ΜΙΚΡΑΣΙΑ

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΑΠΟΧΩΡΙΣΜΟΥ
ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σελ. 521, Σεπτέμβριος 2022

      Όταν ξεκίνησα το μικρό αφιέρωμα σε βιβλία που αναφέρονται στην Μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή, είχα σχεδιάσει να παρουσιάσω πέντε βιβλία. Πριν λίγες μέρες όμως (22/9), κυκλοφόρησε το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα και αποφάσισα να το συμπεριλάβω κι αυτό, παρά τον λίγο χρόνο που είχα για να προλάβω να το διαβάσω.

     Ο Θ. Παπαθεροδώρου, μέσα από την αφήγηση της ιστορίας της Άννας Παπάζογλου από τη Φώκαια, αναφέρεται στα πρώτα χρόνια της επικράτησης των Νεότουρκων στην Οθωμανική αυτοκρατορία και στις διώξεις του 1914 στη Μικρά Ασία. Φτάνει ακόμα μέχρι τις μέρες που εμπειροπόλεμοι και γενναίοι αξιωματικοί, οδηγούσαν τις μονάδες του Ελληνικού Στρατού στις οποίες ηγούνταν και οι οποίες είχαν αποβιβαστεί στη Σμύρνη εκτελώντας τη συμμαχική εντολή, σε νίκες κατά των ατάκτων αλλά και των μισοδιαλυμένων μονάδων του τουρκικού στρατού, που αποτραβηγμένες στα βάθη της Ανατολίας, προσπαθούσαν να ανασυνταχτούν.

     Το Κομιτάτο «Ένωση και Πρόοδος» των Νεότουρκων, δρούσε κρυφά στις τάξεις του τουρκικού στρατού για αρκετά χρόνια, πριν εκδηλωθεί στη Θεσσαλονίκη το 1908. Αποτελείτο από Τούρκους αξιωματικούς που έβλεπαν την αυτοκρατορία να καταρρέει και αποφάσισαν να αντιδράσουν. Το Κομιτάτο «…ξεκίνησε σαν μεταρρυθμιστική δύναμη, υποσχόμενη ειρήνη, ισότητα και δικαιοσύνη, αλλά σύντομα υιοθέτησε το δόγμα του Παντουρκισμού και την πάση θυσία εκκαθάριση του κράτους από τους ξένους πληθυσμούς υπό την καθοδήγηση των Γερμανών». Έτσι ξεκίνησαν διώξεις κατά των χριστιανικών πληθυσμών, Ελλήνων και Αρμενίων. Εξόπλισαν κρυφά ομάδες ληστών οι οποίες σε συνεργασία με τον φανατισμένο από τους θρησκευτικούς ηγέτες όχλο, έκαναν επιθέσεις σε χωριά και πόλεις όπου επικρατούσε το ελληνικό στοιχείο.

     Μία από τις πόλεις που μπήκε στο στόχαστρο, ήταν η Φώκαια. Στις 11 Ιουνίου του 1914, φανατισμένος όχλος από τα γύρω χωριά, επέπεσε στην πόλη. Όταν η επιδρομή τελείωσε (κράτησε μέχρι τις 18 Ιουνίου), η Φώκαια είχε καταστραφεί ολοσχερώς. «Η Φώκαια, η πόλη μας, κατοικημένη χιλιάδες χρόνια καταπώς μαθαίναμε πρώτα πρώτα στα σχολεία μας, ξακουσμένη από την αρχαιότητα σ’ ολόκληρη τη Μεσόγειο για τα κάλλη και τα επιτεύγματά της, αυτή η πόλη δεν υπήρχε πια. Μήτε και πολλοί από τους ανθρώπους της που γεννήθηκαν χριστιανοί και είχαν λαλιά ελληνική. Άλλοι εξανδραποδισμένοι, άλλοι ξεριζωμένοι, άλλοι αφανισμένοι, άλλοι μακελεμένοι». Από τους 9.000 κατοίκους, διασώθηκαν 5 με 6 χιλιάδες. Μια από αυτούς ήταν και η νεαρή Άννα Παπάζογλου με τη μικρότερη αδερφή της, τη Φρόσω. Τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς τους, έπεσαν θύματα της δολοφονικής μανίας των Τούρκων. Μετά τη διάσωσή τους όμως, ξεκινά μια νέα περιπέτεια για τις δύο αδερφές…

     Με το γνωστό πάθος που τον διακατέχει για κάθε θέμα με το οποίο καταπιάνεται, αλλά και τον ξεχωριστό τρόπο γραφής, εμπλουτίζοντας το κείμενό του με πολλά πραγματολογικά στοιχεία που όμως είναι με ωραίο τρόπο ενταγμένα στη ροή του μύθου και δεν κουράζουν, ο συγγραφέας καταφέρνει να μεταφέρει τον αναγνώστη στις εποχές και στους τόπους στους οποίους εκτυλίσσονται οι ιστορίες του. Περιγράφει με μοναδικό τρόπο τα τοπία, τις πόλεις, τα κτίρια, τους ήχους, τις μυρωδιές ενός άλλου τόπου, μιας άλλης εποχής. Αλλά και τους ανθρώπους. Με τα πάθη, τις αδυναμίες, τις «μεγάλες» στιγμές τους όταν σπρωγμένοι είτε από εσωτερική ανάγκη είτε από τις καταστάσεις, ξεπερνούν τα όρια και κάνουν πράγματα που ποτέ δεν φανταζόταν ότι είναι ικανοί να κάνουν. Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου, για μια ακόμη φορά, γράφει ένα εξαιρετικό βιβλίο, στα πολλά θετικά του οποίου, πρέπει να προσθέσουμε και την γλώσσα, που μας μεταφέρει την αίσθηση της μικρασιάτικης ντοπιολαλιάς.

ΑΓΙΟ ΑΙΜΑ

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σελ. 527, Απρίλιος 2021

 

     Το ιστορικό μυθιστόρημα «Άγιο Αίμα» του Θ. Παπαθεοδώρου είναι το πρώτο μέρος μιας τριλογίας που εκτυλίσσεται στα χρόνια της επανάστασης του 1821. Το δεύτερο μέρος που έχει τίτλο «Άγιες Ψυχές» κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες ενώ το τρίτο μέρος με τίτλο «Άγια Λευτεριά»  αναμένεται να κυκλοφορήσει το φθινόπωρο.

   Αυτό το πρώτο μέρος, διαδραματίζεται στα τελευταία προεπαναστατικά χρόνια στο Σούλι, στον Μοριά, στη Ρούμελη και αλλού και περιγράφει ιστορίες ανδρών αλλά κυρίως γυναικών που δεν αντέχουν να ζουν σε ένα καθεστώς άγριας και στυγνής καταπίεσης, το οποίο έχουν εγκαταστήσει οι κατά τόπους Οθωμανοί αξιωματούχοι σε αγαστή συνεργασία με τους κοτζαμπάσηδες και τον υψηλόβαθμο κλήρο. Προτιμούν τον ένδοξο θάνατο ή την σκληρή ζωή του καταδιωκόμενου κλέφτη από την απώλεια της αξιοπρέπειας, τον διαρκή φόβο, την ανηλεή σκλαβιά. «Σκλάβοι ήταν, σκλάβοι ήρθαν σε τούτο τον κόσμο και σκλάβοι έμελλε να φύγουν, χωρίς να τους ανήκει το παραμικρό βιος, μήτε καν το κεφάλι απάνω στους ώμους τους. Θα γεννιόταν και θα ζούσαν την ενδεή, πολλές φορές και κατά τα κέφια των αφεντάδων, σύντομη ζωή τους, σκυφτοί, γονατισμένοι, φροντίζοντας τα χώματα ήλιο με ήλιο. Να δαμάζουν μια γη που δεν τους ανήκε, να την οργώνουν με τα ζωντανά τους, ισχνά και ψωραλέα, σαν τους ίδιους, με κόπο απροσμέτρητο να την καρπίζουν και να μαζεύουν τη σοδειά για να πληρώσουν τους φόρους και τα αβάσταχτα δοσίματα όχι μόνο στο οθωμανικό δοβλέτι, μα και στον Αλή πασά και στις υπόλοιπες Αρχές, κοσμικές κι εκκλησιαστικές. Σκλάβα χαμοζωή και τίποτα άλλο».

     Μέχρι που όλοι αυτοί οι «ανώνυμοι» ήρωες, η Λέγκω, ο Σίμος, η Δέσπω, η Χάιδω, ο παπα-Νάστος, αλλά και οι «επώνυμοι», οι Κολοκοτρωναίοι, οι Τζαβέλαδες, ο Ανδρούτσος, ο Καραϊσκάκης, θα πουν «φτάνει πια» και θα ριχτούν στον αγώνα! Κι έκαναν την εποποιία του ’21. «Το Είκοσι ένα δεν γίνηκε από γραμματιζούμενους δανδήδες, γίνηκε από δεκάδες οπλαρχηγούς που κοιμούνταν και ξυπνούσαν με το καριοφίλι και το χαντζάρι αγκαλιά. Επίσης, οι χιλιάδες ανώνυμοι, μα απαράμιλλοι ήρωες του «Είκοσι ένα» ήταν απλοί, αγράμματοι ή ολιγογράμματοι άνθρωποι του λαού που διέθεταν δική τους ηθική και συμπεριφορά, συνάμα όμως και φλογερή πίστη στην ελευθερία της πατρίδας και του γένους, κοντολογίς, όλοι αυτοί οι ήρωες ήταν τα ακατέργαστα μα λαμπρά διαμάντια του Έθνους μας». Ο αγώνας, κόντρα στις προβλέψεις, στις προοπτικές, στα κουσούρια της φυλής, αλλά και χάρη στη στήριξη των Μεγάλων Δυνάμεων εκείνης της εποχής, πέτυχε κι οδήγησε στη δημιουργία του Ελληνικού κράτους.

     Είναι κάποιοι συγγραφείς, των οποίων κάθε νέο βιβλίο, αναμένεται με αδημονία από το αναγνωστικό κοινό και αποτελεί εκδοτικό γεγονός! Ένας από αυτούς είναι και ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου. Όπως και στα προηγούμενα, έτσι και σε αυτό το βιβλίο του, καταφέρνει να ανταποκριθεί πλήρως στις προσδοκίες των πολυπληθών και πιστών αναγνωστών του.

     Με εξαιρετική γλώσσα, μοναδικό τρόπο γραφής, ξεχωριστό ύφος και στυλ, ολοζώντανες περιγραφές που βασίζονται σε εξαντλητική και πολλές φορές επιτόπια έρευνα κι απόλυτο σεβασμό στην ιστορική αλήθεια, το ιστορικό μυθιστόρημα «Άγιο Αίμα», θα συναρπάσει και θα χαρίσει ώρες αναγνωστικής απόλαυσης στον καθένα που θα θελήσει να το διαβάσει. Εννοείται πως θα περιμένω να απολαύσω και τη συνέχεια.    

 

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

    Γεννήθηκε στα Δίκαια του Έβρου το 1965 και κατοικεί στην Αθήνα. Σπούδασε Παιδαγωγικά στο Δημοκρίτειο  Πανεπιστήμιο.                                                                  

    Έργα του: «Το Άστρολούλουδο Του Βοσπόρου» (2004, Ψυχογιός), «Οι Εφτά Ουρανοί Της Ευτυχίας» (2006, Ψυχογιός), «Μάγισσες Φέρτε Βότανα» (2006, Ε.Ο. Λιβάνης), «Με Λένε Μαίρη Κι Είμαι Καλά…» (2007, Ε.Ο. Λιβάνης), «Σαν Ταξιδιάρικα Πουλιά» (2008, Ψυχογιός), «Πιο Πέρα Κι Απ’ Τα Σύννεφα» (2008, Ε.Ο. Λιβάνης), «Οι Κόρες Της Λησμονιάς» (2009, Ψυχογιός), «Οι Μάνες Της Άδειας Αγκαλιάς» (2010, Ψυχογιός), «Το Τέλος Του Μικρού Μας Τσίρκου» (2011, Παπαθεοδώρου), «Τα Δάκρυα Των Αγγέλων» (2011, Ψυχογιός), «Οι Καιροί Της Μνήμης» (2011, Ψυχογιός), «Καβαφικοί Φόνοι» (2012, Ψυχογιός), «Ζωές Του Φθινοπώρου» (2014, Ψυχογιός), «Γυναίκες Της Μικρής Πατρίδας» (2018, Ψυχογιός).   Παιδικά-Νεανικά: «Ο Μικρούλης Αϊ Βασίλης Τα Έβλεπε Όλα Άσπρα…» (2005, Ψυχογιός), «Ο Μικρούλης Αϊ Βασίλης Έχασε Την Άλφα-Βήτα… (2005, Ψυχογιός), «Η Χαμένη Σφραγίδα Του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού» (2007, Ψυχογιός), «Ποιος Έκλεψε Τον Χρυσό Αιώνα Από Τον Περικλή» (2016, Ψυχογιός), «Άπαιχτοι Ντετέκτιβ 1: Υπόθεση: Εξαφανισμένα (Υπέροχα) Αγόρια» (2017, Μεταίχμιο), «Άπαιχτοι Ντετέκτιβ 2: Υπόθεση: Κλεμμένα Βραβεία (Και Κλεμμένα Φιλιά)» (2017, Ψυχογιός), «Άπαιχτοι Ντετέκτιβ 3: Υπόθεση: Παραλίες, Πλάκες Και (Παλαβές) Πριγκίπισσες (2018, Μεταίχμιο).     Συμμετοχές σε συλλογικά έργα: «Cyber Stories» (2003, Μεταίχμιο), «Έρως 13» (2011, Ψυχογιός), «Ιστορίες Ταχυδρομείου» (2014, Ελληνικά Ταχυδρομεία).    Επίσης έχει γράψει με το ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης: «Σφαγείο Σαλονίκης» (2011, Ψυχογιός), «Μαύρη Αυγή» (2013, Ψυχογιός), «Εντιμότατα Λαμόγια» (2017, Μεταίχμιο).

   Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο σας;

     Η άγνωστη, δυστυχώς, νεότερη Ιστορία της πατρίδας μας είναι η πηγή έμπνευσής μου για τα Ιστορικά Μυθιστορήματά μου. Μετά την περίοδο του Εμφυλίου με τις «Κόρες της Λησμονιάς», ακολούθησαν οι «Ζωές του Φθινοπώρου» που αναφερόταν στην εποχή της Δικτατορίας. Και τώρα οι «Γυναίκες της Μικρής Πατρίδας», ένα μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα, τον παρακολουθεί βήμα προς βήμα και γεγονός προς γεγονός χωρίς όμως να χάνει διόλου, θέλω να ελπίζω, την αναγνωστική απόλαυση από την εξέλιξη της συνταρακτικής πλοκής.

  Είναι εμφανές ότι για τη συγγραφή του βιβλίου απαιτήθηκε έρευνα. Πόσο καιρό κράτησε;

     Η έρευνα η οποία προηγείται της συγγραφής ενός  Ιστορικού Μυθιστορήματος, τουλάχιστον όπως το εννοώ εγώ, είναι το δυσκολότερο κομμάτι όλης της προσπάθειας. Διότι ως έρευνα, δεν εννοώ μόνο αυτή τη γελοιότητα με το αφερέγγυο Google, ούτε μόνο τις μελέτες σε αραχνιασμένες βιβλιοθήκες. Εννοώ επιτόπια έρευνα, με παρατηρήσεις, με συζητήσεις, με μαρτυρίες, με γνώση του περιβάλλοντος χώρου και της περιρρέουσας ατμόσφαιρας για να υπάρχει κατά το δυνατόν μια πιστότερη αποτίμηση και περιγραφή του χώρου και των γεγονότων. Έτσι η περπατησιά μου έφτασε απ' άκρη σ' άκρη στα άγια χώματά της μικρής βόρειας πατρίδας μας για να αξιωθώ να γράψω τούτο το μυθιστόρημα του Μακεδονικού Αγώνα, τις «Γυναίκες της Μικρής Πατρίδας»

   Θέλετε να μεταφέρετε κάποιο μήνυμα με το αυτό και ποιο είναι αυτό;

     Όσον αφορά εμένα, δεν φιλοδοξώ να περάσω κάποιο μήνυμα, δεν είμαι ούτε ιεροκήρυκας ούτε πολιτικός, ευτυχώς. Φιλοδοξώ όμως να χαρίσω ένα απολαυστικό αναγνωστικό ταξίδι και συνάμα να εμβαπτίσω τους αναγνώστες και τις αναγνώστριές μου στην Ιστορία του λαού μας. Να νιώσουν, να ζήσουν, να καταλάβουν. Ξέρετε, εδώ που βρισκόμαστε όλοι μας, δεν προήλθαμε από παρθενογέννεση, ό,τι απολαμβάνουμε σήμερα, ειρήνη, ελευθερία, δημοκρατία, δεν μας δόθηκαν επειδή είμαστε περιούσιος λαός, στις θυσίες των προπατόρων μας τα οφείλουμε όλα. Για τούτο και η λήθη δεν είναι για εμένα λύση. Λύση είναι η γνώση και η κατανόηση. Ίσως και η συγχώρεση αν χρειάζεται.

   Η λογοτεχνία μπορεί να είναι μια κοινωνική πράξη;

     Πρωτίστως είναι μια πολιτιστική, αλλά και κοινωνική πράξη. Στη δική μου περίπτωση όμως, είναι και εν μέρει πολιτική αφού ποτέ δεν θολώνω τα νερά και δεν κάνω συμβιβασμούς μήπως χάσω πωλήσεις πέντε δέκα αντιτύπων από δυσαρεστημένους αναγνώστες ή εισπράξω αρνητικές κριτικές. Γράφω και λέω πάντα ευθαρσώς αυτά που θεωρώ αληθινά, αυτά που πιστεύω. Και οι αναγνώστες κρίνουν.

  Έχετε ήδη δει πολλά βιβλία σας να έχουν εκδοθεί. Ποια ήταν τα συναισθήματα που νοιώσατε, όταν πήρατε τυπωμένο το πρώτο σας έργο;

     Τι άλλο; Απροσμέτρητη χαρά. Ήταν μια μορφή γέννας.

    Τι συμβαίνει στους ήρωες των βιβλίων σας, όταν τελειώνει η συγγραφή;

     Συνεχίζουν τις ζωές τους μέσα από τα μάτια των αναγνωστών και των αναγνωστριών που τους δίνουν τα δικά τους χαρακτηριστικά και τις δικές τους πνοές.

   Έχετε βιώσει συναισθήματα παρόμοια με αυτά των ηρώων σας;

     Ακριβώς όχι. Οι ήρωές μου συνήθως ζουν και βιώνουν οδυνηρά δύσκολες καταστάσεις, απίστευτα τραγικές. Ευτυχώς δεν χρειάστηκε να τις νιώσω λοιπόν ούτε εγώ ούτε οι συμπατριώτες μας. Ελπίζω βέβαια να μη χρειαστεί και στο μέλλον.

   Σας μοιάζει κάποιος από τους ήρωες σας;

     Για τους παραπάνω λόγους, όχι νομίζω. Τουλάχιστον ως αυθύπαρκτη και αυτοτελή προσωπικότητα. Μα πάντα εμφιλοχωρούν στους ήρωες επιμέρους στοιχεία της προσωπικότητας του συγγραφέα.

   Ποιος είναι ο πρώτος αναγνώστης των κειμένων σας;

     Η γυναίκα μου ασφαλώς. Και αμέσως μετά η Διευθύντρια Εκδόσεων του Ψυχογιού και, πλέον, αδελφική μου φίλη, Αγγέλα Σωτηρίου.

   Ποιος είναι ο ιδανικός αναγνώστης για σας;

     Ο σκεπτόμενος. Ακόμη και αν είναι αρνητικός απέναντι στο έργο μου. Δεν με πειράζει διόλου και το προτιμώ από το να έχω μη σκεπτόμενους αναγνώστες και αναγνώστριες που απλώς θα κολακεύουν.

   Γράφοντας, έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας;

     Πολλά αφού η ίδια η διαδικασία της συγγραφής αγαπητέ κ. Μουρατίδη, το γνωρίζετε πιστεύω γιατί είστε γνώστης, προϋποθέτει απόλυτη πνευματική συγκέντρωση, αλλά και ενδοσκόπηση πολλές φορές.

   Υπήρξε κάτι στη διάρκεια της συγγραφής που σας ανέτρεψε κάποια πεποίθηση;

     Πολλές φορές. Στις έρευνες για τα Ιστορικά Μυθιστορήματά μου συνάντησα πολλάκις αλήθειες που ήταν κόντρα σε όσα μέχρι τότε πίστευα. Και φυσικά άλλαξα τις συγκεκριμένες πεποιθήσεις μου. Άλλωστε έτσι δεν πρέπει να πράττει κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος; Να αντιμετωπίζει κατάματα την αλήθεια όσο πικρή κι αν είναι, παρά να τη θάβει κάτω από το χαλί για να παραμείνει στις πλάνες του.

   Σας αρέσει να συνομιλείτε με τους αναγνώστες σας;

     Ε, ασφαλώς. Και να τους ακούω προσεκτικά, είναι μεγάλο μάθημα για εμένα κάθε τέτοια κουβέντα.

   Σε συζητήσεις με αναγνώστες, έτυχε να σας «υποδείξουν» πτυχές του έργου σας, που εσείς δεν είχατε φανταστεί ότι υπάρχουν;

     Η απάντηση είναι και πάλι θετική. Πάντα δέχομαι τις απόψεις των αναγνωστών, είναι το άλλο μισό ενός βιβλίου μαζί με τον συγγραφέα. Πολλές φορές τους ζητώ να μου υποδείξουν και πιθανά αρνητικά κατά τη γνώμη τους, το γνωρίζετε κι εσείς νομίζω από τις κουβέντες μας. Δυσάρεστο μεν να ακούς αρνητικά, απολύτως βοηθητικό δε, αφού με βοηθούν να βελτιώνομαι όσο μπορώ.

   Υπάρχει κάποιος συγγραφέας που θεωρείτε ότι σας επηρέασε;

     Ο Καραγάτσης. Η Δέλτα. Και από τους νεότερους ο Θέμελης.

   Είναι εύκολη ή δύσκολη διαδικασία η συγγραφή και τι είναι το γράψιμο για σας;

     Είναι δύσκολη όταν μιλάμε για Ιστορικά Μυθιστορήματα, και μάλιστα πολυπρόσωπα όπως αυτά που προτιμώ να γράφω. Απαιτούν αφοσίωση, μέθοδο και συγκέντρωση. Στο διήγημα τα πράγματα είναι ευκολότερα αφού το υλικό που έχει να διαχειριστεί ένας διηγηματογράφος είναι σαφώς λιγότερο.

   Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη, το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες, και από όσο ξέρουμε το δεύτερο μέρος θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο, ετοιμάζετε κάτι άλλο; Έχετε «υλικό» έτοιμο στο συρτάρι σας;

     Υλικό έτοιμο ναι, έχω. Μα όχι για κάτι άλλο εκτός του Μακεδονικού Αγώνα. Για τον οποίο, παρεμπιπτόντως να σας αναφέρω εδώ πρώτη φορά, ετοιμάζω κι ένα Ιστορικό Μυθιστόρημα για παιδιά. Δυστυχώς, το κενό στη σχολική ύλη είναι τεράστιο για την συγκεκριμένη περίοδο. Και είναι ανεπίτρεπτο κατά τη γνώμη μου.

   Σας ευχαριστώ πολύ!

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Σελ. 614, Μάρτιος 2018

     Μετά την τετραλογία που αφορούσε την τραγικότερη περίοδο της ιστορίας της Ελλάδας, την εποχή του αδελφοκτόνου εμφυλίου πολέμου, ο Θ. Παπαθεοδώρου, αποφάσισε να ασχοληθεί με μια άλλη ιστορική περίοδο «… θέλησα τώρα να καταπιαστώ με τα πρώτα χρόνια του περασμένου αιώνα, τότε που η αλύτρωτη βόρεια πατρίδα μου βίωνε διπλή σκλαβιά. Με τον Μακεδονικό Αγώνα αποφάσισα να ξεκινήσω τούτο το μακρύ ταξίδι, έναν αγώνα ανορθόδοξο, ύπουλο και αμείλικτο. Έναν αγώνα, δυστυχώς, άγνωστο στους περισσότερους».

    Ήρωες αυτού του νέου ιστορικού μυθιστορήματος είναι οι στρατιωτικοί «…που άφησαν τη βολή τους στην πρωτεύουσα, τα αξιώματα και τις απολαύσεις τους και βάδισαν τον δύσβατο, μα τιμητικό δρόμο της ανιδιοτελούς, εθνικής προσφοράς…» και οι πολίτες που «…άφησαν το αλέτρι και ζώστηκαν τ’ άρματα, γυναίκες μεταμορφώθηκαν σε Εστιάδες κι αμαζόνες συνάμα, όλοι και όλες με αφάνταστη τόλμη και ανιδιοτελή αφοσίωση στην πίστη, στην παιδεία και την ελευθερία».

     Στα τέλη του 18^ου αιώνα, είναι φανερό ότι η Οθωμανική αυτοκρατορία βρίσκεται υπό κατάρρευση. Τα γειτονικά κράτη, προσπαθούν να δημιουργήσουν ερείσματα στις κατεχόμενες περιοχές, ώστε να τα επικαλεστούν για να κερδίσουν εδάφη, όταν θα αρχίσει η «μοιρασιά». Για τη Μακεδονία και τη Θράκη ενδιαφέρονται η Ελλάδα και η Βουλγαρία, η οποία αντιμετωπίζει το ζήτημα με σοβαρότητα και προσεκτικό σχέδιο.       Δύο είναι τα κομβικά σημεία που επέτρεψαν στη Βουλγαρία να εγείρει αξιώσεις στη Μακεδονία και τη Θράκη. Το πρώτο είναι η δημιουργία ενός ημιαυτόνομου Βουλγαρικού πριγκιπάτου που απαίτησε η Ρωσία, μετά τον νικηφόρο πόλεμό της κατά της Τουρκίας το 1877, στον οποίο συμμετείχαν και βούλγαροι εθελοντές. Τα όρια που πριγκιπάτου, είναι πολύ μικρότερα από αυτά που ονειρεύονταν οι βούλγαροι εθνικιστές και γι’ αυτό έκτοτε είχαν διαρκώς ως στόχο την «απελευθέρωση των αδελφών» που ζούσαν στις όμορες «σκλαβωμένες» περιοχές. Το δεύτερο είναι η ίδρυση της Εξαρχίας. Η Ρωσία, που εξυπηρετώντας τα συμφέροντά της, ανέλαβε το ρόλο του δήθεν «προστάτη» των ορθοδόξων, απαίτησε από τον σουλτάνο Αμπντούλ Αζίζ, να κάνει αποδεκτό το αίτημα για την πλήρη απόσχιση από το Ορθόδοξο Πατριαρχείο, της βουλγαρικής εκκλησίας. Ο χάρτης που δόθηκε στο σουλτάνο περιλάμβανε μια περιοχή από τις ακτές της Βουλγαρίας στα ανατολικά, μέχρι το Μοναστήρι στα δυτικά και από το Δούναβη στα βόρεια, μέχρι το Αιγαίο στα νότια! Μετά από διαπραγματεύσεις τα εδαφικά όρια της Εξαρχίας συρρικνώθηκαν και περιορίστηκαν στις δεκατρείς περιφέρειες από τις τριάντα που ήταν το αρχικό αίτημα. Το σουλτανικό φιρμάνι περιελάμβανε πολλούς περιοριστικούς όρους, αλλά το επίμαχο σημείο που προκάλεσε εκατόμβη θυμάτων ήταν ο τελευταίος που επέτρεπε την επέκταση της Εξαρχίας και σε άλλες περιφέρειες εφόσον «το όλον, ή τουλάχιστον τα δύο τρίτα των ορθοδόξων κατοίκων,  θέλουν να υπόκεινται εις την βουλγαρικήν Εξαρχίαν». Για να πετύχουν την προσχώρηση των πληθυσμών στην Εξαρχία, βουλγαρικές αντάρτικες ομάδες επιδόθηκαν σε θηριωδίες κατά των ομόδοξων λαών (Ελλήνων και Σέρβων), ώστε δια της βίας να αποσπάσουν τις δηλώσεις των δύο τρίτων ότι είναι «εξαρχικοί». Έτσι μέσω της θρησκείας και της παιδείας, (ιδρύοντας σχολεία με βούλγαρους δασκάλους στα «εξαρχικά» χωριά) προσπάθησαν να αλλοιώσουν και το εθνικό φρόνημα των κατοίκων.

     Αυτό είναι σε πολύ αδρές γραμμές το ιστορικό υπόβαθρο του μυθιστορήματος. Ο συγγραφέας, στους δύο κύριους γυναικείους χαρακτήρες, προσωποποιεί  όλες τις γυναίκες που πήραν μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα, κινδύνεψαν, βασανίστηκαν και σε ορισμένες περιπτώσεις-ιδιαίτερα όταν ήταν δασκάλες-προκάλεσαν σε τέτοιο βαθμό το μένος των βούλγαρων που δε δίστασαν να τις εξοντώσουν.

     Τα δύο κορίτσια είναι η Φωτεινή και η Αρετή. Η πρώτη είναι μια προσφυγοπούλα από την Ανατολική Ρωμυλία, που κατέφυγε στη Θεσσαλονίκη  όταν η οικογένειά της εκδιώχτηκε από τα πατρογονικά εδάφη. Εκεί κατάφερε να σπουδάσει νοσηλευτική και εντάχθηκε στις οργανώσεις που προσπαθούσαν να προστατέψουν και να βοηθήσουν τους ελληνικούς πληθυσμούς λειτουργώντας είτε ως σύνδεσμος, αφού λόγω της ιδιότητάς της ως νοσοκόμας είχε σχετική ελευθερία κινήσεων, είτε περιθάλποντας τραυματίες μαχητές. Η δεύτερη, γόνος επιφανούς αθηναϊκής οικογένειας, σπούδασε δασκάλα και μετά την προτροπή του Ίωνα Δραγούμη που εκείνη την περίοδο υπηρετούσε στο προξενείο στο Μοναστήρι και ήταν οικογενειακός φίλος, ήρθε στη Μακεδονία, στην περιοχή της Καστοριάς, για να διδάξει την ελληνική παιδεία στα παιδιά του χωριού Ράκοβο.

     Για μια ακόμη φορά, ο Θ. Παπαθεοδώρου γράφει ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα που συγκινεί και συναρπάζει. Η αναμονή –απαραίτητη λόγω της εκτενούς και ενδελεχούς έρευνας που απαιτήθηκε-άξιζε τον κόπο. Η περιγραφή των τόπων αλλά και της περιρρέουσας ατμόσφαιρας είναι μοναδική. Οι χαρακτήρες του, τόσο οι «πρωταγωνιστές», όσο και οι υπόλοιποι, είναι δοσμένοι με ιδιαίτερα προσεγμένο τρόπο. Ο μύθος, η πλοκή και το σασπένς που κλιμακώνεται από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Τέλος, υπάρχει και αυτή η τόσο ξεχωριστή γραφή του, που θαρρείς ότι γίνεται καλύτερη από βιβλίο σε βιβλίο, και που σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα προτερήματα, με κάνει να σας προτείνω ανεπιφύλακτα να διαβάσετε οπωσδήποτε αυτό το βιβλίο.

ΜΑΥΡΗ ΑΥΓΗ

ΘΑΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Σελ. 516, Οκτώβριος 2013

     Το δεύτερο βιβλίο του συγγραφέα που υπογράφει με το ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες και είναι εξίσου ενδιαφέρον με το πρώτο («Σφαγείο Σαλονίκης»).

     Αυτή τη φορά δεν ασχολείται με τις πληγές του παρελθόντος, αλλά του σήμερα. Δύο άνθρωποι που έχουν προβλήματα τόσο με τον εαυτό τους, όσο και με τους άλλους, θα βρεθούν μπλεγμένοι σε μια ιστορία στην οποία συμμετέχουν η ρώσικη μαφία, τα απομεινάρια των δολοφονικών ομάδων που έδρασαν στον εμφύλιο της Γιουγκοσλαβίας, έλληνες φασίστες  τραμπούκοι που είναι παράλληλα και μικροκακοποιοί του κοινού ποινικού δικαίου, παλιοί αναρχικοί που ονειρεύονται αναβίωση του αντάρτικου πόλεων, φασιστικές οργανώσεις, διεφθαρμένοι πολιτικοί και στελέχη μεγάλων επιχειρήσεων, οι ενέργειες των οποίων ερευνώνται από εισαγγελείς και ανακριτές.

      Η μία είναι η Δάφνη Μαρόγλου. Μια ομοφυλόφιλη ιδιωτική ερευνήτρια, που μετά από μια «θητεία» σε εταιρεία ερευνών στην Ολλανδία, μετά το θάνατο από ναρκωτικά της αγαπημένης της επέστρεψε στην Ελλάδα. «Δύσκολο να κλείσω μάτι. Τόσα χρόνια στην ολλανδική εταιρεία δούλευα νύχτα, καλύτερα λεφτά, καλύτερες υποθέσεις, μου έμειναν κληρονομιά ένας τραπεζικός λογαριασμός με πενήντα χιλιάδες ευρώ και μια καραμπινάτη αϋπνία. Στα τέσσερα χρόνια που έξυνα τα παπάρια μου, ούτως ειπείν στην Αθήνα, ο πρώτος εξαφανίστηκε πιο γρήγορα κι από ζεστό συσσίτιο στον Άγιο Παντελεήμονα, η δεύτερη μου έμεινε αμανάτι και την κουβαλάω ακόμα σαν τόκο υπερημερίας που δε σβήνει ούτε με προεκλογική τροπολογία». Φυτοζωεί αναλαμβάνοντας κυρίως υποθέσεις μοιχείας, αναλώνεται σε περιστασιακές και ατελέσφορες σχέσεις και προσπαθεί να πνίξει την αϋπνία της στο ποτό.

     Ο δεύτερος είναι ο αστυνόμος Αριστοτέλης Βερέμης. «Ανέκαθεν ήμουν κοπρόσκυλο. Χαμίνι των δρόμων, που τρόμαζαν να με μαζέψουν στο σπίτι. Ανυπότακτος, απειθάρχητος και πεισματάρης. Παιδιόθεν». Μετά το θάνατο του αστυνομικού πατέρα του σε συμπλοκή με καλλιεργητές χασίς στην Κρήτη, θα μετακομίσει με τη μητέρα του στην Αθήνα. Θα αποτύχει στις εισαγωγικές εξετάσεις στο πανεπιστήμιο και θα πάει στο Σεράγεβο, απ’ όπου θα επιστρέψει γνωρίζοντας άπταιστα τα σερβοκροατικά και με το πτυχίο της Γυμναστικής Ακαδημίας ανά χείρας. Οι προοπτικές για επαγγελματική αποκατάσταση όμως, είναι ανύπαρκτες. Γι’ αυτό αποφασίζει να μπει στη Σχολή Αστυνομίας, ως τέκνο πεσόντος εν υπηρεσία. Ενώ μετά την αποφοίτηση τοποθετήθηκε στο Ηθών-χώρο που γνώριζε καλά-ο εμφύλιος στη Γιουγκοσλαβία του ανέτρεψε τη ζωή. Λόγω του ότι γνώριζε τη γλώσσα, αποσπάστηκε στην ΕΥΠ και στάλθηκε στο Σεράγεβο. Επίσημη αιτιολογία, ο απεγκλωβισμός των ελάχιστων Ελλήνων που είχαν εγκλωβιστεί στην πόλη. Πραγματική αιτιολογία, η μετάδοση πληροφοριών. Επέστρεψε αλλαγμένος σωματικά και ψυχικά και με πολλά περισσότερα προβλήματα συμπεριφοράς. «Υπέρβαση εξουσίας και υπέρμετρη βία. Και τα δύο, βεβαιωμένα από τα πιο επίσημα χείλη, από τη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛΑΣ. Είμαι σε υποχρεωτική αργία εδώ και δεκαπέντε μέρες. Με το ερώτημα της οριστικής απόταξης από το σώμα, αν ο διοικητής μου δεν μπορέσει να κλείσει την φάκελο και ο εισαγγελέας ασκήσει δίωξη εναντίον μου».

     Αυτοί οι αντιφατικοί χαρακτήρες, θα μπουν σε έναν κυκεώνα από ποινικά (εμπόριο ναρκωτικών, λευκής σάρκας, όπλων) και οικονομικά εγκλήματα (μίζες, ξέπλυμα μαύρου χρήματος) και θα αναγκαστούν να παλέψουν για την ίδια τους τη ζωή.

     Ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα που συναρπάζει με την πλοκή του αλλά και αποτελεί αφορμή για σκέψη γύρω από πολλά απ’ όσα συμβαίνουν γύρω μας και κάποιες φορές μας φαίνονται ανεξήγητα. Αν μάλιστα ο αναγνώστης είναι προσεκτικός με τα μικρά ονόματα κάποιων από τους χαρακτήρες του βιβλίου, είμαι σίγουρος ότι θα διαβάσει το μυθιστόρημα με διαφορετικό  βλέμμα. 

ΚΑΒΑΦΙΚΟΙ ΦΟΝΟΙ

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σελ. 514, Νοέμβριος 2012

     Μετά τη μεγάλη τόσο σε όγκο όσο και σε αξία τετραλογία του για τις περιπέτειες των ελληνίδων (κυρίως) και των ελλήνων στη εμφυλιοπολεμική Ελλάδα, ο πολυγραφότατος Θ. Παπαθεοδώρου, αλλάζει εντελώς ύφος και γράφει μια αστυνομική ιστορία, που είναι φόρος τιμής στον Κωνσταντίνο Καβάφη και το έργο του. «Έτσι και τώρα που άλλα ζητεί η ψυχή μου, έγραψα και παραδίδω στα χέρια σας, ένα βιβλίο για ότι αγαπώ…Ήθελα ακόμη το μυθιστόρημα αυτό να έχει κάτι από την ειρωνεία και από το χιούμορ που ο Καβάφης απεριόριστα εκτιμούσε…Έτσι διάλεξα την παράδοξη φόρμα του αστυνομικού μυθιστορήματος…».

     Ήρωας του βιβλίου, είναι ένας κυνικός ντετέκτιβ, ο Νίκος Μάντης, ο οποίος «Είχε επιστρέψει στην Αθήνα πριν από ένα χρόνο, αφού είχε ξοδέψει ένα σκασμό λεφτά και είκοσι χρόνια στην Αμερική, τη γη της επαγγελίας. Μόνο που για κείνον ο χαρακτηρισμός αποδείχθηκε γράμμα κενό».

     Μέσα σ’ αυτό το χρόνο, ο Μάντης, ασχολήθηκε με τέσσερις ευτελείς υποθέσεις, που δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες του. Είχε τα έξοδα του γραφείου, τις συχνές «καταθέσεις» του στα τραπέζια του τζόγου και έπρεπε να πληρώνει τα νοσήλια μιας ιδιωτικής κλινικής όπου νοσηλεύονταν ο αδερφός του σε άσχημη κατάσταση, μετά από σοβαρό τραυματισμό. Έτσι του φαίνεται μάννα εξ ουρανού η υπόθεση που του αναθέτει κάποιος άγνωστος πελάτης μέσω mail, η αμοιβή που του υπόσχεται (20.000 ευρώ) και η προκαταβολή που μπαίνει στο λογαριασμό του. Η υπόθεση αφορά την εξιχνίαση του φόνου της εξαιρετικά πλούσιας, υπερήλικης (98 ετών), με όχι τόσο άψογο παρελθόν και φανατικής θαυμάστριας του Κ. Καβάφη, Πανδώρας Καλλέργη. «Ήταν το πρωί της 11ης Ιουλίου. Ο φόνος προσδιοριζόταν γύρω στα μεσάνυχτα της προηγούμενης μέρας, αλλά η υπηρέτρια είχε βρει το πτώμα τα χαράματα, όταν επέστρεψε από την ολονυκτία στο μοναστήρι όπου συνήθιζε να πηγαίνει…».

     Η πορεία των ερευνών θα φέρει στο δρόμο του, τον καθηγητή Ξενοφώντα Δαρείο. Ο καθηγητής είναι από την Αλεξάνδρεια, έχει σπουδάσει αρχαιολογία, είναι παθιασμένος με τον Καβάφη, έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και «συγκεντρώνει πάνω του ότι ακριβώς σιχαίνεται ο Μάντης: είναι μορφωμένος, μυστηριώδης, απόκοσμος και κυρίως ομοφυλόφιλος». Παρ’ όλα αυτά, ο Μάντης του ζητά να συνεργαστούν και παραδόξως αυτός δέχεται!

     Όμως ο δολοφόνος, δεν αρκείται μόνο στην Καλλέργη. Οι «σκηνοθετημένοι» με βάση συγκεκριμένα ποιήματα του Καβάφη φόνοι διαδέχονται ο ένας τον άλλο και σε κάποια στιγμή ο Μάντης συνοψίζει την κατάσταση ως εξής: «Μια ασώματος κεφαλή πάνω σε ένα δίσκο κι ένα παραβιασμένο μυστηριώδες δωμάτιο. Τέσσερις ποιητικοί φόνοι και τρεις γριές πουτάνες. Ένας Αλβανός φύλακας και μια κωφάλαλη που εξαφανίστηκε. Ο Μάντης ένιωσε σαν έβδομο μέλος των Μόντι Πάιθον». Η αναζήτηση της λύσης, θα φέρει τους δύο αλλόκοτους «συνεργάτες» στην Αλεξάνδρεια, όπου αποδύονται σε ένα κυνηγητό προκειμένου να ανακαλύψουν πρώτοι τα μυστικά που κρύβει η αινιγματική Λέσχη της Ιθάκης και να λύσουν τα μυστήρια των φόνων, που συνεχίζονται…

     Η αλλαγή ύφους του συγγραφέα, κρίνεται ως απολύτως επιτυχημένη. Δημιουργεί δύο σπαρταριστούς χαρακτήρες-συνεργάτες, που ο ένας απέχει «έτη φωτός» από τον άλλο. Η σωστή δομή της αστυνομικής ιστορίας, οι πολλές έξυπνες και ιδιαίτερα χιουμοριστικές ατάκες και το σασπένς, συνιστούν μία απολαυστική κι αξιοπρόσεκτη αστυνομική ιστορία, που αν κατάλαβα καλά από τον τρόπο που τελειώνει, θα πρέπει να έχει και συνέχεια. Επίσης πρέπει να πω ότι άκρως επιτυχημένο είναι και το «παιχνίδι» που κάνει ο συγγραφέας με τα ονόματα, μιμούμενος «το ειρωνικό ύφος με το οποίο εκείνος (ο Καβάφης) εκφραζόταν πάντα στη ζωή και στους στίχους του». Τέλος θέλω να συμπληρώσω κάτι ακόμη. Με συγκίνησε ιδιαίτερα κάτι που είπε ο Θ. Παπαθεοδώρου για το βιβλίο του και θέλω να το σας το μεταφέρω: «Το μυθιστόρημα είναι αφιερωμένο σε αυτόν. Τον αξιότιμο κύριο Κωνσταντίνο Καβάφη. Ένα πνεύμα λαμπρό που φέγγει μες στην ψυχή μου αυτές τις δύσκολες μέρες του λιγοστεμένου φωτός. Ένα πνεύμα που θέλω να μοιραστώ μαζί σας, με ένα ελαφρύ χαμόγελο. Αισιόδοξο, αλλά και κάπως ειρωνικό. Καβαφικό». Θα περιμένω με ανυπομονησία την επόμενη «περιπέτεια» (ή μήπως τις επόμενες;), του ντετέκτιβ Μάντη και του καθηγητή Δαρείου, που, επειδή ο Θ. Παπαθεοδώρου μας έχει δείξει ότι μπορεί να τα καταφέρει καλά με ότι είδος λογοτεχνίας κι αν καταπιαστεί, πιστεύω ότι θα είναι εξίσου καλή με την πρώτη.

SΦΑΓΕΙΟ SΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΘΑΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σελ. 366, Φεβρουάριος 2011

      "Κλείνουμε" τον κύκλο των παρουσιάσεων βιβλίων που αφορούν τη γερμανική κατοχή στην Ελλάδα, με την παρουσίαση αυτού του μυθιστορήματος Η "αστυνομική" λογοτεχνία, μου αρέσει. Ιδιαίτερα αν υπερβαίνει το "αστυνομική" και γίνεται κάτι περισσότερο, μια τάση που εκπροσωπούν ιδιαίτερα οι Σκανδιναβοί συγγραφείς του είδους. Κάτι που συμβαίνει και με το βιβλίο που παρουσιάζω σήμερα. Γράφω τα αρχικά S των δύο λέξεων του τίτλου με λατινικούς χαρακτήρες, προσπαθώντας να αποδώσω κατά το δυνατό τον τίτλο, όπως είναι γραμμένος στο εξώφυλλο. Όπου είναι γραμμένα με τέτοιο τρόπο, ώστε να παραπέμπουν ευθέως στο σύμβολο των ταγμάτων εφόδου των Ναζί, τε περίφημα SS. Μια προσεκτική ματιά στο εξώφυλλο θα σας δώσει να καταλάβετε τι εννοώ.

     Βρισκόμαστε στη Θεσσαλονίκη, στην αρχή της άνοιξης του 1943, μεσούσης της γερμανικής κατοχής. "Τους τελευταίους μήνες, ιδιαίτερα μετά το Γενάρη και την παράδοση της Έκτης Στρατιάς στο Στάλινγκραντ, όσο οι ήττες των Γερμανών διαδέχονταν η μία την άλλη και η αποχώρησή τους φαινόταν πλέον πιθανή, οι κάθε λογής πολιτικές ομάδες που ζούσαν στη σκιά της πόλης και θρέφονταν από την ανωμαλία, αλληλοσκοτώνονταν με ρυθμούς στρατοπέδου εξόντωσης. Οι κομμουνιστές και οι ταγματασφαλίτες σφάζονταν πια ανοιχτά στους δρόμους. Βόμβες στα σπίτια και στα μαγαζιά έσκαγαν κάθε ώρα της μέρας και της νύχτας, άνθρωποι σέρνονταν στα πεζοδρόμια κι εκτελούνταν για παραδειγματισμό ή έμεναν για πάντα ξαπλωμένοι στο κρεβάτι τους με μια σφαίρα στον κρόταφο".

     Μέσα σ' αυτό το κλίμα, άλλος ένας φόνος έστω και με δύο θύματα που βρέθηκαν σε περίεργη στάση, δεν θα ήταν εξαιρετική είδηση. Εκτός κι αν κινούσε το ενδιαφέρον του Φρανς Μάισνερ, του ιδιαίτερου γραμματέα του Μαξ Μέρτεν, ο οποίος "κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, ήταν αναπληρωτής διοικητής της Στρατιωτικής Διοίκησης Θεσσαλονίκης και Αιγαίου, καθώς επίσης και αντιπρόσωπος του Ναζιστικού Κόμματος". Επίσης είχε προσωπική διαταγή από τον Χίτλερ, να "τακτοποιήσει" το θέμα των Εβραίων της Ελλάδας.

     Την υπόθεση αναλαμβάνει ο ανθυπαστυνόμος Στέφανος Ασλάνογλου της Γενικής Ασφάλειας. Όταν φτάνει στον τόπο του εγκλήματος, βρίσκει τον υποδιοικητή της Γκεστάπο, υπολοχαγό Σούμπερτ. (Στη δράση του Φρανς Σούμπερτ -που δεν ήταν υπολοχαγός αλλά κατώτερος αξιωματικός- αναφέρεται το βιβλίο "Ναζιστική Τρομοκρατία Στην Ελλάδα", που παρουσίασα πριν από λίγες ημέρες). Ο Σούμπερτ, ούτε λίγο, ούτε πολύ, του ζητάει να κλείσει την υπόθεση με την εξήγηση ότι πρόκειται για ερωτικό έγκλημα μεταξύ ομοφυλόφιλων (όπως προκύπτει από την εμφάνιση των θυμάτων) και να τη βάλει στο αρχείο. Ο Ασλάνογλου δε φέρνει σοβαρές αντιρρήσεις-ποιός θα μπορούσε εξάλλου να αντιτεθεί στη θέληση της Γκεστάπο-και συνυπογράφει την αναφορά που συνέταξε ο Σούμπερτ, ικανοποιημένος που δεν θα χρειαστεί να ασχοληθεί με δύο ακόμα φόνους.

     Με την επιστροφή του στο κτίριο της υπηρεσίας του, συντάσσει μια ολιγόλογη αναφορά και φεύγει να ξεκουραστεί, αφού εκτός από ανθυπαστυνόμος, ήταν και ιδιοκτήτης ενός μαγαζιού (με συνέταιρο τον Αποστόλη κι ένα γερμανό στρατιωτικό και φυσικά κρυφά από της υπηρεσία) που πρόσφερε ποτά και γυναίκες σε όσους εκείνη την εποχή μπορούσαν να πληρώσουν: τους Γερμανούς, τους ταγματασφαλίτες και τους μαυραγορίτες.

     Την επόμενη όμως τον περιμένει μια δυσάρεστη έκπληξη. Ο διοικητής του, έξαλλος από την προχειρότητα με την οποία χειρίστηκε την υπόθεση και πιεζόμενος από υψηλά κλιμάκια της γερμανικής διοίκησης -όπου υπήρχαν συγκρουόμενα συμφέροντα όσο αφορά το χειρισμό της υπόθεσης-τον βάζει να ξαναπιάσει το νήμα της από της αρχή. Όμως εκτός από τα πτώματα που έχουν εξαφανιστεί μυστηριωδώς, το ίδιο μυστηριωδώς έχει εξαφανιστεί από τα εργαστήρια της Ασφάλειας, το φιλμ με τις πρόχειρες φωτογραφίες που έβγαλε ο βοηθός του, στον τόπο του εγκλήματος! Ο διοικητής του, του αφαιρεί την υπόθεση και τον θέτει σε αργία, όχι μόνο γιατί είναι θυμωμένος, αλλά και για να τον προστατέψει από την οργή των Γερμανών. Ο Ασλάνογλου το δέχεται με ανακούφιση. Δεν θέλει να τραβήξει την προσοχή των Γερμανών. Όχι μόνο λόγω του "μαγαζιού" που έχει, αλλά και για ένα πιο σοβαρό λόγο. Ένα μυστικό που αν αποκαλυφθεί θα του στοιχίσει τη ζωή: στο σπίτι του κρύβει μια νεαρή Εβραία με την οποία είναι ερωτευμένος. Και μάλιστα σε μια εποχή που οι Ναζί έχουν βάλει στο μάτι τα μέλη της πολυπληθούς εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης 46091 άνθρωποι στάλθηκαν στο Άουσβιτς. Επέστρεψαν 1950. Κάτι που έδωσε την "ευκαιρία" σε κάποιους Θεσσαλονικείς ανώνυμους και επώνυμους, να βάλουν στο μάτι την ακίνητη περιουσία τους. Δύο χιλ. καταστήματα και δώδεκα χιλ. διαμερίσματα

     Τη συνέχεια για ευνόητους λόγους δεν την αποκαλύπτω. Όπως γράφω και στην αρχή, το μυθιστόρημα μπορεί να φέρει τον προσδιορισμό "αστυνομικό", αλλά είναι κάτι περισσότερο και έχει πολλά επίπεδα ανάγνωσης. Είναι συναρπαστικό καλογραμμένο, με γρήγορο κινηματογραφικό ρυθμό, περιγράφει εξαιρετικά το ζοφερό κλίμα της εποχής και είναι εξόχως διδακτικό,όσο αφορά πτυχές της σύγχρονης ιστορίας της Θεσσαλονίκης, που παραμένουν στο ημίφως, γιατί αν αποκαλυφθούν μπορεί να εξηγήσουν πολλά, αλλά θα ενοχλήσουν και πολλούς.

     Ο Θάνος Δραγούμης, γεννήθηκε το 1965. Έχει γράψει εννέα μυθιστορήματα ενηλίκων και τρία παιδικά. Ασχολείται επίσης με τη συγγραφή σεναρίων και θεατρικών έργων. Ζει κι εργάζεται στην Αθήνα.

ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΗΣ ΛΗΣΜΟΝΙΑΣ

ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ     

     Ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα που διάβασα για τον Εμφύλιο, είναι το βιβλίο του Θοδωρή Παπαθεοδώρου και ίσως ένα από τα καλύτερα που έχει γράψει ο συγγραφέας μέχρι σήμερα.
     Μιλά για την ιστορία τριών γυναικών, που βρέθηκαν στη δίνη του αδελφοκτόνου πολέμου, τον καιρό που "όποιος έχει το όπλο έχει και το δίκιο". Της Αγγέλας, της Μέλπως και της Αριάδνης. Που και οι τρεις "χάνουν" τα παιδιά τους από τις αγκαλιές τους, αλλά αυτές κινούν γη και ουρανό για να τα ξαναβρούν. Που κάθε μια αντιπροσωπεύει τις χιλιάδες γυναίκες-θύματα του πολέμου. Τις χωρίζουν-θέλοντας και μη-οι αντιμαχόμενες παρατάξεις, αφού η καθεμιά τους, ανήκει σε διαφορετικό κοινωνικό στρώμα, πράγμα που τις στιγματίζει και τις χαρακτηρίζει στα μάτια των αντιπάλων, αλλά τις ενώνει το μητρικό φίλτρο.
     Η Αγγέλα ζει στο χωριό Μυριόφυλλο στη Βόρεια Πίνδο. Τον Απρίλη του 1943, ένα απόσπασμα ανταρτών μπαίνει στο χωριό και "ανάβει φωτιές" στην οικογένειά της. Ο γιος της, ο 16χρονος Λιάκος, αρχικά και η 14χρονη κόρη της Γιάννα στη συνέχεια, προσκολλώνται στο απόσπασμα και φεύγουν με τους αντάρτες.
     Το Σεπτέμβρη της ίδιας χρονιάς, η Μέλπω, γυναίκα στελέχους του ΚΚΕ, του Σπύρου "που τρέχει μέρα-νύχτα να ξεφύγει από την Ασφάλεια του Μεταξά πρώτα, τους Γκεσταπίτες τώρα. Ο Σπύρος που δύσκολα κοιμόταν δεύτερο βράδυ στο ίδιο κρεβάτι, που δύσκολα έμενε τρεις συνεχόμενες μέρες στο ίδιο σπίτι, που έτρωγε πάντα στο πόδι, αν είχε βέβαια να φάει", χάνει την κόρη της τη Φανούλα, όταν μετά από προδοσία, συλλαμβάνεται από ταγματασφαλίτες.
     Η Αριάδνη Κωνσταντάκη, γυναίκα αξιωματικού του στρατού που θεωρείται αγνοούμενος, χάνει την κόρη της Κατερίνα, το Δεκέμβρη.
     Μπλέκονται και οι τρεις σ' έναν αγώνα που δεν διάλεξαν. Αγώνας που κατέληξε σε κείνο τον μαύρο Δεκέμβρη. "Το τίμημα για την ένοπλη σύρραξη των ημερών εκείνων που έμειναν στην ιστορία σαν Δεκεμβριανά, ήταν δεκάδες χιλιάδες νεκροί και τραυματίες, καθώς και η καταστροφή τόσο από δυναμιτιστές του ΕΛΑΣ που γκρέμιζαν αδιάκριτα τα σπίτια για να στήσουν οδοφράγματα, όσο κι από το πυροβολικό των Άγγλων που βομβάρδιζε επίσης αδιάκριτα όπου υποπτευόταν την ύπαρξη ελεύθερων σκοπευτών. Από τις κυβερνητικές δυνάμεις 3.500 στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους και περίπου 3.000 μαχητές του ΕΛΑΣ. Οι νεκροί ανάμεσα στους αμάχους είναι αδύνατο να υπολογιστούν. Περίπου 50.000 άνθρωποι όμως, στην πλειοψηφία τους γέροι και γυναικόπαιδα, σύρθηκαν από τον ΕΛΑΣ στην ομηρία υπό δύσκολες συνθήκες. Πολλοί από αυτούς δε γύρισαν ποτέ πίσω. Από την άλλη μεριά οι εκτελέσεις έγιναν σύνηθες φαινόμενο και πρακτική των κυβερνητικών δυνάμεων. Εκείνες τις 33 μέρες, η πατρίδα λαβώθηκε απ' όλους και θρήνησε για όλους. Κι όλα αυτά, δυστυχώς, ήταν μόνο προάγγελος όσων θα συνέβαιναν τα επόμενα πέντε χρόνια". Οι γυναίκες πέρασαν "δια πυρός και σιδήρου" ψάχνοντας να βρουν η κάθε μια το παιδί της. Κάποιες θα τα καταφέρουν, κάποιες όχι.
     Δεν θα διστάσω να πω ότι το βιβλίο, μου στέρησε...ώρες ύπνου! Μου χάρισε όμως ώρες αναγνωστικής απόλαυσης. Ο μύθος του είναι τόσο "δυνατός" που με δυσκολία το άφηνα από τα χέρια μου. Περιλαμβάνει επίσης πολλά στοιχεία Ιστορίας, κάποια από τα οποία υπήρξαν για μένα ιδιαίτερα διαφωτιστικά και με βοήθησαν να ξεκαθαρίσω κάποια "σκοτεινά" σημεία, επειδή το βιβλίο ξεπερνά τη μονομέρεια, το φανατισμό και τη μισαλλοδοξία που διακρίνουν πολλά απ' όσα αναφέρονται στη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Για να αντληθούν τα στοιχεία αυτά, ο συγγραφέας-όπως μου είπε σε συζήτηση που είχαμε πρόσφατα-έκανε κοπιώδη έρευνα και συνομίλησε με ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα. Κι όπως μου εκμυστηρεύτηκε αυτό που τον εντυπωσίασε είναι το γεγονός πως οι "θύτες", δηλ. τα στελέχη και των δύο αντιμαχόμενων παρατάξεων δε δίστασαν να μιλήσουν και να υπερασπιστούν τις τότε επιλογές τους, ενώ αντίθετα τα "θύματα", δηλ. οι άμαχοι που βρέθηκαν σε λάθος τόπο τη λάθος στιγμή, δε θέλησαν να μιλήσουν.
     Το βιβλίο κρατάει τις ισορροπίες που οφείλει να κρατήσει και δε χαρίζεται σε κανένα. Αποδίδει στον καθένα ότι του αναλογεί και δε διστάζει να πει κάποια πράγματα με τ' όνομά τους, όσο κι αν δυσαρεστούν. Ένα βιβλίο που αξίζει την προσοχή μας και πρέπει να διαβαστεί απ' όλους.

     Θα περιμένουμε με αγωνία το δεύτερο μέρος, το οποίο όμως μου αποκάλυψε ο συγγραφέας θα διαδραματίζεται κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα και το οποίο αναμένεται να κυκλοφορήσει τον Οκτώβριο.

     Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου, γεννήθηκε στα Δίκαια του Έβρου και κατοικεί στην Αθήνα. Έχει δημοσιεύσει μέχρι σήμερα έξι μυθιστορήματα ενηλίκων, ένα νεανικό μυθιστόρημα και δύο βιβλία για παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας. Ασχολείται επίσης με τη συγγραφή σεναρίων και θεατρικών έργων. Κάποια από τα βιβλία του έχουν κερδίσει σημαντικά βραβεία.