αργολίδα ή στην Κόρινθο, μια δεύτερη αλλού, στη Μακεδονία, ίσως στη Νάουσα ή στο Αμύνταιο, όπου θα φύτευε άλλες ποικιλίες οινοποιήσιμων σταφυλιών που ευδοκιμούσαν σ’ εκείνα τα μέρη… Δεν υπήρχαν χρήματα για μια επένδυση τέτοιου μεγέθους, αν συνυπολόγιζε κανείς και το κόστος της ανέγερσης του οινοποιείου, συν τον εξοπλισμό. Αλλά του άρεσε αυτή η ιδέα, θα του επέτρεπε να στρέφει το κεφάλι του πέρα δώθε και να ατενίζει περήφανος τον ορίζοντα…». Όμως πόλεμοι, οικονομικές κρίσεις αλλά και «υποκρυπτόμενες παράμετροι της πραγματικότητας» δεν επέτρεψαν ούτε στον Λέοντα, ούτε στο γιό του Άγγελο, να πραγματοποιήσουν το όραμα.

     Τα κατάφερε ο εγγονός Διονύσιος, ο οποίος αφού «είχε τη συναίνεση των φυτών» και με τραπεζικό δανεισμό-οι οικονομικές συνθήκες είχαν βελτιωθεί- προχώρησε στη υλοποίηση του οράματος, την ανέγερση του οινοποιείου των Αληθινών.

     Όπως γράφω και στην αρχή, το «Αληθινοί Και Ονειροπόλοι» είναι ένα εξαιρετικό ανάγνωσμα. Μέσω της αφήγησης της ιστορίας της οικογένειας Αληθινού, μιας οικογένειας της οποίας τα μέλη ήταν ξεχωριστά και ιδιαίτερα, ο συγγραφέας διατρέχει τη νεώτερη ιστορία της Ελλάδας, από το 1929 μέχρι τις μέρες μας και μέσα από τις πράξεις και τις σκέψεις των χαρακτήρων του, μας κάνει κοινωνούς των απόψεων του, που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες, για πολλά θέματα που απασχολούσαν και απασχολούν τον άνθρωπο. Νομίζω ότι το μυθιστόρημα του Γ. Γρηγοράκη, συγκαταλέγεται στα δέκα καλύτερα που διάβασα φέτος. 

    

ΤΟ ΔΕΜΑ

SEBASTIAN FITZEK

Μετάφραση: ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ

Εκδόσεις: ΔΙΟΠΤΡΑ

Σελ. 390, Απρίλιος 2018

     Ο γερμανός συγγραφέας S. Fitzek, με είχε εντυπωσιάσει από τότε που είχα διαβάσει το μυθιστόρημά του «Η Θεραπεία» και αργότερα το «Μαθήματα Νεκροψίας».  Εξίσου εντυπωσιακό είναι το νέο του βιβλίο, ένα ψυχολογικό θρίλερ με τίτλο «Το Δέμα».

     Η Έμα Στάιν, είναι ψυχίατρος που ζει κι εργάζεται στο Βερολίνο. Από μικρή αντιμετώπιζε προβλήματα. Πίστευε ότι στη ντουλάπα της ζούσε ένα… φάντασμα, το οποίο της μιλούσε. Κάτι που ήταν ιδιαίτερα τρομακτικό για ένα παιδί και συχνά τις νύχτες κατέφευγε στην κρεβατοκάμαρα των γονιών της. Η μητέρα της αντιμετώπιζε την κατάσταση με κατανόηση. Ο πατέρας της όμως ενοχλούνταν και της φέρονταν άσχημα και απότομα. Όταν το θέμα έφτασε στο «μη περαιτέρω», οι γονείς της την πήγαν σε παιδοψυχίατρο. Μετά από πολλές συνεδρίες, η Έμα κατάφερε να αντιμετωπίσει και να ξεπεράσει το πρόβλημα. Η όλη διαδικασία μάλιστα την επηρέασε τόσο, που έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στο να στραφεί στις σπουδές ψυχιατρικής.

     Τώρα ενήλικη πια, διακεκριμένη ψυχίατρος, είναι παντρεμένη με τον Φίλιπ, που είναι «ένας από τους καλύτερους αναλυτές του Τμήματος Επιχειρησιακής Ανάλυσης της Ομοσπονδιακής Εγκληματολογικής Υπηρεσίας». Όλα στη ζωή του ζευγαριού πηγαίνουν καλά. Σύντομα αναμένεται η αύξηση των μελών της οικογένειας, αφού η Έμα είναι έγκυος.

     Μέχρι, που μετά από ένα ψυχιατρικό συνέδριο, η Έμα δέχεται μια επίθεση στο δωμάτιο του ξενοδοχείου στο οποίο έμενε. «…είχε πέσει θύμα ενός παρανοϊκού. Ενός κατά συρροήν εγκληματία, που πριν από εκείνη είχε παραμονεύσει άλλες τρεις γυναίκες σε δωμάτια ξενοδοχείου και τους είχε ξυρίσει το κεφάλι, με μια ηλεκτρική ξυριστική μηχανή. Αφού πρώτα τις βίασε σαν κτήνος». Η επίθεση επηρέασε τόσο την ψυχική της ισορροπία, που απαιτήθηκε η νοσηλεία της σε ψυχιατρική κλινική και στη συνέχεια αναγκάστηκαν να μετακομίσουν σε μια ήσυχη γειτονιά του Βερολίνου, ενώ έχασε και το παιδί που κυοφορούσε. Μετέτρεψαν κατ’ απαίτησή της το σπίτι σε «φρούριο» χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία. Παρ’ όλα αυτά, η Έμα εξακολουθεί να φοβάται ακόμα και τη σκιά της. Δεν τολμά να βγει ούτε στον κήπο. Δεν μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό της ούτε με την επιστημονική της κατάρτιση. «Το πρόβλημα με τις ψυχικές νόσους είναι η αδυναμία αυτοδιάγνωσης. Η προσπάθεια να κατανοήσουμε το μυαλό μας με τον δικό μας εγκέφαλο, έχει τις ίδιες προοπτικές επιτυχίας με την προσπάθεια ενός μονόχειρα χειρουργού, να ράψει το δικό του χέρι πίσω στη θέση του. Είναι απλώς αδύνατο».

     Τα βάσανά της όμως δεν έχουν τέλος. Μια σειρά από γεγονότα, θα διαλύσουν και τις ελάχιστες βεβαιότητες που απέμεναν στο ταραγμένο της μυαλό και θα την οδηγήσουν και πάλι στην κλινική. Την θρυαλίδα που πυροδότησε τη χιονοστιβάδα αυτών των γεγονότων, θα αποτελέσει ένα δέμα που ο ταχυδρόμος της γειτονιάς, της άφησε με την παράκληση να το παραδώσει στον πραγματικό παραλήπτη, που ζει στο γειτονικό σπίτι, αφού ο ίδιος δεν τον βρήκε στο σπίτι του, όταν πήγε να το παραδώσει. Το άρρωστο μυαλό της Έμα, την κάνει να πιστέψει ότι το δέμα έχει σχέση με την προσωπική της περιπέτεια και το ανοίγει, με αποτέλεσμα ένα νέο εφιάλτη.

     Το ψυχολογικό θρίλερ «Το Δέμα» είναι εξαιρετικό. Με μοναδική γραφή, με την συγγραφική οξυδέρκεια που παρακολουθεί τις δαιδαλώδεις διαδρομές του ταραγμένου μυαλού της Έμα με τρομακτική ακρίβεια, με περιγραφές που συναρπάζουν, συνεχείς ανατροπές και σασπένς, κρατάει αδιάπτωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την τελευταία σελίδα.     

Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΑΤΑΛΑΝΤΑΣ

ΣΥΜΩΝΗ ΚΑΤΡΑΜΑΔΟΥ

Εκδόσεις ΩΚΕΑΝΙΔΑ

Σελ. 479, Απρίλιος 2018

     Το πρώτο-και πολύ καλό-ιστορικό μυθιστόρημα της Σ. Κατραμάδου κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες.

     Είναι η ιστορία της Φοίβης, μιας νεαρής γυναίκας που επιδιώκοντας την προσωπική της ελευθερία, δεν δίστασε να έρθει σε σύγκρουση με όσα επέτασσε η εποχή και η κοινωνία στις οποίες έζησε.

     Η Φοίβη έζησε τον 7^ο-6^ο αιώνα π. Χ. στη Μυτιλήνη, μία από τις έξι πόλεις-κράτη της Λέσβου. Παντρεύτηκε νεότατη και χήρεψε μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο, αφού ο σύζυγός της χάθηκε στη θάλασσα, όταν το πλοίο του έπεσε σε καταιγίδα ενώ επέστρεφε στη Μυτιλήνη μαζί με τον υπόλοιπο στόλο, μετά από νικηφόρα εκστρατεία. Η τριήρης σώθηκε αν και με αρκετές ζημίες. Η Φοίβη ως κληρονόμος του άντρα της, έγινε ιδιοκτήτρια του πλοίου και αποφάσισε να το μετατρέψει σε εμπορικό, με το όνομα Αταλάντα, πληρώνοντας από την προσωπική της περιουσία για τις αναγκαίες μετατροπές. «Είχα κληρονομήσει ένα πολεμικό πλοίο, όμως εγώ δεν ήθελα τον πόλεμο. Το πλοίο μου θα δούλευε για την ειρήνη».

     Αυτή η δραστηριότητα από ένα νεαρό στην ηλικία άτομο και μάλιστα γυναίκα, σκανδάλισε και σόκαρε την τοπική κοινωνία, παρά το γεγονός ότι δεν ήταν τόσο συντηρητική όσο άλλες (π.χ της Αθήνας). Η Φοίβη για να πετύχει τους στόχους της, θα αναγκαστεί να δώσει σκληρές μάχες με την ευρύτερη οικογένεια-αν και είχε την αμέριστη στήριξη του πατέρα της-και με την κοινωνία. Αφού ελάχιστοι ενστερνίζονταν την άποψή της ότι: «ο άνθρωπος είχε σημασία, οι ικανότητες και ο χαρακτήρας του, όχι το φύλλο ή η καταγωγή του».

     Εκτός όμως από την εμπορική δραστηριότητα, έπρεπε να διαχειριστεί και τα ερωτικά της ζητήματα. Ήταν νέα και όμορφη και η καρδιά της αποζητούσε τον έρωτα. Όμως ο άντρας που θα έστεκε πλάι της, έπρεπε να την αποδεχτεί όπως ήταν. Δηλ. σαν ένα ελεύθερο και ανοιχτόμυαλο πλάσμα.

     Το ιστορικό μυθιστόρημα «Η Βασίλισσα Του Αιγαίου» είναι ένα βιβλίο με πολλές αρετές. Είναι γραμμένο σε εξαιρετικά ελληνικά. Ο τρόπος γραφής του, το κάνει να ρέει αβίαστα. Έχει εξαιρετικές περιγραφές τοπίων, τόπων, καταστάσεων και συναισθημάτων. Ακόμη είναι εμφανής ο κόπος που απαιτήθηκε για να φιλοτεχνηθεί η τοιχογραφία μιας εποχής, για την οποία οι πηγές και τα ανασκαφικά ευρήματα είναι ελάχιστα. Και μάλιστα περιγράφει όχι μόνο τη Μυτιλήνη, αλλά και τους άλλους τόπους που επισκέφθηκε στα ταξίδια της η Αταλάντα, κάτι που κάνει το όλο εγχείρημα ακόμη πιο δύσκολο. Τέλος έχει για κεντρικό χαρακτήρα μια γυναίκα που θέτει στόχους και τους πετυχαίνει χάρη στην ευφυΐα της, το πείσμα, την αταλάντευτη θέλησή της, το εμπορικό της δαιμόνιο και τη διορατικότητα της «σε εποχές που όλα αυτά δεν ήταν αυτονόητα ή ήταν ανήκουστα».

     Ένα μυθιστόρημα που χωρίς να έχεις ίχνος διδακτισμού μας μαθαίνει την Ιστορία μιας εν πολλοίς άγνωστης εποχής και μας προσφέρει ώρες αναγνωστικής απόλαυσης.    

ΤΕΤΗ ΠΑΓΚΑΛΟΥ ΤΣΑΝΙΚΛΙΔΟΥ

Η Τέτη Παγκάλου γεννήθηκε το 1949 στο Ξυλόκαστρο, όπου και ζει. Είναι παντρεμένη και έχει δύο γιους. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ από το Ανοικτό Πανεπιστήμιο απέκτησε μεταπτυχιακό δίπλωμα με ειδίκευση στη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας. Εργάστηκε στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα ως καθηγήτρια αγγλικών. Διηγήματά της δημοσιεύονται από το 1994 σε εφημερίδες και περιοδικά. Έργα της: «Μου Λείπεται Ύπνος» (2015, Ερμής), «Ο Αγριόγατος Πηγαίνει Πάντα Μόνος» (2017, Γαβριηλίδης). 

Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας;

     Είναι ο τόπος και οι κάτοικοι του με την ιδιαίτερη και ενδιαφέρουσα ζωή τους, καθώς και η εποχή στην οποία αναφέρομαι.

Θέλετε να μεταφέρετε κάποιο μήνυμα με το αυτό και ποιο είναι αυτό;

     Είναι η αλήθεια και η ομορφιά για κάποια που τόσο εύκολα ξεχνάμε.

Η λογοτεχνία μπορεί να είναι μια κοινωνική πράξη;

      Εδώ θυμάμαι τον Σέλλεϋ που χαρακτηρίζει τους ποιητές σαν «κρυφούς νομοθέτες του κόσμου». Νομίζω ότι αυτήν την άποψη μπορούμε να την διευρύνουμε για όλα τα πεδία της Τέχνης.

Πότε καταλάβατε ότι θέλετε να γίνετε συγγραφέας;

     Δεν μπορώ να προσδιορίσω με ακρίβεια, ωστόσο από μικρή ηλικία πειραματιζόμουν τρόπον τινά έτσι αυθόρμητα. Σε ώριμη ηλικία αισθάνθηκα την ανάγκη να εκφράσω ιδέες και πράγματα που με είχαν συναρπάσει.

Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;

     Κάποια ικανοποίηση ότι κάτι ολοκλήρωσα και παράλληλα έναν προβληματισμό για την αξία αυτής της προσπάθειάς μου. Περίμενα να ακούσω απόψεις ανθρώπων που τους θεωρώ προικισμένους και ελεύθερους που τίποτα δεν δέχονται με «ένεση», όπως λέει ένας αγαπημένος μου ποιητής.

 Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;

     Δεν είμαι εγώ αρμόδια να αποφανθώ αν πράγματι παραμένουν «ήρωες». Αν κερδίζουν την θέση ηρώων , αυτό εξαρτάται από τον βαθμό που θα εκτιμηθεί το έργο μου. Έτσι λοιπόν τους αφήνω απλά να πορευθούν και να κριθούν.

Έχετε βιώσει συναισθήματα παρόμοια με αυτά των ηρώων σας;

     Σε μεγάλο βαθμό και μάλιστα ακούγοντας αυθεντικές πληροφορίες και διηγήσεις παλαιότερων αυτής της περιοχής,  που μου δημιούργησαν συγκινήσεις τις οποίες μετάγγισα στους ήρωες μου.

Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας;

     Πολλοί, δανείζω άφθονο μέρος των βιωμάτων μου, των αντιλήψεών μου, των εμπειριών μου στους ήρωες μου.

Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;

     Ο μαθηματικός δάσκαλός μου και δάσκαλός του συζύγου μου και των δύο γιών μας Ξυλοκαστρίτης ποιητής Τάκης Μιχόπουλος που μου δίδαξε την αντίσταση στην επιτήδευση και στην προσποίηση κατά την δημιουργία του έργου μου.

Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;

     Ο ακραιφνής και ελεύθερος που έχει σχετικά ενδιαφέροντα.

Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;

     Ναι, το ότι με πονάει η αλήθεια και η ομορφιά περισσότερο από ότι υπολόγιζα. Τρέμω στην ιδέα μήπως αθέλητα κάπου τις αδίκησα. Επίσης, λειτουργώντας η γραφή σαν ψυχαναλυτικό μέσον, μου υπέδειξε νέες πτυχές του χαρακτήρα μου.

Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;

     Εκτίμησα κάποιες ιστορικές πραγματικότητες περισσότερο και κατανόησα καλύτερα τις κοινωνικές δομές και συνθήκες της περιόδου που περιγράφεται.

Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας;

     Με ενδιαφέρει πάρα πολύ και το επιδιώκω. Εδώ ακούγονται απόψεις και προσεγγίσεις κάποτε-κάποτε ξαφνιαστικές και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες.

Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;

     Ναι και εκπλήσσομαι ευχάριστα, μου προσφέρονται έτσι νέες διαστάσεις στο θέμα μου.

Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;

     Παπαδιαμάντης, Καμύ, Ζατέλη και πολλοί άλλοι.

Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;

     Όταν κυριαρχεί ο αυθορμητισμός και δεν γράφεις για να «γιομώσει το χαρτί», τα πράγματα είναι εύκολα γιατί είναι γνήσια.

Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας;

     Ετοιμάζω κάποια διηγήματα.

Σας ευχαριστώ πολύ.

  

ΣΑΝΚΙΑ

ZAKHAR PRILEPIN

Μετάφραση: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΚΡΙΔΗΣ

Εκδόσεις: ΤΟΠΟΣ

Σελ.363, Μάρτιος 2018

     Σε ένα δυναμικό τμήμα της νέας γενιάς της Ρωσίας, που θέλει να δώσει μια διαφορετική προοπτική στην χώρα, αναφέρεται το μυθιστόρημα του Ζ. Πριλέπιν. Ο συγγραφέας, θεωρείται ένα από τα πρόσωπα με έντονη δημόσια επιρροή στη χώρα του και ειδικά στη νεολαία, αλλά και προκαλεί συζητήσεις τόσο με την προσωπική του δράση, όσο και με τα βιβλία του, τα οποία έχουν έντονο πολιτικό περιεχόμενο.

     Οι νέοι αυτοί, δεν έχουν και την καλύτερη άποψη για τη χώρα τους, όπως αυτή μεταμορφώθηκε μετά την αλλαγή και την πτώση του σοβιετικού καθεστώτος. «Το βρομερό, ανέντιμο και ανόητο κράτος που εξολοθρεύει τους αδύναμους, έχοντας δώσει ελευθερία στους άτιμους και τους πρόστυχους-για ποιόν λόγο θα έπρεπε να το ανέχεται κανείς; Για ποιόν λόγο θα έπρεπε να ζει κανείς σ’ ένα κράτος που κάθε λεπτό πουλούσε τον εαυτό του και κάθε πολίτη ξεχωριστά;». Το σύστημα χρησιμοποιεί κάθε διαθέσιμο μέσο για να ωραιοποιήσει τη ζοφερή πραγματικότητα. Ειδικά την τηλεόραση. «Βολεύτηκε απέναντι στην τηλεόραση αρχίζοντας να αλλάζει κανάλια, ως συνήθως διατεθειμένος να λάβει μερικές ανώδυνες δόσεις χυδαιότητας και αμάθειας».

     Ένας από τους νέους που αντιστέκονται, συνήθως με δυναμικό τρόπο, είναι και ο ήρωας του μυθιστορήματος. Άλλοτε κάνει πολύπλοκες πολιτικές σκέψεις κι άλλοτε αντιδρά εντελώς ενστικτωδώς και αφελώς. Ζει ανάμεσα σε δύο κόσμους. Περνάει λίγο χρόνο στην ερημωμένη και παρακμασμένη ρωσική επαρχία όπου ζουν οι παππούδες του, και την οποία ο συγγραφέας περιγράφει με εξαιρετικό τρόπο, τέτοιο που φέρνει στο νου ρώσους κλασικούς. Η επιχείρηση της μεταφοράς του φέρετρου του πατέρα του Σάνκια, ο τρόπος που επέλεξαν και η διαδρομή που ακολούθησαν, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της αφηγηματικής δεινότητας του Πριλέπιν. Τον υπόλοιπο χρόνο του, τον διαθέτει στην πρωτεύουσα η οποία ζει σε μια πλαστή ευμάρεια και συχνά γίνεται πεδίο σκληρής αντιπαράθεσης. Ο Σάνκια εκπροσωπεί όλους αυτούς τους νέους που αισθάνονται ότι το σύστημα που τους θέτει στο περιθώριο είναι εχθρός τους και δεν έχουν άλλη επιλογή παρά την ανηλεή σύγκρουση.

     Πολύ καλό πολιτικό μυθιστόρημα, που δίνει με εξαιρετικό τρόπο, μια άγνωστη στους πολλούς εικόνα της σημερινής Ρωσίας.