ΧΑΛΚΙΝΟ ΓΕΝΟΣ

ΜΑΡΙΑ ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗ

Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ

Σελ. 625, Νοέμβριος 2013

     Θέλω να το πω από την αρχή. Να ξεκαθαρίσω τη θέση μου: θεωρώ το «Χάλκινο Γένος» μεγάλο βιβλίο. Και δεν εννοώ φυσικά σε όγκο (αν και είναι και σε όγκο, αφού αποτελείται από 625 πυκνογραμμένες σελίδες). Εννοώ σε αξία.

     Είναι η ιστορία μιας οικογένειας που ξεκινά από την Αμιένη για να καταλήξει στην Κεφαλονιά. Ο γενάρχης της οικογένειας, είναι ένας φτωχός ιππότης, ο Φραγκίσκος, που ξεκίνησε από την Αμιένη, συμμετέχοντας σε αυτό που στην Ιστορία είναι γνωστό ως η 4^η Σταυροφορία. Όταν οι «σταυροφόροι» εισέβαλαν στην Πόλη, θα «αρπάξει» την Ελένη, κόρη μιας εύπορης οικογένειας, η οποία στην αναστάτωση της πάλης, θα σκοτώσει τον πατέρα της. Από τότε ο θρύλος, θέλει μια κατάρα να βαραίνει την οικογένεια. «Η κατάρα πως Κλάρισσα καμιά δε θα γεννήσει θηλυκό και πως, αν σπάσει η σειρά και κάποια κάνει κόρη, αυτή η κόρη θα σκοτώσει τον πατέρα της κι ύστερα η φαμίλια δεν πρόκειται να ξαναδεί Θεού πρόσωπο ώσπου να σβήσει, με τελευταία μια θυγατέρα άκληρη».

     Ο Φραγκίσκος, το 1217, αφού για λίγα χρόνια έθετε τις υπηρεσίες του σπαθιού του σε όποιον πλήρωνε καλύτερα, κατέληξε στην Κεφαλονιά, που τότε βρισκόταν υπό την κατοχή του Μάγιου Ορσίνι, στο στράτευμα του οποίου είχε υπηρετήσει παλιότερα ο Φραγκίσκος και με τη γενναιότητά του, είχε κερδίσει την εκτίμηση του Ορσίνι. Η υποδοχή ήταν άριστη. «Απ’ τον προστάτη του έλαβε τίτλο και χτήματα ο Φραγκίσκος, μα ήταν κι άξιος στη δούλεψη της γης. Έβαλε αμπέλια που δώσανε ούβα καλή και υπέροχο κρασί, τα εμπορεύτηκε, πλούτισε γρήγορα».

     Οι απόγονοι του Φραγκίσκου, υπήρξανε το ίδιο εργατικοί κι έξυπνοι και έγιναν έτσι οι Κλάρηδες, μια από τις πιο αρχοντικές οικογένειες του νησιού. Γιατί εκτός από τον πλούτο που αύξαιναν οι απόγονοι με την εργατικότητά τους, αλλά και εκμεταλλευόμενοι την εργασία των «σέμπρων», φρόντιζαν να κάνουν και γάμους με κόρες οικογενειών εξίσου πλούσιων και αρχοντικών, πλέκοντας σχέσεις εξουσίας στο νησί.

      Όμως τι θα γίνει με την παλιά κατάρα; Θα σβήσει κάτω από το βάρος των αιώνων ή θα φτάσει κάποια στιγμή που θα επιβεβαιωθεί;

     Πρόκειται για ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα-«έργο εποχής» (όπως το ονομάζει η συγγραφέας του). Δεν ξέρω από πού ν’ αρχίσω. Από τον εξαιρετικά δομημένο μύθο του, τους εκπληκτικά σκιαγραφημένους χαρακτήρες, την ανάπλαση διαφορετικών εποχών, (το μυθιστόρημα διατρέχει οκτώ!! αιώνες), τις μοναδικές περιγραφές τοπίων, πόλεων, χωριών αλλά και κοινωνικών δομών (που μεταβάλλονται αργά, σηματοδοτώντας τη μετατόπιση των πάσης φύσεως εξουσιών και προνομίων), την εξαιρετική γραφή, τις έντεχνα εμβόλιμες λέξεις που δίνουν στο κείμενο την αίσθηση της τοπικής διαλέκτου; Όλα αυτά και άλλα πολλά σε πρώτο επίπεδο, θα ικανοποιήσουν τον απαιτητικό αναγνώστη, που θέλει να απολαύσει μια καλογραμμένη ιστορία. Γιατί για τον πιο «ανήσυχο», που εκτός από τα «εξωτερικά» στοιχεία τον ενδιαφέρει να βρίσκει το κάτι περισσότερο, υπάρχει κι ένα δεύτερο επίπεδο. Στο οποίο, έντεχνα τοποθετημένα μέσα στη ροή του μύθου, θίγονται μια σειρά από θέματα, που λες ότι αν και αφορούν μιαν άλλη εποχή, είναι και σημερινά. Τόσο που προκαλούν κατάπληξη.

     Θα κλείσω με μια παραίνεση. Διαβάστε οπωσδήποτε αυτό το βιβλίο. 

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ

ΑΠΟ ΤΗΝ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ» ΤΟΥ ΦΡΑΝΚΟ

ΣΤΟΝ «ΕΡΑΝΟ» ΤΗΣ ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗΣ (1936-1950)

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ ΧΑΣΙΩΤΗΣ

Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Σελ. 363, Νοέμβριος 2013

     Το βιβλίο του επίκουρου καθηγητή Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Λ. Χασιώτη «Τα Παιδιά Του Εμφυλίου», κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες στη σειρά «Ιστορία Και Πολιτική» των εκδόσεων Εστία.

     Αναφέρεται στο ευαίσθητο ζήτημα του «παιδομαζώματος» και του «παιδοφυλάγματος» όπως επικράτησε να λέγεται η συγκέντρωση των παιδιών, πρωτίστως για ανθρωπιστικούς λόγους, και η απομάκρυνσή τους από περιοχές, όπου είτε εξελίσσονταν μάχες, είτε ο πόλεμος είχε δημιουργήσει συνθήκες (έλλειψη υποδομών, ασφάλειας, τροφίμων κλπ) που έθεταν σε κίνδυνο την υγεία ή και τη ζωή των παιδιών. Βέβαια η συγκέντρωση των παιδιών είτε από τη μια είτε την άλλη παράταξη δεν ήταν μόνο για ανθρωπιστικούς λόγους. «Τα παιδιά αποσπάστηκαν από τις οικογένειές τους για να γλιτώσουν από τα δεινά του πολέμου ή για να αφιερωθούν οι γονείς τους ολόψυχα στον αγώνα, αλλά και για να διαπαιδαγωγηθούν σύμφωνα με τις αντιλήψεις της κάθε πλευράς».

     Στη διάρκεια της έρευνας, ο συγγραφέας αντιλήφθηκε ότι αντίστοιχο ζήτημα, είχε δημιουργηθεί και στον ισπανικό εμφύλιο, ο οποίος μάλιστα προηγήθηκε χρονικά! Έτσι αποφάσισε να ερευνήσει παράλληλα και τις δύο περιπτώσεις, αφού διείδε ότι οι ομοιότητες είναι περισσότερες από τις διαφορές.

     Τα παιδιά που «αυτό που κυρίως συμβόλιζαν ήταν το μέλλον της χώρας, την ελπίδα και τη δύναμη της αναγέννησης, που θα ξεκινούσε από την αρχή την οικοδόμηση του μεταπολεμικού κόσμου», ήταν τα αθώα θύματα του πολέμου. Ξαφνικά, έζησαν τη μεταμόρφωση του κοινωνικού περιβάλλοντος, κάτι που τους επηρέασε αρνητικά και τους δημιούργησε σύγχυση και φόβο, συναισθήματα που επιτείνονταν, όταν υπήρχε απώλεια του ενός ή και των δύο γονέων. Για την προστασία τους, δημιουργήθηκαν η Auxilio Social στην Ισπανία και ο «Έρανος Της Βασίλισσας» στην Ελλάδα. Αντίστοιχα οι Δημοκρατικοί της Ισπανίας και ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, προτίμησαν ή αναγκάστηκαν μετά την ήττα, να μεταφέρουν τα παιδιά στη Σοβιετική Ένωση οι πρώτοι και στις «Λαϊκές Δημοκρατίες» ο δεύτερος. Κάτι που επέτρεψε την Ισπανική και Ελληνική κυβέρνηση να έχουν το κοινό επιχείρημα ότι «οι «κόκκινοι» ή οι «σλαβοκομμουνιστές» είχαν «απαγάγει» τα παιδιά με τη βία και τα είχαν μεταφέρει στο εξωτερικό για να τα «σοβιετικοποιήσουν», να τα κάνουν «πράκτορες του Κρεμλίνου» ή «γενίτσαρους» και στη συνέχεια να τα στείλουν πίσω για να πολεμήσουν και να υπονομεύσουν την ίδια τους την πατρίδα».

     Πρόκειται για μια πλήρη, διαφωτιστική κι αποκαλυπτική (σε κάποιες περιπτώσεις) έρευνα, για ένα θέμα που άφησε ανεξίτηλα σημάδια στις ψυχές των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να αποχωριστούν τις οικογένειές τους, για να μετακινηθούν είτε στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό, αλλά και επέδρασε καταλυτικά στη συλλογική μνήμη των λαών της Ελλάδας και της Ισπανίας. Είναι εμφανές ότι αποτελεί προϊόν κοπιώδους και εξαντλητικής αναζήτησης σε πλήθος αγγλικών, ισπανικών και ελληνικών αρχείων, εφημερίδων, βιβλίων (λογοτεχνικών και ιστορικών) και περιοδικών, ενώ δε λείπουν και οι προσωπικές μαρτυρίες. Βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί τόσο από επιστήμονες ιστορικούς, όσο και από τον κάθε αναγνώστη. 

ΜΙΑ ΖΩΗ ΣΑΝ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

ΑΛΕΚΟΣ ΠΑΠΑΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ

Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

Σελ. 238, 2013

     Τα ημερολόγια που γράφονται από απλούς, «καθημερινούς» ανθρώπους, όταν συμμετέχουν σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα, έχουν μια ιδιαίτερη αξία. Την αξία του αυτόπτη μάρτυρα, που μπορεί να μην «βλέπει» τη συνολική εικόνα, αλλά παραθέτει τη δική του άποψη για τα γεγονότα. Στα ημερολόγια αυτά, οι ιστορικοί δίνουν μεγάλη προσοχή, αφού μπορούν να αντλήσουν αξιόλογες πληροφορίες και κυρίως λεπτομέρειες.

     Ένα τέτοιο ημερολόγιο είναι το βιβλίο «Μια Ζωή Σαν Μυθιστόρημα». Το κράτησε ο Α. Παπασαραντόπουλος, στη διάρκεια της «θητείας» που κλήθηκε να υπηρετήσει και η οποία κράτησε –με μικρά διαλλείματα- σχεδόν μια 10ετία. Οι πρώτες καταγραφές είναι από τις αρχές του πολέμου του 1940 και οι τελευταίες από τις τελευταίες ημέρες του Εμφύλιου, το 1949. Την έκδοση επιμελήθηκαν δύο ανίψια του. Ο Παναγιώτης Κουτσούκος και ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος, οι οποίοι ανέπτυξαν με το «θείο Αλέκο» μια πιο στενή σχέση.

     Ο «θείος Αλέκος» υπήρξε ιδιαίτερος άνθρωπος. «Ο αξέχαστος θείος Αλέκος, έλαμπε πάντα κεφάτος, ευπροσήγορος, με χιούμορ, απλός και- το κυριότατον- ανοιχτοχέρης!...Ο θείος Αλέκος, ως κερασάκι της τούρτας των χαρισμάτων του, είχε και τούτο: διέθετε μια πλούσια, ονειρεμένη για τα παιδικά μας μάτια, βιβλιοθήκη. Με τη σοφή καθοδήγησή του, εντρύφησα σε αμέτρητα βιβλία τόσο της Ελληνικής όσο και της ξένης λογοτεχνίας. Αυτό το δώρο, εσαεί θα το μνημονεύω ευγνωμόνως». Η ζωή όμως, του έδειξε το σκληρό της πρόσωπο. «Έχασε νωρίς την πολυαγαπημένη του σύζυγο, μετά από μακριά και επώδυνη αρρώστια. Δεν ξαναπαντρεύτηκε, φοβούμενος μην πληγώσει την κόρη του και αφοσιώθηκε στην ανατροφή της».

     Ο Αλέκος Παπασαραντόπουλος γεννήθηκε το 1911 στην Καλαμάτα και πέθανε στην Αθήνα το 1997. Τελείωσε τη Μέση Εμπορική Σχολή στην Καλαμάτα, όπου έμαθε εκτός των άλλων, λογιστικά, Αγγλικά και Γαλλικά. Είχε όμως και άλλα ταλέντα. Ήταν πολύ δυνατός στο γραπτό λόγο, αλλά κι εξαιρετικός μουσικός. Από τα πρώτα «ονόματα» της Φιλαρμονικής της Καλαμάτας, που τότε ήταν εταιρία και πλήρωνε τους μουσικούς. Μυείται στον κομμουνισμό και γίνεται από τα πιο δραστήρια μέλη του ΚΚΕ. Ορισμένα χρόνια όμως αργότερα, μη μπορώντας να ανεχτεί το κλίμα που επικρατεί στο κόμμα, αποχωρεί και προσχωρεί στους τροτσκιστές. Το 1931-32 υπηρετεί τη θητεία του. Το 1933 συγκρούεται με τον πατέρα του –λόγω της πολιτικής του τοποθέτησης- και φεύγει για την Αθήνα. Γνωρίζει τη μελλοντική του σύζυγο και λίγα χρόνια αργότερα, νιόπαντρο, τον βρίσκει η επιστράτευση του 1940. Από το χρονικό αυτό σημείο, παρατίθενται στο βιβλίο σχεδόν αυτούσιες, οι ημερολογιακές του καταγραφές, μέχρι το 1949.

     Τα ημερολόγια, παρότι αφορούν μια περίοδο μαχών και πολέμων, δεν είναι πολεμικά με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Ο πόλεμος, οι μάχες, οι σκοτωμοί, οι αιματοχυσίες, δεν περιγράφονται. Υπάρχουν πίσω από τις λέξεις και δίνουν την τραγική αφορμή στον κάτοχο του ημερολόγιου, να εκφράσει τα αντιπολεμικά του αισθήματα και να κατονομάσει τον καπιταλισμό ως «πατέρα» του πολέμου και των δεινών που αυτός προκαλεί, πρωτίστως στις ασθενέστερες οικονομικά τάξεις. «Τα ημερολόγια του θείου είναι «ζωντανά», εκφράζουν συναισθήματα, φόβους, αγωνίες, σκέψεις, προσδοκίες και την καθημερινότητα, τον παραλογισμό και την τραγικότητα του Πολέμου, ενώ η επίσημη Ιστορία είναι, ως οφείλει να είναι, ακριβής, λεπτομερής, απρόσωπη και ψυχρή».

     Το βιβλίο συμπληρώνουν πολλές φωτογραφίες και οκτώ αντιπροσωπευτικά διηγήματα που έγραψε ο Α.Π., κάποια από τα οποία περιλαμβάνονται στη συλλογή «Κύκνειο Άσμα Στο Μέτωπο» (εκδόσεις Παρατηρητής).

     Θα κλείσω παραθέτοντας ένα απόσπασμα από την εισαγωγή που αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό την εντύπωση που αποκόμισα διαβάζοντας το βιβλίο: «Αξίζει να διαβαστεί. Δεν νομίζω να υπάρχουν παρόμοια απλά, αγνά, αληθινά, ανεπιτήδευτα και «ανθρώπινα» πολεμικά ημερολόγια…».

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΕΜΟΙΑΖΕ ΜΕ ΔΟΛΟΦΟΝΟ

MATTI RONKKA

Μετάφραση ΜΑΡΙΑ ΜΑΡΤΖΟΥΚΟΥ

Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 214, Νοέμβριος 2013

     Το πρώτο από τα έξι βιβλία με ήρωα τον ιδιωτικό ντετέκτιβ Βίκτορ Κάρπα, πρώην σοβιετικό αθλητή, προπονητή και κατάσκοπο, τον «άνθρωπο που μοιάζει με δολοφόνο»-χαρακτηρισμό που απέκτησε όταν υπηρετούσε στις ειδικές δυνάμεις του Κόκκινου στρατού-σας παρουσιάζω σήμερα. «Στο στρατό μου έλεγαν: «Κορνοστάγιεφ, μοιάζεις με δολοφόνο». Εγώ νόμιζα πως ήμουν μάλλον ευχάριστος τύπος, στο στρατό όμως λένε γενικά ανοησίες. Εκ των υστέρων κατάλαβα τι εννοούσαν οι αξιωματικοί. Πολλοί παθαίνουν κρίσεις πανικού όταν πιέζονται κι αυτό φαίνεται στο πρόσωπό τους. Εγώ όχι. Νιώθω την αδρεναλίνη να βράζει, το φόβο, τις σκέψεις μου να τρέχουν. Συγχρόνως όμως, η σκέψη μου καθαρίζει, το μυαλό μου παίρνει στροφές και το πρόσωπό μου παγώνει».

     Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, λόγω της φινλανδικής του καταγωγής κι επειδή γνώριζε τη γλώσσα, μετοίκησε στη Φινλανδία. Κι ενώ Ρώσοι και Φιλανδοί θέλουν να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες του, σε δουλειές που δεν είναι εντελώς νόμιμες, ούτε εντελώς παράνομες, ο ίδιος νιώθει ξένος και άπατρις κι ενεργεί με βάση το δικό του ηθικό κώδικα.

«Ποια είναι τα όρια της ηθικής και του ορθού; Πότε ξεπερνιούνται; Εγώ δεν σκοτώνω ούτε βασανίζω ούτε ληστεύω, αλλά δέχομαι να μπλεχτώ σε μια υπόθεση, όπου κάποιο κράτος ή κάποιος πλούσιος χάνει λίγο κι εγώ βγάζω το ψωμί μου. Και τη νύχτα κοιμάμαι ήσυχος. Τελεία».

     Ένα πρωί δέχτηκε την επίσκεψη του παλαιοβιβλιοπώλη Άαρνε Λάρσον, ο οποίος του ανέθεσε να βρει την εξαφανισμένη εδώ και μερικές ημέρες εσθονή σύζυγό του Σίριε, κάτι που αρχικά θεωρεί συνηθισμένη κι εύκολη δουλειά. «Είχα φανταστεί πως θα έβρισκα τα ίχνη της με μερικές ερωτήσεις, έπειτα θα την έφερνα πίσω στο σπίτι της και θα ‘στελνα στον Λάρσον το λογαριασμό: δέκα χιλιάρικα συν ΦΠΑ συν τα έξοδα».

     Ωστόσο η υπόθεση της Σίριε είναι μεγαλύτερη και πολύ διαφορετική απ’ όσο αρχικά δείχνει. Η αναζήτηση του Βίκτορ διαταράσσει τους κύκλους και τις ισορροπίες διάφορων αδίστακτων μαφιόζων που δρουν και στις δύο πλευρές των συνόρων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και θέτει σε κίνδυνο κάποιες «δουλειές» που ετοιμάζουν. Βρίσκεται μπλεγμένος στις «υποθέσεις» Εσθονών λαθρεμπόρων και Ρώσων κατασκόπων, που κανείς δεν ξέρουν για ποιους δουλεύουν πραγματικά και όπου οι λέξεις «φίλος» και «εχθρός» είτε δεν υπάρχουν, είτε έχουν διαρκώς μεταβαλλόμενη σημασία.

     Μια καλογραμμένη αστυνομική ιστορία που δίνει στον συγγραφέα μια πρώτης τάξης ευκαιρία, να μας «συστήσει» τον συμπαθέστατο ήρωά του και να μας παρουσιάσει ένα αναλυτικό ψυχογράφημά του. 

ΣΙΩΠΗΛΗ ΠΕΤΡΑ

ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΑΜΑΝΑΤΙΔΟΥ

Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ

Σελ. 430, Ιανουάριος 2014

     Το βιβλίο που σας παρουσιάζω σήμερα, δεν είναι καινούριο. Κυκλοφόρησε το 2007, αλλά τώρα επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

     Τον Ιούνιο του 1981, η Ίρια Φλεριανού, παίρνει το πτυχίο της Φιλοσοφικής Σχολής από το πανεπιστήμιο της Αθήνας. Την ημέρα της αποφοίτησης, την καλεί στο γραφείο του, ένας καθηγητής της, ο Παντελής Έξαρχος-με τον οποίο λίγο-πολύ είναι «τσιμπημένες» οι περισσότερες φοιτήτριες της σχολής-για να μιλήσουν για το διδακτορικό της. Εκεί ο καθηγητής της, της μιλάει εξαιρετικά κολακευτικά για τα γραπτά της. Παράλληλα της προτείνει να συμμετάσχει ως βοηθός του, σε μια ανασκαφή που θα πραγματοποιήσει σε ένα μικρό νησί του νοτίου Αιγαίου. Η Ίρια δέχτηκε χωρίς δεύτερη σκέψη την τιμητική πρόταση του καθηγητή της και μαζί με την υπόλοιπη ομάδα, αναχώρησαν για το νησί. Όμως πίσω της, άφησε κάποιες «εκκρεμότητες». Η μια από αυτές έχει το όνομα Αλέξης. Είναι ο φίλος της, εδώ και κάποιους μήνες, και η Ίρια τον εγκαταλείπει σε μια δύσκολη στιγμή, αφού εκείνος ετοιμάζεται να παρουσιαστεί ως νεοσύλλεκτος σε στρατόπεδο της Κορίνθου. Μια άλλη «εκκρεμότητα» είναι η μητέρα της. Η οποία, μετά το γάμο της άλλη της κόρης, της Αλεξάνδρας και την εγκατάστασή της στη Βενετία, έχει «κρεμαστεί» πάνω της και της ζητά συνεχώς να επιστρέψει μόλις τελειώσει τις σπουδές της, για να αναλάβει την ξενοδοχειακή επιχείρηση που τους άφησε κληρονομιά ο πατέρας της. Η ίδια έλεγε ότι είχε κουραστεί πια και δεν άντεχε άλλο.

     Δυστυχώς για την ομάδα του καθηγητή Έξαρχου, οι πρώτες ανασκαφές δεν πήγαν τόσο καλά. Τα ευρήματα ήταν μάλλον κατώτερα των προσδοκιών. «Ένας μικρός οικισμός με σπίτια σε ακανόνιστη προσθετική διάταξη που διαχωρίζονταν μεταξύ τους από στενά μονοπάτια. Ο περίβολος με τις ακατέργαστες πέτρες και τους τέσσερις πυργίσκους. Υπολείμματα σαλιγκαριών και αχινών, οστέινες βελόνες, αγκίστρια, αμφορείς από τραχύ σκουρόχρωμο πυλό στις αυλές».

     Όμως, αντίθετα από τα ευρήματα, εντυπωσιακές είναι οι ανατροπές που θα σηματοδοτήσει η επίσκεψη της ανασκαφικής ομάδας στο νησί, στις ζωές πολλών ανθρώπων: ντόπιων και «ξένων». Ανατροπές που θεωρώ καλό να μην αναφέρω, γιατί αν το κάνω, θα αφαιρέσω ένα μεγάλο μέρος των εκπλήξεων που περιμένουν τον αναγνώστη.

     Ένα καλογραμμένο βιβλίο, στο οποίο με εντυπωσίασαν οι κεντρικοί χαρακτήρες του και ιδιαίτερα η εξαιρετική περιγραφή των ψυχολογικών τους διαδρομών και μεταπτώσεων. 

ΟΤΙ ΑΓΑΠΩ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΟ ΣΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΠΟΥΖΟΣ

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Σελ. 423, Απρίλιος 2014

     Το νέο βιβλίο του Γ. Καλπούζου, έφτασε πριν από ελάχιστες εβδομάδες στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Ένα βιβλίο διαφορετικό από τα προηγούμενα, αλλά εξίσου καλογραμμένο.

     Ο Άνδης και η Θάλεια ερωτεύονται από την παιδική τους ηλικία. Ο Άνδης είναι γόνος πολυμελούς οικογένειας φτωχών χωρικών από τον Πλατανιά της Άρτας. «Ο πατέρας του έσπερνε παιδιά θαρρείς κι ήσαν καλαμπόκι. Το ένα μετά το άλλο ωσότου αράδιασε επτά, ζωή να ‘χουνε. Όλα κορίτσια μέχρι τα έξι κι ευτυχώς το αποσπόρι εδέησε να γεννηθεί σερνικό, ειδάλλως δε θα σταματούσε ο κυρ Αλέκος. Το ‘χε καημό μεγάλο ν’ αποκτήσει γιο». Το παράξενο όνομά του, το οφείλει στο νουνό του που τον βάφτισε Αρμάνδο, αλλά επειδή οι οικείοι του «να τον φωνάζουν Αρμάνδο, ούτε συζήτηση», το άλλαξαν σε Άνδης.

     Στο χωριό περνούσε τα καλοκαίρια της, η οικογένεια της συνομήλικής του Θάλειας, που το χειμώνα ζούσε στην Άρτα. Μια τυπική συντηρητική οικογένεια (ο μπαμπάς Χαρίδημος δικαστικός κλητήρας, η μαμά Αυγή καταπιεσμένη νοικοκυρά) της δεκαετίας του ’60. Αν και ήταν εκ διαμέτρου αντίθετοι χαρακτήρες, στον Άνδη άρεσε από τότε που την πρωτοείδε. «Του άρεσε το γλυκό της πρόσωπο, τα πλούσια ξανθά μαλλιά, τα γαλανά μάτια, τα λεπτά χέρια και το λούσο της. Θαρρείς τον μαγνήτιζαν». Από την άλλη, παρά το γεγονός ότι οι γονείς της Θάλειας, δεν της επέτρεπαν να παίζει με τα παιδιά του χωριού και ειδικά με τον Άνδη που ήταν αρχηγός τους, αυτή τον λάτρευε –έστω και πίσω από τα κάγκελα του φράχτη-για τον ατίθασο και ανυπότακτο χαρακτήρα του.

     Τα παιδιά συνέχισαν να βλέπονται με χίλιες-μύριες προφυλάξεις και στην εφηβική τους ηλικία. Ο Άνδης, μετακόμισε στην Άρτα, για να φοιτήσει στο Γυμνάσιο. Η Θάλεια, μετά το Γυμνάσιο πέρασε στη Νομική ενώ ο Άνδης, λίγο λόγω της ένδειας και λίγο λόγω χαρακτήρα, δεν μπόρεσε να προετοιμαστεί κατάλληλα για τις εξετάσεις και δεν πέτυχε. Αυτό δεν εμπόδισε τη σχέση τους. Ο Άνδης μετακόμισε στην Αθήνα με σκοπό να κάποια δουλειά και να είναι κοντά στην αγαπημένη του. Η οποία όμως βρισκόταν υπό στενή επιτήρηση, αφού εκτός από την ίδια, μετακόμισε και όλη η…οικογένεια στην πρωτεύουσα.

     Όμως η ζωή θα κάνει ένα από τα γνωστά, αλλά πάντα απρόσμενα παιχνίδια της και οι δύο νέοι θα χωρίσουν! Άραγε οι δρόμοι τους θα ξανασυναντηθούν; Οι συνθήκες και οι περιστάσεις, θα τους επιτρέψουν να έχουν μια δεύτερη ευκαιρία;

     Αυτή τη φορά, ο Γιάννης Καλπούζος, μας αφηγείται μια σύγχρονη ιστορία. Όμως και πάλι η Ιστορία (με κεφαλαίο Ι αυτή τη φορά) παίζει σημαντικό ρόλο. Και μάλιστα οι σκοτεινές σελίδες της. Αυτές που αφορούν τον Εμφύλιο πόλεμο. «Ακόμη τον πληρώνουμε και θα συνεχίσουμε για δεκαετίες. Πότε τον κρύβουμε…και πότε τον ξεσκεπάζουμε με χίλιους δυο τρόπους. Όμως είτε κρυμμένος είτε φανερός, μας δηλητηριάζει». Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, που θα συναρπάσει. Σε πρώτο επίπεδο, υπάρχει ο μύθος του βιβλίου. Ευρηματικός, με ανατροπές που κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την τελευταία σελίδα. Σε δεύτερο επίπεδο, υπάρχουν «οι λαβωματιές της Ιστορίας όπως αντανακλούν πάνω μας», η εξαιρετική ψυχογράφηση των χαρακτήρων, η ρεαλιστική απεικόνιση των κοινωνικών αλλά και οικονομικών συνθηκών της εποχής, οι σχέσεις μέσα στην οικογένεια και πολλά άλλα θέματα, που ο αναγνώστης ανακαλύπτει στην πορεία. Κι όλα αυτά, δοσμένα με την μοναδική γραφή του Γιάννη Καλπούζου, διανθισμένα με ισχυρές δόσεις χιούμορ και σαγηνευτική γλώσσα, προσφέρουν εκτός από τροφή για σκέψη, γνήσια αναγνωστική απόλαυση. Η προσδοκία του συγγραφέα το βιβλίο «να λειτουργήσει ως πνευματική πτήση κόντρα στη συναισθηματική πτώση των καιρών μας», ευοδώνεται πλήρως.  

11η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

11^η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

     Όπως σχεδόν κάθε χρόνο, έτσι και φέτος έδωσα το παρών στην 11^η ΔΕΒΘ (αυτή τη φορά όμως, μόνο για μια μέρα λόγω άλλων υποχρεώσεων). Τα εγκαίνια της Έκθεσης έγιναν την Πέμπτη 8 Μαΐου ενώ κλείνει τις πύλες της σε περίπου 24 ώρες από τώρα, το βράδυ της Κυριακής.

     Φέτος συμμετείχαν 218 εκθέτες, αριθμός που αποτελεί νομίζω ρεκόρ. Αυτό σημαίνει ότι επανέκαμψαν κάποιοι από τους εκθέτες-εκδότες που δεν συμμετείχαν τις δύο-τρεις τελευταίες χρονιές, όποτε είχαμε μια κάμψη των συμμετοχών, αλλά και υπήρξαν και νέοι εκθέτες. Οι συμμετοχές από το εξωτερικό είναι περισσότερες από 35 και αφορούν 14 χώρες. Τιμώμενη χώρα φέτος είναι το Ισραήλ, το οποίο και λόγω των στενών δεσμών που υπάρχουν με την πόλη (η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης ήταν από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη, πριν εξολοθρευτεί στα ναζιστικά στρατόπεδα της φρίκης), διοργάνωσε πλήθος υψηλής ποιότητας εκδηλώσεων. Κάποιες από αυτές αφορούν και άλλες μορφές Τέχνης (μουσική, ζωγραφική, κινηματογράφος κλπ), συζητήσεις, διαλέξεις και άλλα. Για να αντιληφθείτε το πλήθος και το είδος των εκδηλώσεων, θα σας αναφέρω δύο εντυπωσιακές: «εργαστήρι δημιουργίας χαρακτήρων από πλαστελίνη»!! και «παραδοσιακή τελετή για την υποδοχή του Σαμπάτ».

     Το πολιτιστικό πρόγραμμα,  περιλαμβάνει συνολικά περισσότερες από 230 εκδηλώσεις, που όπως συνηθίζεται διοργανώνονται εντός κι εκτός των χώρων της Έκθεσης. Ξεχωρίζουν: το θεματικό αφιέρωμα «Ευρώπη: ταυτότητα και ετερότητα» με αφορμή την ελληνική προεδρία της ΕΕ, το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης, το Φεστιβάλ Κόμικς (που διοργανώνεται για πρώτη φορά), τιμητικό αφιέρωμα στον Κύπριο ποιητή Κώστα Μόντη (100 χρόνια από τη γέννησή του) και αφιέρωμα στον Δομίνικο  Θεοτοκόπουλο (με αφορμή τα 400 χρόνια από το θάνατό του).

     Παράλληλα όπως πάντα, υπήρχε πλήθος παρουσιάσεων νέων βιβλίων, οι εκδηλώσεις στην Παιδική Γωνιά, ημερίδες, εργαστήρια, ενώ δεν έλειψαν και οι επαγγελματικές συναντήσεις.

     Φέτος την ευθύνη της διοργάνωσης μετά την κατάργηση του ΕΚΕΒΙ, είχε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού. Αλλά για τη φέρει σε πέρας κάλεσε… τους ειδικούς: την ομάδα των πρώην εργαζόμενων του ΕΚΕΒΙ!!

     Η προσέλευση του κόσμου, ήταν καλή την Πέμπτη, κάπως υποτονική την Παρασκευή και καλή το Σάββατο, ιδιαίτερα από το μεσημέρι και μετά. Ελπίζουμε ότι η προσέλευση θα είναι καλή και την Κυριακή, ώστε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες διοργανωτών και εκθετών.

     Παρήγορο είναι το γεγονός, ότι ο κ. Χριστόδουλος Γιαλλουρίδης, πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, που θα έχει από δω και πέρα την ευθύνη της διοργάνωσης της Έκθεσης, σε ραδιοφωνική του συνέντευξη, τόνισε ότι η Έκθεση όχι μόνο θα συνεχίσει να υφίσταται, αλλά θα  εμπλουτίζεται κάθε χρόνο με περισσότερες εκδηλώσεις, πράγμα που μας επιτρέπει να αισιοδοξούμε, ότι ο σημαντικός αυτός πολιτιστικός θεσμός, δεν θα γίνει ένα ακόμα θύμα της κρίσης και βιβλιόφιλοι και μη, θα απολαμβάνουμε αυτή τη μεγάλη Γιορτή του Βιβλίου.