ΟΙ ΠΑΡΑΝΟΜΟΙ

SHAUN WALKER
Μετάφραση ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΥΦΟΥ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 406, Μάιος 2026

      Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη, είναι το βιβλίο «Οι Παράνομοι» του γνωστού δημοσιογράφου S. Walker, που εργάζεται στην εφημερίδα The Guardian.

     Το βιβλίο, αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας σε άρθρα, αρχεία, βιβλία, αλλά και προσωπικών συνεντεύξεων με όσους από τους «πρωταγωνιστές» της ιστορίας βρίσκονται στη ζωή και θέλησαν να μιλήσουν, αναφέρεται στο πιο φιλόδοξο κι επιτυχημένο πρόγραμμα στην ιστορία της παγκόσμιας κατασκοπίας, που εκπονήθηκε και ξεκίνησε στη Σοβιετική Ένωση, αλλά το οποίο συνεχίστηκε και μετά την κατάρρευση του καθεστώτος.

«Ο βασικός ρόλος των υπηρεσιών πληροφορίων είναι να αποκτούν πληροφορίες για άλλες χώρες που δεν είναι διαθέσιμες μέσω ανοικτών διαύλων. Μεγάλο μέρος αυτής της δουλειάς γίνεται στα κρυφά και οι περισσότερες υπηρεσίες χρησιμοποιούν μυστικούς πράκτορες. Ο απλούστερος τρόπος για να γίνει αυτό είναι να μεταμφιεστούν οι πράκτορες σε διπλωμάτες». Όμως οι διπλωμάτες είναι γνωστοί με αποτέλεσμα να εντοπίζονται και να παρακολουθούνται εύκολα.

     Οι μυστικές υπηρεσίες της Ρωσίας, εκπόνησαν ένα ευφυές και τολμηρό σχέδιο. «Υπέβαλαν απλούς Σοβιετικούς πολίτες σε πολυετή εκπαίδευση για να τους μετατρέψουν σε Δυτικούς. Στη συνέχεια ζούσαν για δεκαετίες στο εξωτερικό, ώστε να ενσωματωθούν στις κοινωνίες υποδοχής τους». Ταυτόχρονα λειτουργούν και ως πράκτορες. Εντοπίζουν «αδύναμους κρίκους» σε χώρους υψηλού ενδιαφέροντος και με δέλεαρ πολλά χρήματα, καταφέρνουν να αποσπούν σημαντικές πληροφορίες. Οι πράκτορες αυτοί στην αργκό των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών ονομάζονται «παράνομοι». Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, οι πιο ικανοί από αυτούς έκαναν εξαιρετική δουλειά στην πορεία του χρόνου. Οι καλύτεροι από αυτούς κατάφεραν να προσεταιριστούν ανθρώπους που χειρίζονταν ευαίσθητες πληροφορίες και τεχνολογικά μυστικά και να αποσπάσουν πολλά από αυτά.

     Οι πρώτοι «παράνομοι» στάλθηκαν στη Δύση, στις απαρχές της οκτωβριανής επανάστασης, όταν εκατοντάδες ή και χιλιάδες εμιγκρέδες εγκαταλείπουν την νεότευκτη Σοβιετική Ένωση και κατευθύνονται στη Δύση. Ανάμεσά τους «κρύφτηκαν» και κάποιοι «παράνομοι» με σκοπό να κατασκοπεύουν τις δυτικές χώρες.

     Το βιβλίο ξεκινά με μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις «παράνομων». Του ζεύγους Ντον Χιθφιλντ και Αν Φόλεϊ, που συνελήφθησαν από το FBI τον Ιούνιο του 2010, στο σπίτι τους στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης, όπου ζούσαν για δεκαετίες, είχαν δημιουργήσει οικογένεια και επιχειρήσεις, αλλά ήταν οι Ρώσοι πράκτορες Αντρέι Μπεζρούκοφ και Έλενα Βαβίλοβα.

     Η συνέχεια είναι μια συναρπαστική αφήγηση μυστικών επιχειρήσεων, άλλων επιτυχημένων και άλλων αποτυχημένων, δολοφονιών, ψυχολογικής κατάρρευσης ανθρώπων που δεν άντεξαν και λύγισαν από την πίεση της διπλής ζωής. Πολύ σημαντικό κι ενδιαφέρον βιβλίο!  

ΟΙ ΠΑΛΙΟΙ ΜΑΧΑΛΑΔΕΣ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ ΚΑΙ Ο ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ

ΛΕΥΚΗ ΣΑΜΑΡΑ
Εκδόσεις ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΝΑΟΥΣΑΣ
Σελ. 242, Μάιος 2026

      Μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη που αφορά τη Νάουσα με έμφαση στην κοινωνική της ζωή, κυκλοφόρησε πρόσφατα.

       Είναι η συγκέντρωση σε έναν τόμο κειμένων που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Νιάουστα» και αποτελούν αποτέλεσμα πρωτογενούς διεξοδικής και κοπιαστικής έρευνας.     Όπως αναφέρει η συγγραφέας στο εισαγωγικό της σημείωμα: «Η συγγραφή του βιβλίου έχει μεγάλη χρονική διαδρομή. Τα κείμενα άρχισαν να δημοσιεύονται στο περιοδικό «Νιάουστα» από το 2000 ως το 2003. Το 2003 εκδόθηκε το αρχικό βιβλίο, με ανάλογη επεξεργασία και προσθήκες στα ήδη δημοσιευμένα κείμενα. Το βιβλίο περιλάμβανε την Κοραή, τα Καμένα, τα Αλώνια, την Πουλιάνα, τα Μπατάνια και την Αγία Τριάδα, τη Βύρωνος και την Αγίου Κωνσταντίνου. Το 2005 δημοσιεύτηκε στη «Νιάουστα» το κείμενο για τη γειτονιά της Αγίας Παρασκευής. Το 2017 στο ίδιο «Τα λουτρά του Απόστολου Παπαδόπουλου το 1929» και το 2018 «Ο Συνοικισμός». Έτσι έκλεισε ο κύκλος και είμαστε στην ευχάριστη θέση με την παρούσα έκδοση να παραδώσουμε στην πόλη μου ένα ολοκληρωμένο έργο ζωής».

     Η Λ. Σαμαρά, κατάφερε όχι μόνο να καταγράψει τους κεντρικούς, τους μικρότερους δρόμους, τα σοκάκια, μέχρι και τα μικρότερα αδιέξοδα, αλλά και τα σπίτια του κάθε δρόμου, με τις οικογένειες που κατοικούν σε κάθε ένα από αυτά! Παράλληλα καταγράφονται οι σχέσεις (συγγενικές και άλλες) που αναπτύσσονται ανάμεσα στις οικογένειες, αλλά και ανάμεσα στις γειτονιές. «Πρόκειται, πέρα από την καταγραφή σπίτι-σπίτι κάθε γειτονιάς, για μια καταγραφή της κοινωνικής συνύπαρξης των κατοίκων, και των τοπικών ιδιαιτεροτήτων και συνηθειών», αναφέρει στον πρόλογό του, ο Πρόεδρος της Πολιτιστικής Εταιρείας Νάουσας «Αναστάσιος Μιχαήλ Ο Λόγιος», κ. Αλέξανδρος Οικονόμου.

     Τον βιβλίο συμπληρώνουν πολλές φωτογραφίες, οι οποίες χάρη στην σύγχρονη τεχνολογία έχουν «καθαριστεί» και αποτυπώνονται με εξαιρετικό τρόπο στις σελίδες του. «Οι φωτογραφίες μαζεύτηκαν χάρις στην πάρα πολύ μεγάλη προθυμία των Ναουσαίων και στην αγάπη τους ν’ αναβιώσουν οι παλιοί μαχαλάδες μας».

     Αξίζουν πολλά συγχαρητήρια στην συγγραφέα Λευκή Σαμαρά που έφερε σε πέρας αυτό το τιτάνιο έργο και στην Πολιτιστική Εταιρεία για την έκδοση του μοναδικού αυτού βιβλίου, που θα πρέπει να μπει σε κάθε Ναουσαίικο σπίτι!   

ΠΡΟΔΟΜΕΝΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

ΣΠΥΡΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 312, Φεβρουάριος 2026

      Τον μήνα που διανύουμε, συμπληρώθηκαν 200 χρόνια από την έξοδο του Μεσολογγίου.

     Το Μεσολόγγι, λόγω της κομβικής του θέσης-αποτελούσε το πέρασμα ανάμεσα στην Ήπειρο και τη Ρούμελη-ήταν σημαντικό για την επιτυχία κάθε επαναστατικής κίνησης. Αυτό «…οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στη γεωγραφική ιδιομορφία του Μεσολογγίου που δυσκόλευε την ανάπτυξη μεγάλων στρατιωτικών μονάδων σε συνδυασμό με τα ελώδη εδάφη. Το γεγονός αυτό εδραίωσε τον ρόλο του Μεσολογγίου ως βασικού προπύργιου στη Δυτική Ελλάδα και λειτούργησε καθοριστικά για κάθε σχεδιασμό και των δύο πλευρών».

     Η πόλη επαναστάτησε στις 20 Μαΐου 1820. Η τουρκική φρουρά παραδόθηκε στους προκρίτους και ο τουρκικός πληθυσμός απομακρύνθηκε χωρίς να σημειωθούν έκτροπα. Η πρώτη προσπάθεια για την ανακατάληψη της πόλης από τους Τούρκους, έγινε το 1822 (Οκτώβριος-Δεκέμβριος) από τον Κιουταχή χωρίς επιτυχία.

     Την επόμενη χρονιά, επιχειρήθηκε νέα πολιορκία, αλλά το εκστρατευτικό σώμα δεν έφτασε καν στο Μεσολόγγι, αφού ηττήθηκε στο γειτονικό Αιτωλικό.

     Η δεύτερη, καλύτερα προετοιμασμένη πολιορκία, άρχισε τον Απρίλιο του 1825. «…στις 23 Απρίλη 1825, ο Κιουταχής θα στήσει το «ορδί» (στρατόπεδο) του έξω από το Μεσολόγγι. […] Η Β! Πολιορκία της πόλης ξεκινούσε…». Τον Κιουταχή ήρθε να ενισχύσει στο τέλος της χρονιάς και ο Ιμπραήμ, (κάτι που θα μπορούσε να λειτουργήσει θετικά για την συνέχιση της

επανάστασης που αργόσβηνε, αφού ελαττώθηκε η στρατιωτική πίεση στην Πελοπόννησο). Παρ’ όλα αυτά το Μεσολόγγι δεν έπεφτε! Αυτό όμως που δεν κατάφεραν οι τουρκο-αιγυπτιακές ορδές, το κατάφερε η αγγλόφιλη κυβέρνηση Κουντουριώτη, η οποία βέβαια, ήταν πλήρως ελεγχόμενη από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. «…η κυβέρνηση Κουντουριώτη, είχε όλες τις ευκαιρίες να ενισχύσει το Μεσολόγγι και την υποχρέωση να φροντίσει τις οικογένειες των αγωνιστών. Δεν έκανε τίποτα από τα δύο, προτίμησε να ξοδεύει τις λίρες των δανείων για την εξαγορά υποστηρικτών…». Η εγκατάλειψη και η αδιαφορία, οδήγησε τους πολιορκημένους  σε δυσχερέστατη θέση, παρά το γεγονός ότι «Όλοι εχθροί και φίλοι, κατανοούσαν πως η τύχη της Επανάστασης κρινόταν στη λιμνοθάλασσα. Είναι χαρακτηριστικό πως ο Κιουταχής έδωσε εντολή και κατασκεύασαν το «μνημούρι» του, τον τάφο του, έξω από τη σκηνή του, θέλοντας να δείξει πως επρόκειτο για αγώνα ζωής και θανάτου. Και το εννοούσε καθώς εκτός από τη συνειδητοποίηση της κρισιμότητας της έκβασης της πολιορκίας, η εντολή του σουλτάνου ήταν σαφής: «Το Μεσολόγγι ή το κεφάλι σου». Και ο σουλτάνος το εννοούσε! Όσο για την επαναστατημένη Ελλάδα, είχε μια μεγάλη ευκαιρία να κερδίσει μόνη την ελευθερία της. Το κατανοούσαν όλοι, το ερώτημα είναι αν το ήθελαν όλοι. Και οι μεν εχθροί προφανώς δεν το ήθελαν. Το ερώτημα είναι αν το ήθελαν όλοι οι φίλοι…».  

     Σαν μόνη λύση, οι πολιορκημένοι είδαν την έξοδο. Αποφασίστηκε να γίνει το βράδυ της 9^ης προς 10^η Απριλίου και καταστρώθηκε ένα προσεκτικό σχέδιο. Όμως αυτό δεν τηρήθηκε με αποτέλεσμα να επικρατήσει σύγχυση και να επακολουθήσει σφαγή. Υπολογίζεται ότι οι νεκροί έφτασαν τους 4 χιλ., οι αιχμαλωτισθέντες τους 3 χιλ., ενώ εκείνοι που διασώθηκαν ήταν περίπου 2 χιλ.  

     Το ιστορικό δοκίμιο «Προδομένο Μεσολόγγι», εξετάζει το γιατί το Μεσολόγγι αφέθηκε στην τύχη του, ποιοι και γιατί υπονόμευσαν τον ηρωικό του αγώνα κι αν τελικά ήταν αδύνατη η στήριξη των πολιορκημένων όπως διατείνονται ορισμένοι, τη στιγμή μάλιστα που τα ταμεία ήταν γεμάτα, αφού μόλις είχαν φτάσει στην Ελλάδα τα δύο δάνεια 2 εκατ. και 800 χιλ. χρυσών λιρών αντίστοιχα! Η αίσθηση όλων, ήταν πως αν οι πολιορκημένοι είχαν εφόδια για λίγες ακόμη μέρες, η πολιορκία θα είχε λήξει. Χαρακτηριστική είναι η ρήση του Ιμπραήμ: «Σαν το χιόνι του βουνού θα λιώναμε αν το Μεσολόγγι είχε τροφές για 15 ημέρες ακόμη». Μια νίκη στο Μεσολόγγι, θα δημιουργούσε μια εντελώς διαφορετική Ελλάδα. Μια χώρα που θα είχε κερδίσει μόνη της την ελευθερία της και δεν θα ήταν μια χώρα εξαρτημένη και υποχρεωμένη να υπογράφει «Πράξεις Υποτέλειας», που τη μετέτρεπαν σε βρετανικό προτεκτοράτο.

     Το εξαιρετικό αυτό βιβλίο, συμπληρώνεται με πρόλογο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Παντελή Μπουκάλα, καθώς κι ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση βιβλιογραφία!

ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΙ ΣΤΙΣ ΡΑΓΕΣ

ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΤΟΝ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ;
ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Σελ. 330, Οκτώβριος 2025

      Πριν από λίγους μήνες κυκλοφόρησε μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον σιδηρόδρομο στην Ελλάδα. Για την ώρα, έχουμε στα χέρια μας το πρώτο μέρος, που αφορά το χρονικό διάστημα από το 1936 (αν και γίνονται αναφορές στην προγενέστερη κατάσταση) μέχρι το 1966. «Ο σιδηρόδρομος είχε το πάνω χέρι στην υπανάπτυκτη Ελλάδα του 19^ου αιώνα, όταν και δημιουργήθηκαν τα πρώτα δίκτυα, μέσω παραχωρήσεων σε ιδιωτικά-τραπεζικά κονσόρτσιουμ…». Αργότερα αναμένεται η κυκλοφορία του δεύτερου τόμου.

     Η πολυσέλιδη αυτή μελέτη, επιχειρεί να απαντήσει σε μια σειρά από καίρια ερωτήματα που αφορούν τον σιδηρόδρομο. «Γιατί δεν έχουμε σύγχρονο σιδηρόδρομο; Γιατί χρεοκοπεί εδώ κι εκατό χρόνια, μια φορά σε κάθε γενιά; Γιατί οι επενδύσεις ενός αιώνα δεν πιάνουν τόπο; Γιατί οι σιδηρόδρομοί μας είναι μετέωροι την ώρα που σε όλον τον πλανήτη θριαμβεύουν; Σε αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει η έρευνα που θα διαβάσετε εδώ. Την ξεκίνησα την επομένη του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών-μιας τραγωδίας η οποία στοίχισε τη ζωή σε πενήντα επτά συνανθρώπους μας και μας συγκλόνισε όλους».

     Η τοποθέτηση της έναρξης της μελέτης στο 1936, δεν είναι καθόλου τυχαία. Το καθεστώς της 4^ης Αυγούστου, προετοιμαζόμενο για τον πόλεμο, έκανε μεγάλες επενδύσεις στους σιδηροδρόμους, αφού θεωρούσε (σωστά όπως αποδείχτηκε αργότερα στην πράξη), ότι ήταν το μοναδικό μέσο που θα μπορούσε να μεταφέρει με ταχύτητα, προσωπικό κι εφόδια. Τις ημέρες της επιστράτευσης τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 1940, διακινήθηκαν προς τα μέτωπα περισσότεροι από 300 χιλ. άνδρες, 100 χιλ. άλογα και ημίονοι, καθώς και μεγάλος αριθμός οπλισμού και λοιπόν εφοδίων. «Τα σιδηροδρομικά δίκτυα πραγματοποίησαν τη μεγαλύτερη εποποιία της ιστορίας τους, προωθώντας στο μέτωπο κατά μέσον όρο 84 τρένα τη μέρα, επίδοση που φαντάζει απίστευτη σήμερα, λαμβάνοντας υπόψη τα μέσα και τις τεχνολογίες της εποχής. Σε όλα τα δίκτυα, χιλιάδες σιδηροδρομικοί (ακόμη και συνταξιούχοι που ανακλήθηκαν στην υπηρεσία), εργάστηκαν νυχθημερόν ώστε  να εξασφαλίσουν μια πρωτοφανή σε μέγεθος μετακίνηση στρατευμάτων και υλικών».

     Το πρώτο μέρος της μελέτης ολοκληρώνεται με όσα συνέβησαν το 1966, χρονιά που χαρακτηρίστηκε «έτος καμπή» για την εξέλιξη των σιδηροδρόμων.

    Αλγεινή εντύπωση-και ίσως δείγμα του πόσο απαξιωτικά αντιμετωπίστηκε ο σιδηρόδρομος υπέρ των οδικών μέσων-προκαλεί το γεγονός ότι στο αρμόδιο υπουργείο Μεταφορών, δεν υπάρχει αρχείο για το σιδηρόδρομο, ενώ το αρχείο του ΟΣΕ που διασώθηκε την ύστατη στιγμή από την καταστροφή, βρίσκεται σε διαδικασία οργάνωσης.

     Παρ’ όλα αυτά, ο συγγραφέας μπόρεσε να εντοπίσει έγγραφα σε άλλα αρχεία που σε συνδυασμό με εκτενή βιβλιογραφία, του επέτρεψαν να ολοκληρώσει την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, τραγικά επίκαιρη λόγω της έναρξης της δίκης για το έγκλημα των Τεμπών και ιδιαίτερα διαφωτιστική έρευνά του. Θα περιμένουμε με αδημονία το δεύτερο μέρος!     

ΠΑΝΟΣ ΓΕΡΑΜΑΝΗΣ & "ΛΑΪΚΟΙ ΒΑΡΔΟΙ"

ΣΤΙΓΜΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥΣ
ΝΑΥΣΙΚΑ ΓΕΡΑΜΑΝΗ-ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΙΑΝΤΖΗ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 350, Ιούνιος 2025

      Η καθημερινή ωριαία εκπομπή του Π. Γεραμάνη στο Δεύτερο Πρόγραμμα της ΕΡΤ που είχε τίτλο «Λαϊκοί Βάρδοι», είχε μια αδιάλειπτη παρουσία δεκαπέντε ετών (1990-2005). Τη διέκοψε ο αιφνίδιος θάνατος του δημιουργού της το Μεγάλο Σάββατο του 2005, σε ηλικία 59 ετών.

     Για την εκπομπή και τον δημοσιογράφο Πάνο Γεραμάνη έχουν γραφτεί πολλά και μένουν ακόμη τόσα να γραφτούν . Όμως «το βιβλίο αυτό δεν είναι «για» τον Πάνο Γεραμάνη αλλά για τους ανθρώπους που δημιούργησαν και υπηρέτησαν το λαϊκό τραγούδι, τόσο τους διάσημους όσο και τους αφανείς. Δεν είναι μια παρουσίαση των «Λαϊκών Βάρδων», μιας ιστορικής ραδιοφωνικής εκπομπής, αλλά μια ανθολόγηση, μια επιλογή από τα λόγια των εκατοντάδων ανθρώπων που πέρασαν από τα στούντιο του ραδιοφώνου και μίλησαν για τη ζωή τους, για το τραγούδι, για το έργο τους. Αυτοί μιλούν εδώ, αυτοί είναι οι συγγραφείς του βιβλίου, αυτοί το υπαγόρευσαν».

     Όπως γίνεται εμφανές από τα πιο πάνω, οι δύο συγγραφείς του βιβλίου, κάνοντας κοπιαστική έρευνα στις χιλιάδες ώρες ηχογραφήσεων της εκπομπής, επέλεξαν αποσπάσματα στα οποία οι «λαϊκοί βάρδοι», τραγουδιστές, συνθέτες, στιχουργοί αλλά ακόμη και ιδιοκτήτες κέντρων διασκέδασης ή σερβιτόροι, αφηγούνται τις προσωπικές τους ιστορίες και απόψεις. Καλλιτέχνες διάσημοι αλλά και λιγότερο γνωστοί. Και μάλλον οι αφηγήσεις αυτών των τελευταίων έχουν μεγαλύτερη αξία, αφού η πρόσβασή που είχαν στα ΜΜΕ ήταν από ελάχιστη έως ανύπαρκτη, οπότε εδώ «ακούγονται» για πρώτη και ίσως για μοναδική φορά.

     Για να υπάρχει συνοχή, οι συγγραφείς επέλεξαν να οργανώσουν τα επιλεγμένα αποσπάσματα σε 13 κεφάλαια. «Της φτώχειας τα παιδιά», «Η διασκέδαση, τα μαγαζιά», «Για το μπουζούκι και άλλα όργανα», «Φωνοληψίες», «Πανηγύρια», «Αμερική, περιοδείες στο εξωτερικό», «Γνώμες για παλιούς και νέους καλλιτέχνες», «Οι πλούσιοι ξεφαντώνουν», «Γυναίκες στο πάλκο», «Τις πταίει; (για την κρίση του λαϊκού τραγουδιού)», «Οι ξεχασμένοι, οι αδικημένοι», «Κάποιος να με ανακαλύψει», «Μικρές Ιστορίες».

     Το «Πάνος Γεραμάνης και Λαϊκοί Βάρδοι», είναι ένα βιβλίο πλούσιο σε πληροφορίες. Ένα βιβλίο επίτευγμα αν αναλογιστεί κανείς τον όγκο του υλικού στον οποίο έπρεπε να εντρυφήσουν οι συγγραφείς του και να επιλέξουν ένα αντιπροσωπευτικό, αλλά ελάχιστο «δείγμα». Ένα βιβλίο που μας δίνει τη δυνατότητα να διερευνήσουμε μια διαφορετική  πλευρά της προσωπικότητας των ανθρώπων της ελληνικής λαϊκής μουσικής παράδοσης, αλλά και να πάρουμε έστω και μια αμυδρή ιδέα, του πλούτου που περιλαμβάνει το αρχείο του Π. Γεραμάνη.

     Το βιβλίο συμπληρώνουν φωτογραφίες και ευρετήριο προσώπων.  

Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ

ΧΡΙΣΤΟΣ ΖΑΦΕΙΡΗΣ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 270, Απρίλιος 2025

     Ένας ιστορικός και περιηγητικός οδηγός για τη Θεσσαλονίκη είναι το βιβλίο του Χ. Ζαφείρη, που παρουσιάζω σήμερα. Μετά την «Θεσσαλονίκη των Βυζαντινών», «…των Μουσουλμάνων» και «…των Εβραίων», σειρά έχει η Θεσσαλονίκη του 20^ου αιώνα. «…ο 20^ος αιώνας είναι ο πιο συναρπαστικός της νεότερης Θεσσαλονίκης. Στη διάρκειά του έγιναν σημαντικές αλλαγές και μεταμορφώσεις της πόλης (εθνολογικές, πολεοδομικές, πληθυσμιακές και κοινωνικές, αστικές καταστροφές) που τον διαφοροποιούν έντονα από τους προηγούμενους αιώνες».

     Ο οδηγός είναι χωρισμένος σε δώδεκα κεφάλαια-ενότητες, κάθε μία από τις οποίες εξετάζει κι έναν διαφορετικό τομέα ή χρονική περίοδο της ζωής στην πόλη.

     Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται συνοπτικά και με χρονολογική σειρά, τα σπουδαιότερα γεγονότα που συνέβησαν τα εκατό χρόνια (1900-2000).

     Στο δεύτερο σειρά έχει η παρουσίαση των τελευταίων χρόνων της οθωμανικής κατοχής-διοίκησης.

      Η επόμενη δεκαετία, που εξετάζει το τρίτο κεφάλαιο, σηματοδοτείται από την τεράστια αλλαγή στην εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού, που ξεκίνησε το 1916 και η οποία ολοκληρώθηκε το 1922, με την εγκατάσταση στη Θεσσαλονίκη εκατό περίπου χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, την φυγή είκοσι πέντε χιλ. μουσουλμάνων και τη μετανάστευση αρκετών χιλιάδων Εβραίων. Ενώ παράλληλα με την τεράστια καταστροφή της πυρκαγιάς του 1917, άλλαξε η μορφή της. Αν ολοκληρωνόταν η εφαρμογή του σχεδίου της επιτροπής Εμπράρ, που δεν ολοκληρώθηκε για κοινωνικούς, οικονομικούς και άλλους λόγους, σήμερα θα μιλούσαμε για μια εντελώς διαφορετική πόλη.

     Η απώλεια του πολυεθνικού χαρακτήρα της πόλης, οριστικοποιείται την εποχή του μεσοπολέμου. Το ίδιο διάστημα όμως, ιδρύονται θεσμοί που αργότερα γιγαντώθηκαν και απέκτησαν μεγάλη ακτινοβολία, ξέσπασαν εργατικές κινητοποιήσεις και χτίστηκαν σημαντικά κτίρια.

     Η δεκαετία του ’40, χαρακτηρίζεται «πολεμική». Η πόλη απώλεσε σαράντα πέντε χιλ. Εβραίους που οδηγήθηκαν στα κρεματόρια του Άουσβιτς, τους οποίους «αναπλήρωσε» λίγο αργότερα με την αναγκαστική μετεγκατάσταση αρκετών χιλιάδων κατοίκων της υπαίθρου των περιοχών όπου μαινόταν ο εμφύλιος πόλεμος.

     Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το κεφάλαιο που τιτλοφορείται «Ο μεγάλος αιώνας της βίας» και αναφέρεται στις πολιτικές δολοφονίες που έγιναν στην πόλη. «Η Θεσσαλονίκη υπήρξε μοιραίος τόπος για πολιτικά πρόσωπα σε περιόδους καίριες για τα εθνικά και πολιτικά ζητήματα της χώρας». Ξεκινά με τη δολοφονία του Θεόδωρου Ασκητή, διερμηνέα του Ελληνικού Προξενείου το 1908 και φτάνει μέχρι τη δολοφονία στο κτίριο της ΚΥΠ, του πρώην βουλευτή Γιώργη Τσαρουχά το 1968.

     Το επόμενο κεφάλαιο εστιάζει στα μετεμφυλιακά χρόνια και φτάνει μέχρι τη μεταπολίτευση του 1974.

     Το κεφάλαιο που ακολουθεί αναφέρεται στο χρόνια της μεταπολίτευσης. Μια περίοδο που σηματοδοτήθηκε από τον μεγάλο σεισμό του 1978, τους εορτασμούς για τα 2300 χρόνια από την ίδρυση και την ανάληψη από την πόλη το 1997 του τίτλου Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.

     Ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνεται στην λογοτεχνία, την τέχνη, τη μουσική και το θέατρο, όπως και στην αθλητική ιστορία. Να σημειωθεί ότι η ΧΑΝΘ, ήταν αυτή που έφερε το μπάσκετ στην Ελλάδα και στο μουσείο της, υπάρχει η αναπαράσταση της πρώτης μπασκέτας, που ήταν …μια καρέκλα καρφωμένη ανάποδα στον τοίχο!

     Ένα ολιγοσέλιδο κεφάλαιο αναφέρεται στα μεγάλα νεκροταφεία στα οποία βρίσκονται τάφοι επιφανών προσωπικοτήτων, κάποιοι από τους οποίους κοσμούνται με εξαιρετικά γλυπτά.

     Τέλος, ξεχωριστή αναφορά γίνεται στους «χαμένους παραδείσους», όπως ο Κήπος των Πριγκήπων (Μπεχτσινάρ), τα καραβάκια του Θερμαϊκού, το τραμ κλπ.

     Ο Οδηγός πετυχαίνει σε μεγάλο βαθμό τους στόχους και τις επιδιώξεις του που είναι «…να παρουσιάσει συνοπτικά την πολύπτυχη πορεία και δράση της Θεσσαλονίκης στον 20^ο αιώνα (ιστορική, οικιστική, κοινωνική, πολιτιστική), τα σημαντικά γεγονότα και τη γιγάντωση της πόλης […] Πιστεύω ότι με την  παράθεση, πέρα από τις ιστορικές πληροφορίες, των διαθέσιμων εμπραγμάτων μαρτυριών, που έχουν σχέση με τις εξελίξεις και τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν στον 20^ο αιώνα, θα γίνουμε καλύτεροι κοινωνοί και γνώστες της ιστορικής πόλης».

     Τον Οδηγό συμπληρώνουν δεκάδες φωτογραφίες, επιλεγμένη βιβλιογραφία κι ευρετήριο μνημείων, τόπων, μουσείων.     

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΝΕΜΕΣΙΣ

ΕRIC BOGOSIAN
Μετάφραση ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΘΕΟΧΑΡΗ
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Σελ. 461, Φεβρουάριος 2025

      Συμπληρώνονται φέτος, 110 χρόνια από την Γενοκτονία των Αρμενίων που ζούσαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία, η οποία ξεκίνησε το 1915, συνεχίστηκε και την επόμενη χρονιά και κόστισε τη ζωή σε 1.400.000 περίπου, άνδρες, γυναίκες και παιδιά.

     Όταν οι Νεότουρκοι-παρά τις αρχικές τους διακηρύξεις-αποφάσισαν να δημιουργήσουν ένα κράτος χωρίς θρησκευτικές κι εθνικές μειονότητες, οι πρώτοι που επλήγησαν ήταν οι Αρμένιοι της Ανατολίας και οι Έλληνες της Μ. Ασίας και του Πόντου. Για τους Έλληνες, υπήρχε ένα κράτος που μπορούσε να υποστηρίξει και να υποδεχτεί τους διωκόμενους και τους δέχτηκε όταν χρειάστηκε, παρά τα πολλά προβλήματα που προέκυψαν, με αποτέλεσμα τα θύματα να είναι –ευτυχώς- λιγότερα. Για τους Αρμένιους όμως, δεν υπήρχε πατρίδα στην οποία θα μπορούσαν να καταφύγουν. «Η Κεντρική Επιτροπή της ΕΕΠ γρήγορα κατέληξε να πιστεύει ότι ο αρμενικός πληθυσμός αποτελούσε θανάσιμη απειλή για την ετοιμοθάνατη Οθωμανική Αυτοκρατορία […] η οθωμανική κυβέρνηση αποφάσισε να λύσει μια για πάντα το «αρμενικό ζήτημα» εξαλείφοντας όλους τους Αρμενίους» έτσι «η σφαγή που έμελλε να πλήξει τον αρμενικό λαό στην Οθωμανική αυτοκρατορία ήταν πρωτοφανής σε έκταση».

     Με τη λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου, η Οθωμανική αυτοκρατορία, βρέθηκε στην πλευρά των ηττημένων. Γι’ αυτό πολλά από τα ηγετικά στελέχη των Νεότουρκων διέφυγαν πριν συλληφθούν από τους Βρετανούς που είχαν υπό την κατοχή τους την Κωνσταντινούπολη. «Την 1^η Νοεμβρίου με την «έγκριση» των Γερμανών διπλωματών, τα βασικά μέλη της Κεντρικής Επιτροπής της ΕΕΠ είχαν επιβιβαστεί σε ένα γερμανικό τορπιλοβόλο και είχαν φύγει…». Παρ’ όλα αυτά, δικάστηκαν ερήμην για εγκλήματα πολέμου και καταδικάστηκαν, χωρίς όμως να είναι δυνατή η εκτέλεση της ποινής.

     Λίγα χρόνια αργότερα, η Αρμενική Επαναστατική Ομοσπονδία, η οποία απαρτίζονταν από επιζώντες και μέλη της αρμενικής διασποράς, αποφάσισε τη δημιουργία της Επιχείρησης Νέμεσις. «Η «Νέμεσις» είχε καταστεί αναγκαία όχι μόνο ως βεντέτα, αλλά και για να αποκατασταθεί κάποιο ίχνος αξιοπρέπειας σε έναν λαό που είχε συντριβεί τόσο ανελέητα. Η «Νέμεσις» είχε να κάνει τόσο με την υπερηφάνεια όσο και με την εκδίκηση […] Μέσα σε τρία χρόνια από την ίδρυσή της, εντόπισε και σκότωσε επτά υψηλόβαθμους ιτιχαντιστές και τους συνεργάτες τους. Τουλάχιστον δέκα ένοπλοι δολοφόνοι πραγματοποίησαν τις εκτελέσεις. Άλλοι δώδεκα τσιλιαδόροι, κατάσκοποι και οργανωτές βοήθησαν». Μάλιστα στις δύο-τρεις πρώτες εκτελέσεις, η Αρμενική Επαναστατική Ομοσπονδία, είχε ζητήσει από τους εκτελεστές να μην προσπαθήσουν να διαφύγουν, αλλά να παραμείνουν δίπλα στα θύματα για να συλληφθούν. Με τον τρόπο αυτό, στη συνέχεια, μέσα από τη δικαστική διαδικασία, όταν θα γινόταν η αναζήτηση του κινήτρου, θα δινόταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να γίνουν γνωστές οι θηριωδίες που διαπράχθηκαν από τους Νεότουρκους σε βάρος των Αρμενίων.

     Το «Επιχείρηση Νέμεσις» είναι η απόδοση μιας σελίδας της Ιστορίας που δεν είναι γνωστή στο ευρύ κοινό. Μετά από ενδελεχή έρευνα, ο Ε. Μπογκοσιάν, μέσα από την ιστορία του Σογομόν Τεχλιριάν και των συντρόφων του που εκτέλεσαν τον Ταλαάτ Πασά στο Βερολίνο στις 15 Μαρτίου του 1921, κατάφερε να γράψει μια συναρπαστική αφήγηση, που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα, για την προσπάθεια μιας ομάδας επιζώντων να αποδώσουν δικαιοσύνη, αλλά και ένα ψήγμα ελπίδας σε έναν λαό που είχε εξολοθρευτεί σχεδόν ολοκληρωτικά! Εξαιρετικό βιβλίο!

Η ΚΡΥΦΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
ΣΕΛ. 355, Σεπτέμβριος 2024

      Μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη σχετική με την προσωπική ζωή μερικών από τους πιο σπουδαίους φιλοσόφους, περιλαμβάνει το βιβλίο της σημερινής παρουσίασης, το οποίο προσπαθεί να απαντήσει στο ερώτημα, αν και κατά πόσο η ενασχόλησή τους με τα τετριμμένα της καθημερινότητας επηρέασε τη φιλοσοφική τους σκέψη και το έργο τους.

     Σε αντίθεση με άλλους μελετητές του φιλοσοφικού έργου, οι οποίοι στις μελέτες τους παραβλέπουν και σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις απαλείφουν την προσωπική ζωή των φιλοσόφων, ο  συγγραφέας αυτής της μελέτης στο πιο πάνω ερώτημα απαντά καταφατικά. «Το βιβλίο αυτό ξεκινά με αφετηρία μια ρητορική ερώτηση: Είχαν οι φιλόσοφοι προσωπική ζωή, ιδιαίτερα βιώματα, ψυχοπνευματικά χαρακτηριστικά, ανομολόγητα πάθη, ενδιαμέσους σταθμούς στην επίγεια διαδρομή τους; Η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι καταφατική. Ασφαλώς είχαν, γιατί κάποτε, σε μιαν άλλη εποχή, υπήρξαν όπως υπάρχουμε εμείς σήμερα (και όπως ακριβώς δεν θα υπάρχουμε εμείς στο μέλλον), προσδεδεμένοι στις ανάγκες τους, φέροντας τους χαρακτήρες τους, τα πρόσωπα και τα προσωπεία τους, την ιδιομορφία τους, κουβαλώντας τους ψυχαναγκασμούς τους, τις απολαύσεις και τις ασθένειές τους, τις γωνίες και τις φιλοδοξίες τους, τις κακίες, τις αντεγκλήσεις, τις αντιπαραθέσεις τους, τους φόβους μπροστά στο πεπερασμένο της ζωής και τις αόριστες επιθυμίες τους».

     Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε δώδεκα κεφάλαια, κάθε ένα από τα οποία είναι αφιερωμένο σε έναν φιλόσοφο. Τα κεφάλαια δεν αποτελούν ολοκληρωμένες βιογραφίες, αλλά περιλαμβάνουν ξεχωριστές και μάλλον άγνωστες πτυχές της ζωής τους «κι όταν αυτό προκύπτει αβίαστα η ανάγκη, αυτές οι πτυχές διασυνδέονται με κεντρικές ιδέες στη σκέψη του».

     Το κάθε κείμενο, τιτλοφορείται με το όνομα ενός φιλοσόφου κι έναν ευφάνταστο κι ευφυή τίτλο, που είναι συναφής με τη ζωή και την κοσμοθεωρία του:

Νικκολό Μακκιαβέλλι, 1469-1527, «Τα φτερά του έρωτα και η κωμωδία της ζωής»

Ρενέ Ντεκάρτ, 1596-1650, «Όνειρα στη θερμάστρα»

Μπλεζ Πασκάλ, 1623-1662, «Ο ίλιγγος του απείρου»

Ισαάκ Νεύτων, 1643-1727 «Ο μανιώδης αλχημιστής και η αβάσταχτη ελαφρότητα της βαρύτητας»

Φρανσουά-Μαρί Αρουέ, 1694-1778, γνωστός με το ψευδώνυμο Βολταίρος, «Ο πολυγραφότατος ερωτύλος και φυλετιστής»

Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, 1712-1778 «Ένας πλανόδιος φιλόσοφος κι ένας φωτισμένος μισάνθρωπος»

Ιμμάνουελ Καντ, 1724-1804, «Η ηδονή της μονοτονίας και η ασφάλεια του να κάνεις πάντα τα ίδια πράγματα»

Τζέρεμι Μπένθαμ, 1748-1832 «Η ευτυχία είναι το άθροισμα των ηδονών»

Αρτούρ Σόπενχάουερ, 1788-1860 «Ο κόσμος είναι ένας τόπος εξιλέωσης, ένα είδος αποικίας καταδικασμένων»

Τζον Στιούαρτ Μιλ, 1806-1873 «Ο καρπός ενός παιδαγωγικού πειράματος»

Σόρεν Κίρκεγκωρ, 1813-1855 «Καμία μέρα χωρίς Δάκρυα»

Φρήντριχ Νίτσε, 1844-1900 «Δεν θέλω να είμαι Άγιος, προτιμώ να είμαι γελωτοποιός»

Στο τέλος του κάθε κεφαλαίου παρατίθεται επιλεγμένη (κυρίως ξενόγλωσση) βιβλιογραφία.

     Η εξαιρετική αυτή και πολύ χρήσιμη μελέτη, περιλαμβάνει κείμενα που είναι γραμμένα με απλό, κατανοητό κι εύληπτο τρόπο και απευθύνεται σε ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό κι όχι μόνο στους μελετητές της φιλοσοφίας. 

Η ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ 16ου ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΛΑΣ ΒΕΡΜΙΟΥ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ (ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ) ΚΑΙ ΤΟ «ΤΑΓΜΑ ΔΙΑΡΚΟΥΣ ΕΠΙΘΕΣΗΣ» (1940-1944)
ΑΝΤΩΝΙΑ ΧΑΡΙΣΗ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 243, Οκτώβριος 2024

      Το βιβλίο της σημερινής παρουσίασης είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορική μελέτη που μάλιστα έχει ξεχωριστή αναφορά σε γεγονότα της τοπικής ιστορίας. Αφορά τη δράση του 16^ου συντάγματος του ΕΛΑΣ που έδρευε κι έδρασε στο Βέρμιο. Επίσης γίνεται ιδιαίτερη μνεία σε έναν από τους αξιωματικούς του, τον Κωνσταντίνο Κολλίντζα που ήταν γνωστός ως Κολοκοτρώνης! «Ο Κολλίντζας είχε διακριθεί ως έφεδρος λοχίας πεζικού στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Το φθινόπωρο του 1941 ενεργοποιήθηκε στις τάξεις του ΚΚΕ Θεσσαλονίκης και αμέσως μετά στην οργάνωση του ΕΑΜ της Νάουσας. Ήταν από τους πρώτους που συγκρότησαν αντιστασιακή ομάδα περί τα τέλη του 1941 στην περιοχή του όρους Βέρμιο. Τέλος ανέλαβε στρατιωτικός διοικητής αντάρτικης μονάδας (τάγματος)».

     Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε τέσσερα κεφάλαια. Το πρώτο αναφέρεται στο ιστορικό πλαίσιο των ετών 1940-1944, στους πολέμους με τη φασιστική Ιταλία και τη ναζιστική Γερμανία, την ήττα, τη συνθηκολόγηση και την επελθούσα τριπλή Κατοχή. Αλλά και την «δημιουργία» της «Ελληνικής Κοινωνίας» που «αποτέλεσε τη διοικητική αρχή της κατεχόμενης Ελληνικής επικράτειας».

     Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά το αντιστασιακό κίνημα. «Το αντάρτικο συγκροτήθηκε αργά το καλοκαίρι του 1942 με την εθελοντική κατάταξη ανθρώπων της υπαίθρου και την οργανωτική προπαρασκευή του μηχανισμού του ΚΚΕ. Βρήκε τη θέση του μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα της υπαίθρου, καθώς απάλλαξε τον πληθυσμό από την καταπίεση των κατακτητών και των συνεργατών τους, επίσημων και ανεπίσημων».

     Το τρίτο και μεγαλύτερο σε έκταση κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στον Κ. Κολλίντζα. Γεννήθηκε στο χωριό Βλαχέρνα του νομού Αρκαδίας το 1917. Ο πόλεμος του 1940, τον βρήκε να υπηρετεί στη Φλώρινα. Στη συνέχεια βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του μετώπου Πόγραδετς-Κορυτσά. Μετά τη συνθηκολόγηση κι ενώ προσπαθούσε να επιστρέψει πεζός στην ιδιαίτερη πατρίδα του, συνάντησε στην πορεία τον συμπολεμιστή του Χριστόφορο Πάσχο από τη Νάουσα, ο οποίος του πρότεινε να τον φιλοξενήσει μέχρι να βρει τρόπο να επιστρέψει στη Βλαχέρνα. Με την δημιουργία των πρώτων ένοπλων ομάδων αντίστασης, ο Κολλίντζας εντάχθηκε σε αυτές. Ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα και αργότερα χάρη στις ικανότητές του, του ανατέθηκε η διοίκηση του ΙΙ/16 Τάγματος. Συμμετείχε σε πολλές μάχες κι επέδειξε απαράμιλλη γενναιότητα και αυταπάρνηση. Δυστυχώς για την Εθνική Αντίσταση, τραυματίστηκε βαρύτατα στην κοιλιακή χώρα στην μάχη του Σταυρού Βέροιας στις 6 Οκτωβρίου 1944 και πέθανε δύο μέρες αργότερα. Η κηδεία του έγινε στη Νάουσα με μεγάλη λαϊκή συμμετοχή. Παραβρέθηκαν επίσης μέλη της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Το 1945, στα χρόνια της Λευκής τρομοκρατίας «χωροφύλακες λεηλάτησαν και κατέστρεψαν ολοκληρωτικά στο νεκροταφείο της Νάουσας τους τάφους στους οποίους ήταν θαμμένος ο Κολοκοτρώνης και άλλοι συναγωνιστές του αντάρτες».

     Τέλος στο τέταρτο κεφάλαιο περιγράφονται οι μάχες για την απελευθέρωση της Έδεσσας, της Βέροιας και της Θεσσαλονίκης και φτάνει μέχρι τη Συμφωνία της Βάρκιζας, αλλά και την περίοδο της Λευκής τρομοκρατίας (1945-46).

     Το βιβλίο προλογίζουν ο Γιάννης Πριόβολος στρατηγός ε.α. και συγγραφέας, καθώς και ο γνωστός και ακάματος συντοπίτης ιστορικός ερευνητής Στέργιος Αποστόλου. Συμπληρώνεται από εκτενή βιβλιογραφία, ευρετήριο ονομάτων και μερικές φωτογραφίες.  

     Η αξιολογότατη μελέτη της Αντωνίας Χαρίση, προϊόν πολύχρονης και κοπιώδους έρευνας, εμπλουτίζει την ιστοριογραφία και φωτίζει γεγονότα που συνέβησαν στην Μακεδονία και ειδικότερα στο Βέρμιο, τη Νάουσα και τις γύρω περιοχές, καθώς και πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτά. Μπορεί να διαβαστεί από κάθε αναγνώστη, περιλαμβάνει ολοζώντανες περιγραφές και είναι γραμμένη με τρόπο κατανοητό και εύληπτο, χωρίς να χάνει την επιστημονική της εγκυρότητα.       

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ

ΣΩΤΗΡΗΣ ΡΙΖΑΣ
Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Σελ. 153, Οκτώβριος 2024

      

Το Κυπριακό, βρίσκεται πάντα πολύ ψηλά στην ατζέντα του ενδιαφέροντος της ελληνικής διπλωματίας. Όχι άδικα, αφού αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα για τον ελληνισμό.

     Ο αποχαρακτηρισμός και η δημοσιοποίηση εγγράφων της ΚΥΠ (τώρα ΕΥΠ) που σχετίζονται με την περίοδο του πραξικοπήματος κατά του αρχιεπισκόπου Μακαρίου και την τουρκική εισβολή, εκτόξευσε στα ύψη το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. «Η κρίση του Κυπριακού το 1974, συνέπεια του πραξικοπήματος της δικτατορίας Ιωαννίδη εναντίον του αρχιεπισκόπου Μακαρίου στις 15 Ιουλίου και η τουρκική εισβολή που ακολούθησε […] σηματοδοτεί αυτό που έγινε αντιληπτό στην Ελλάδα ως η μεγαλύτερη εθνική καταστροφή μετά το 1922».

   Το βιβλίο του Σ. Ριζά, διευθυντή του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, που παρουσιάζω σήμερα και κυκλοφόρησε πριν από δύο μήνες, αναφέρεται σε βάθος κι εκτενώς σε αυτό το πρόβλημα.

    Ο συγγραφέας, συμβουλευόμενος ένα ευρύ φάσμα πηγών, βιβλιογραφίας και αρχείων, εξετάζει βήμα-βήμα την πορεία του Κυπριακού. Αναλύοντας το ιστορικό πλαίσιο, αναφέρεται στην πρώτη «κρούση» της κυβέρνησης Παπάγου, προς την βρετανική κυβέρνηση των Συντηρητικών με επικεφαλής τον Ο. Τσόρτσιλ, και υπουργό εξωτερικών τον Άντονι Ίντεν, που ζητούσε αυτοδιάθεση για την Κύπρο μετά την αποχώρηση της Μεγ. Βρετανίας, κάτι που ουσιαστικά θα ισοδυναμούσε με ένωση με την Ελλάδα. «Όταν το 1953 η νέα συντηρητική κυβέρνηση του Ελληνικού Συναγερμού υπό τον στρατάρχη Παπάγο αποφάσισε να θέσει το θέμα στη βρετανική πλευρά, ενήργησε με δύο εσφαλμένες παραδοχές. Η πρώτη ήταν ότι η Ελλάδα ήταν πλέον ένας αξιόπιστος σύμμαχος […] Η δεύτερη ήταν ότι το ζήτημα δεν αφορούσε την Τουρκία και μπορούσε να επιλυθεί χωρίς την εμπλοκή της Άγκυρας[…] Δεν ίσχυε ούτε το ένα ούτε το άλλο». Για να φτάσει στις διαρκώς τεταμένες σχέσεις του Μακαρίου με στρατιωτικό καθεστώς και το προδοτικό –όπως αποδεικνύεται- πραξικόπημα της χούντας των Αθηνών, που έδωσε στην Τουρκία μια νομιμοφανή δικαιολογία να εισβάλει και να δημιουργήσει τετελεσμένα που βασανίζουν εδώ και πενήντα χρόνια την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά και να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους για το ίδιο το καθεστώς, το οποίο κατέρρευσε υπό το βάρος της κρίσης που δημιούργησε. Ακόμη καταδεικνύει το πόσο ανέτοιμο ήταν, όχι μόνο να βοηθήσει την Κύπρο, αλλά και να υπερασπιστεί την ίδια την Ελλάδα σε περίπτωση πολέμου με την Τουρκία.

     Ο Σ. Ριζάς, με αναλύσεις των τηλεγραφημάτων που αντάλλασαν οι πρεσβείες με τις πρωτεύουσες και καίριες επισημάνσεις για την οπτική του ζητήματος από τον διεθνή  παράγοντα (κυρίως ΗΠΑ και Βρετανία) και την απροθυμία των κυβερνήσεων των χωρών αυτών να παρέμβουν εκείνες τις δραματικές ώρες για να αποτρέψουν την εισβολή, αναρωτιέται γιατί «…ο Ιωαννίδης αποφάσισε να προχωρήσει στο πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου, πως σχημάτισε την πεποίθηση ότι διέθετε για τον σκοπό αυτόν την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και ότι η εικαζόμενη υποστήριξη ήταν ικανή να αποτρέψει την τουρκική εισβολή στην Κύπρο». Για να καταλήξει στο συμπέρασμα, ότι «Η κρίση του Κυπριακού και η συγκεκριμένη έκβασή της, δηλαδή η de facto διχοτόμηση δεν ήταν αναπότρεπτες. Πρόεκυψαν όμως από παράγοντες που ήταν ενεργοί στη μακρά πορεία του Κυπριακού».

     Εξαιρετική ιστορική μελέτη, για ένα ζήτημα (την τουρκική κατοχή του 36% των εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας), που ταλανίζει Ελλάδα και Κύπρο εδώ και πενήντα χρόνια. Χωρίς να φαίνεται δυστυχώς στο κοντινό μέλλον, μια δίκαιη και βιώσιμη λύση.

     Το βιβλίο περιλαμβάνει κατάλογο των αρχείων που αποτέλεσαν πηγές πληροφοριών, καθώς βιβλιογραφία στην ελληνική και αγγλική γλώσσα.  

ΒΕΝΤΕΤΕΣ

ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΒΕΝΤΕΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
ΠΑΝΟΣ ΣΟΜΠΟΛΟΣ
Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ
Σελ. 423, Απρίλιος 2024

      Το βιβλίο που θα μας απασχολήσει στη σημερινή βιβλιοπαρουσίαση, είναι μια μελέτη-έρευνα του γνωστού δημοσιογράφου κι εκ των κορυφαίων του αστυνομικού ρεπορτάζ Π. Σόμπολου, που αναφέρεται σε βεντέτες του 20^ου –κυρίως- αιώνα, που συγκλόνισαν την ελληνική κοινή γνώμη.

     Η βεντέτα είναι ένα πανάρχαιο έθιμο, που έχει τις ρίζες του σε εποχές που δεν υπήρχαν ισχυρές κοινωνικές δομές, νόμοι και δικαστήρια. Οπότε ο αδικούμενος κατέφευγε στην αυτοδικία. Είναι όμως και βάρβαρο, αφού σε πολλές περιπτώσεις υπήρξαν θύματα που «δεν έφταιγαν σε τίποτα αλλά πλήρωσαν μόνο επειδή έτυχε να ανήκουν στις αντιμαχόμενες οικογένειες».

     Η βεντέτα παλαιότερα κυριαρχούσε «σε πολλές περιοχές της Ελλάδας αλλά και άλλων χωρών, όπως της Αλβανίας, της Σερβίας, του Μαυροβουνίου, της Ιταλίας, της Κορσικής, του Λιβάνου καθώς και στον αραβικό κόσμο». Ειδικά στην Ελλάδα, ήταν συνήθης πρακτική επίλυσης διαφορών στη Μάνη και την Κρήτη. Κι ενώ στη Μάνη με την πάροδο των ετών εξέλειπε, αφού πρώτα «ξεκλήρισε οικογένειες, ερήμωσε χωριά ολόκληρα κι έστειλε στο χώμα αμέτρητα θύματα», στην Κρήτη η βαρβαρότητα εξακολουθεί να υφίσταται. Η βεντέτα δεν «πρόκειται να εκλείψει-παρά μόνο αν κάποια κυβέρνηση τολμήσει να παραμερίσει το πολιτικό κόστος και σε συνεργασία με την Εκκλησία της Κρήτης και τους αρμόδιους φορείς, κηρύξει σταυροφορία κατά της βεντέτας. Μόνο όταν τολμήσουν να πάρουν μέτρα ώστε να αφαιρεθούν όλα τα όπλα από τα σπίτια στην Κρήτη, και κυρίως στις ορεινές περιοχές και να τιμωρούνται παραδειγματικά όσοι οπλοφορούν, θα υπάρξει η ελπίδα να σταματήσουν οι αιματοχυσίες και οι συμφορές».

     Τι ώθησε όμως τον Π. Σόμπολο να μην υπολογίσει κόπο και χρόνο (η κοπιαστική έρευνα για άντληση στοιχείων, έγινε σε αρχεία της Ελληνικής Χωροφυλακής, Αστυνομίας Πόλεων, Δικαστηρίων καθώς και σε δημοσιεύματα τοπικών και πανελλήνιας κυκλοφορίας εφημερίδων και περιοδικών) να γράψει αυτό το βιβλίο; «Έγραψα αυτό το βιβλίο για να αφήσω μια παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές γύρω από τα εγκλήματα της βεντέτας και για να καταδείξω τη βαρβαρότητα αυτού του εθίμου».

     Στο βιβλίο, για λόγους προστασίας των προσωπικών δεδομένων αλλά και για να μην αναμοχλεύονται πάθη και μίση, παραλείπονται τα επώνυμα των εμπλεκομένων, εκτός μίας-δύο περιπτώσεων όπου αυτό ήταν αναπόφευκτο. Η μία από αυτές μάλιστα-μια πολύνεκρη βεντέτα που διήρκησε χρόνια και κόστισε πολλές ζωές-  είχε σχέση με την οικογένεια του πρώην Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Χρήστου Σαρτζετάκη, ο οποίος εξελέγη με την ψήφο βουλευτή του ΠΑΣΟΚ που ανήκε στην «αντίπαλη» οικογένεια.  Για τον ίδιο λόγο, δεν γίνεται αναφορά σε βεντέτες που δυστυχώς συνεχίζονται!!

     Το βιβλίο, γραμμένο με την εγκυρότητα των στοιχείων και το γνωστό γλαφυρό ύφος του Π. Σόμπολου, εκτός από την περιγραφή των Κρητικών, Μανιάτικων και βεντετών της υπόλοιπης Ελλάδας, αναφέρει και μια περίπτωση στη Γερμανία του 1981. Ένα ακόμη θετικό του βιβλίου, μια 30σέλιδη ενδιαφέρουσα και κατατοπιστική «σύντομη ιστορία της βεντέτας».    

EURO. ΔΥΣΚΟΛΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΕΝΑ ΜΟΥΝΤΙΑΛ.

ΤΑ 60 ΧΡΟΝΙΑ ΜΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
Σελ. 415, Μάρτιος 2024

      Πριν από λίγους μήνες ολοκληρώθηκαν οι αγώνες της τελικής φάσης του Euro. Είναι μια ποδοσφαιρική διοργάνωση σε επίπεδο εθνικών ομάδων των ευρωπαϊκών χωρών, που διεξάγεται κάθε τέσσερα χρόνια και συγκεντρώνει την προσοχή των απανταχού ποδοσφαιρόφιλων, αφού «οι εκπλήξεις είναι κανόνας. Το Euro

έχουν κερδίσει οι Τσέχοι, οι Δανοί και οι Έλληνες».

     Να θυμίσω εδώ ότι η κατάκτηση του τίτλου «πρωταθλήτρια ομάδα της Ευρώπης» από την Εθνική Ελλάδας, αποτέλεσε την κορυφαία από τις τρεις διακρίσεις που πέτυχε το ελληνικό ποδόσφαιρο σε διεθνές επίπεδο (Οι άλλες δύο είναι η μεγάλη επιτυχία στο Conference League του Ολυμπιακού το 2024 και η συμμετοχή το 1971 του Παναθηναϊκού, στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, όπως ονομαζόταν τότε το Champions League).

     Ο γνωστός δημοσιογράφος Α. Καρπετόπουλος, παρά το γεγονός ότι μέχρι σήμερα έχει γράψει χιλιάδες άρθρα, δεν είχε γράψει βιβλίο. Όταν πείστηκε να γράψει για το Euro, δεν ήθελε να κάνει μια απλή παράθεση στοιχείων για τα τουρνουά που διεξήχθησαν από το 1960. Τότε που  υλοποιήθηκε η ιδέα του Ανρί Ντελονέ-πρώην ποδοσφαιριστή, πρώην διαιτητή που έφτασε μια ανάσα από τον θάνατο όταν διηύθυνε έναν αγώνα, παράγοντα του γαλλικού ποδοσφαίρου και πρώτου γραμματέα της UEFA (ιδρ. 1954)-που ήρθε να αντικαταστήσει το μάλλον ανυπόληπτο International Cup. Αυτά τα στοιχεία μπορεί να τα βρει οποιοσδήποτε κάνει μια στοιχειώδη αναζήτηση στο διαδίκτυο. Αντίθετα, με τα κείμενά του, ήθελε «να γίνει κατανοητό ότι το Euro είναι μια σειρά από υπέροχες και απροσδόκητες ιστορίες».

     Όσο μάλιστα προχωρούσε στην έρευνά του σχετικά με τη διοργάνωση, η πιο σημαντική από τις απορίες που τον ταλάνιζαν ήταν η εξής: «Φαίνεται άραγε στην ιστορία του μεγαλύτερου ευρωπαϊκού ποδοσφαιρικού τουρνουά κάτι από την ιστορία της Ευρώπης και τις μεταλλάξεις της τα τελευταία εξήντα χρόνια; […] Κάπως έτσι, άθελά μου σχεδόν, αυτό που βρέθηκα να προσπαθώ να γράψω δεν είναι ακριβώς η ιστορία του Euro, αλλά μια εκδοχή της ευρωπαϊκής ιστορίας, με πρωταγωνιστές λαμπερούς και σκοτεινούς, με θριάμβους, αλλά κυρίως με δράματα. Και με ήρωες».

     Το βιβλίο, είναι χωρισμένο σε κεφάλαια, που το κάθε ένα αντιστοιχεί στο τουρνουά κάποιας συγκεκριμένης χρονιάς. Εκτός όμως από τις γλαφυρές, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες και κατατοπιστικές αφηγήσεις του συγγραφέα, περιλαμβάνει ακόμα συνεντεύξεις με «αληθινούς αυτόπτες μάρτυρες, όπως είναι ο ήρωας μου Νίκος Αναστόπουλος που μιλά για το Euro του 1980, ο αρχηγός μου Θοδωρής Ζαγοράκης, αφηγητής του έπους στην Πορτογαλία το 2004, ο σοφός Αντώνης Νικοπολίδης, που είπε αντίο στην Εθνική το 2008, και ο φίλος μου Γιώργος Καραγκούνης, ηγέτης στην τελευταία πρόκριση της Εθνικής μας σε δεύτερη φάση Euro, το 2012». Τέλος, το βιβλίο συμπληρώνει η σχετική βιβλιογραφία, ένα δισέλιδο με πληροφορίες για όλους τους τελικούς που διεξήχθησαν από το 1960 μέχρι το 2021 (το Euro 2020, διεξήχθη με ένα χρόνο… καθυστέρηση λόγω covid) και λίγες φωτογραφίες. Πρόκειται για μια μοναδική, διαφορετική, ιδιαίτερη και συναρπαστική αφήγηση, για ένα από τα πιο σπουδαία αθλητικά-ποδοσφαιρικά γεγονότα της Ευρωπαϊκής ηπείρου, γραμμένη από την εγνωσμένης αξίας πένα, του δημοσιογράφου-αθλητικογράφου Α. Καρπετόπουλου.     

       

ΘΑΝΑΤΟΙ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

ΔΟΛΟΦΟΝΙΕΣ-ΑΝΤΙΔΙΚΤΑΤΟΡΙΚΗ ΔΡΑΣΗ-ΥΠΟΠΤΟΙ ΘΑΝΑΤΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1967-1974
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΒΕΡΙΩΝΗΣ
Εκδόσεις ΤΟΠΟΣ
Σελ. 805, Φεβρουάριος 2024

      Ένα μεγάλο βιβλίο κυριολεκτικά (805 σελ. μεγάλου σχήματος), όσο και μεταφορικά (περιέχει σημαντικά στοιχεία ιστορικής-κι όχι μόνο-αξίας), είναι το «Θάνατοι Στη Χούντα» του Δ. Βεριώνη.

     Όπως γίνεται εμφανές από τον τίτλο και τον υπότιτλο, ο συγγραφέας του βιβλίου, προσπαθεί να εντοπίσει και να καταγράψει λεπτομερώς, ύποπτους θανάτους πολιτών και στρατιωτικών που συνέβησαν στη διάρκεια της εφτάχρονης χούντας των συνταγματαρχών και στους οποίους εμπλέκονται στελέχη του καθεστώτος. Θάνατοι λόγω αντιδικτατορικής δράσης: παράξενα «ατυχήματα», ανεξήγητες «αυτοκτονίες», «ασθένειες». Θάνατοι λόγω των κακουχιών από τις εξορίες και φυλακίσεις ή την κακομεταχείριση σε κρατητήρια και αστυνομικά τμήματα κλπ.  Ακόμη, υπάρχει ένα ειδικό ολιγοσέλιδο κεφάλαιο, που αναφέρεται σε ύποπτες εξαφανίσεις κατά το ίδιο χρονικό διάστημα.

     Η έρευνα αποτελεί «μια απόπειρα καταγραφής των θανάτων κατά την περίοδο της δικτατορίας 1967-1974 που συνδέθηκαν επίσημα ή ανεπίσημα, κυρίως με τη δραστηριότητα των κατασταλτικών μηχανισμών της χούντας ή κύκλων της και με το πλαίσιο κρατικής τρομοκρατίας που απλώθηκε σε όλη τη χώρα».

     Σκοπός της έρευνας είναι «η συλλογή όλων των διαθέσιμων βιογραφικών στοιχείων γύρω από τα πρόσωπα που έχουν καταγραφεί ως θύματα του δικτατορικού καθεστώτος, τεκμηριωμένα ή μη, το να αναδειχθούν οι ζωές τους, η προσωπικότητά τους, τα σχέδιά τους για το μέλλον».

     Η ιδέα προέκυψε όπως αναφέρει ο Δημ Βεριώνης, στη διάρκεια μιας επίσκεψης του, στον μουσειακό χώρο του Συλλόγου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, που στεγάζεται σε κτίριο του πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ, στο Πάρκο Ελευθερίας. Εκεί εκτίθενται αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν σε αντιστασιακές δράσεις κατά της χούντας. «Μέρος των εκθεμάτων αποτελούν φωτογραφίες νεκρών της περιόδου, ενώ υπάρχει και κατάλογος άλλων πιθανών θυμάτων. Βλέποντας το διαθέσιμο φωτογραφικό υλικό της έκθεσης, διαπίστωσα πως πολλά από τα πρόσωπα που περιλαμβάνονται στις φωτογραφίες και τις λίστες, μου ήταν εντελώς άγνωστα […] παρά το προσωπικό ενδιαφέρον και τις γνώσεις μου για τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο». Έτσι αποφάσισε να ερευνήσει πιο εμπεριστατωμένα, για να φέρει στο φως υποθέσεις που δεν ήταν τόσο γνωστές, αλλά και να επισημάνει σημαντικές λεπτομέρειες που αφορούν υποθέσεις που απασχόλησαν την κοινή γνώμη.

     Για να το καταφέρει, πραγματοποίησε μια τιτάνια και πολυετή έρευνα σε αρχεία, βιβλιογραφία, εφημερίδες, περιοδικά, τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ, διαδίκτυο, αλλά και παίρνοντας προσωπικές συνεντεύξεις από φίλους, συγγενείς των θυμάτων ή και αυτόπτες μάρτυρες όπου υπήρχε η δυνατότητα. Αποτέλεσμα αυτού του «αγώνα», είναι το πολύ σημαντικό βιβλίο που έχουμε στα χέρια μας και αφορά τις 247 κατονομασμένες περιπτώσεις θανάτων για τους οποίους ευθύνεται η στρατιωτική χούντα.

     Πριν κλείσω να αναφέρω ότι για εμάς τους Ναουσαίους, το βιβλίο έχει ένα επιπλέον ενδιαφέρον, αφού ανάμεσα στους πέντε νεκρούς του «οπερετικού» βασιλικού αντι-πραξικοπήματος της 13^ης Δεκεμβρίου 1967, συγκαταλέγεται και ο Δημήτρης (Τάκης) Ρίζος από τη Νάουσα. Ο Δημήτρης Ρίζος, υπηρετούσε τη θητεία του στο στρατόπεδο τεθωρακισμένων Γουδή. Όταν εκδηλώθηκε το αντι-πραξικόπημα, η μονάδα του διατάχθηκε να μεταβεί στο αεροδρόμιο της Τανάγρας. Εκεί το άρμα στο οποίο επέβαινε βλήθηκε από αεροπλάνο, με αποτέλεσμα ο έφεδρος λοχίας Δ. Ρίζος, να σκοτωθεί ακαριαία. Του έμενε μόλις ένας μήνας για να ολοκληρωθεί η θητεία του! Όλη η ιστορία του, περιλαμβάνεται στις σελίδες 133-135.

     Τέλος, εκτός από τα συγχαρητήριά μου στον συγγραφέα, θα ήθελα να δώσω τα εύσημα στις εκδόσεις Τόπος, για την «τόλμη» τους, να προχωρήσουν στην έκδοση ενός τόσο κοστοβόρου βιβλίου, το οποίο μάλιστα, διατίθεται σε λογικότατη τιμή.  

ΖΟΥΝ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΖΟΥΚΑΣ
Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Σελ. 334, Αύγουστος 2023

      Στις αντιεπιστημονικές, αλλόκοτες και τις περισσότερες φορές εξωφρενικές θεωρίες συνωμοσίας, που τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται και διαδίδονται με ξεχωριστή ευκολία, αναφέρεται η μελέτη του Β. Τζούκα με τίτλο «Ζουν Ανάμεσά Μας». «…παρά την κατίσχυση της επιστήμης στον σύγχρονο κόσμο, την τεράστια τεχνολογική ανάπτυξη και την εμφάνιση μεγάλων δυνατοτήτων για την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού, ανορθολογικές πεποιθήσεις, εξακολουθούν να υφίστανται και να καθορίζουν στάσεις και συμπεριφορές».

     Ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από την απόδοση στα ελληνικά του τίτλου της ταινίας επιστημονικής φαντασίας του 1988 «They Live» σε σκηνοθεσία John Carpenter και είναι αυτό που αναφωνούμε απελπισμένοι όλοι οι εχέφρονες άνθρωποι όταν διαβάζουμε για την ανακάλυψη μιας ακόμη θεωρίας συνωμοσίας!

     Μέσα στις σελίδες του βιβλίου, παρουσιάζονται με αναλυτικό τρόπο οι 15 πιο δημοφιλείς και διαδεδομένες θεωρίες αλλά και τα παρακλάδια τους. «Το βιβλίο […] στοχεύει στην παρουσίαση στο ευρύ κοινό δεκαπέντε «αλλόκοτων» δημοφιλών θεωριών, που καλύπτουν ζητήματα με μεγαλύτερη ή μικρότερη επίδραση σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο».

     Οι τίτλοι των επιμέρους κεφαλαίων είναι εύγλωττοι:

·       Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, αντισημιτισμός και Ολοκαύτωμα.

·       Κβαντοφυσική για υποψιασμένους και ο «Θαυμαστός καινούριος κόσμος της τεχνολογίας».

·       Σεισμοί, καταποντισμοί και κλιματική αλλαγή.

·       Κρυμμένα μηνύματα, μουσική και το Πνεύμα του Κακού.

·       Τρόμος στον αέρα: ψεκασμοί, δορυφόροι, εξαφανίσεις αεροπλάνων.

·       Η εντεκάτη Σεπτεμβρίου (9/11). Η συνωμοσία στον 21^ο αιώνα.

·       Κούφια Γη, Επίπεδη Γη, Ιερές Πόλεις και Εσωγήινοι

·       Μπαίνουμε στον Υδροχόο: από τη γοητεία της Ανατολής στον μετανεωτερικό συγκρητισμό της Νέας Εποχής

·       Χαμένες Ήπειροι και διαβολικές θάλασσες: Ατλαντίδα, Λεμουρία, Μου, Τρίγωνο των Βερμούδων.

·       Η Πεφωτισμένη υπέρ-συνωμοσία. Οι μυστικές εταιρείες και η επιρροή τους.

·       Εξωγήινοι, Αρχαίοι Αστροναύτες, ΑΤΙΑ και διαστημικές περιπέτειες.

·       Ιατρικές συνωμοσίες, πανδημίες, εμβόλια.

·      Πολιτική και ανορθολογισμός στον 21^ο αιώνα: όψεις της ελληνικής και της διεθνούς εμπειρίας.

·       Ομάδα Ε, θρησκοληψία, αρχαιολατρία και παρανοειδής εθνικισμός.

·       Αποκαλυπτικά οράματα και το τέλος του κόσμου.

     Για κάθε θεωρία από τις παραπάνω, ο συγγραφέας προσπαθεί να ανιχνεύσει και να αναδείξει το πώς ξεκίνησε, πως εξελίχθηκε, το κοινό στο οποίο στοχεύει, το πώς αισθάνονται όσοι ασπάζονται τη συγκεκριμένη θεωρία («… μέλη μιας ομάδας «εκλεκτών» που διαφοροποιούνται από τα «πρόβατα», την πλειοψηφία του πληθυσμού που θεωρείται συμβιβασμένη και πειθήνια»), ποιους συμφέρει να υφίσταται η θεωρία και να παραμένει στην επικαιρότητα, ποιους ευνοεί αυτή η «δολοφονία» της επιστήμης και της κοινής λογικής. Ακόμη προσπαθεί με λογικά κι επιστημονικά επιχειρήματα να  αντικρούσει ακόμη και τις πιο ανόητες από αυτές, αφού «…ακόμη και οι φαινομενικά πιο ακίνδυνες αντιλήψεις μπορούν να καταλήξουν σε παρερμηνείες και παραναγνώσεις της ιστορικής και κοινωνικής πραγματικότητας και να οδηγούν σε υιοθέτηση ακραίων πολιτικά θέσεων με επιπτώσεις στο πεδίο της πραγματικής ζωής».

     Εξαιρετικό βιβλίο που το συνιστώ ένθερμα. Αξίζει την προσοχή κάθε σκεπτόμενου και εχέφρονα πολίτη!