ΠΙΚΡΟΣ ΧΟΡΟΣ / ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΠΟΙΗΣΗ

ΠΙΚΡΟΣ ΧΟΡΟΣ
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΑΤΑΝΤΖΗΣ
Σελ. 80, Δεκέμβριος 2025

ΚΑΤΙ ΣΑΝ ΠΟΙΗΣΗ
ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ
Σελ. 112, Δεκέμβριος 2025

 

     Με ακόμη δύο ενδιαφέρουσες συλλογές, εμπλουτίστηκε η σειρά Μικρή Βιβλιοθήκη Ποίησης των εκδόσεων Ανάλεκτο.

     Η πρώτη με τίτλο «Πικρός Χορός», απαρτίζεται από ποιήματα του Χρήστου Μπαταντζή (1942-2023), του οποίου η δημιουργικότητα εκτός από το θέατρο, επεκτεινόταν και στην ποίηση, μια πλευρά της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του,  που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή. «Η ποιητική συλλογή Πικρός Χορός συγκροτήθηκε από δύο ομάδες ποιητικών καταλοίπων του Χρήστου Μπαταντζή που μου εμπιστεύθηκαν η κ. Κατερίνα Μπαδόλα με τον κ. Θόδωρο Σαμαρά την πρώτη και η κ. Μαρία Τσιαμούλου τη δεύτερη. Η πρώτη ομάδα ποιημάτων, χωρισμένη σε τρεις ενότητες, βρισκόταν μαζί με άλλο υλικό στο αρχείο του συμμαθητή και φίλου τού Μπαταντζή, του ζωγράφου, γλύπτη και χαράκτη Γιώργη Μπαδόλα […] Η δεύτερη ομάδα προέρχεται από το αρχείο του ίδιου του Μπαταντζή…».

     Τα ποιήματα, που όπως προκύπτει από διάφορα στοιχεία, γράφτηκαν όλα τη δεκαετία του ’60, είναι χωρισμένα σε τέσσερις ενότητες: «Ποιήματα των έξη», «Έμμετρες ώρες», «Χωρίς τίτλο» και «Ανάσες». Την έκδοση, που είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Χ. Μπαταντζή, προλογίζει ο Άκις Θωμαϊδης.

     Η δεύτερη συλλογή που έχει τίτλο «Κάτι Σαν Ποίηση» αποτελείται από ποιήματα του Π. Παναγιωτίδη, που έχουν  γραφτεί μεταξύ 2009-2023 (ενώ υπάρχει κι ένα του 1984). Είναι χωρισμένη στις ενότητες «Σούρτα Φέρτα Στο Χρόνο», «Παλεύοντας Με Τον Χρόνο», «Η Εποχή Της Ευαισθησίας Είναι Χειμώνας Διαρκείας», «Καθημερινός Πολιτισμός» (η ενότητα με τα περισσότερα ποιήματα), «Τέλος Της Παρένθεσης Τι; Εμείς! Οι Άλλοι Φταίνε» και «Μέρες Σημαδεμένες». Παραθέτω το πολύ εύγλωττο ομώνυμο της συλλογής ποίημα

 

Μισός αιώνας γράψε, σβήσε,

διόρθωνε και πάλι ξανά,

Μισού αιώνα δισταγμοί να ξεφυσήσω σκέψεις,

πεισματικό κράτημα αναπνοής,

χαμηλόφωνες εκμυστηρεύσεις,

σχεδόν ψιθυριστή ολόκληρη πορεία,

από τη φρεσκάδα της αισιοδοξίας γι’ αλλαγή

στις σκεπτικές ρυτίδες, τους αναστεναγμούς

μπρος στ’ ανάλλαγο.

Τώρα, λίγο πριν την ασφυξία του νου

άνοιξα το συρτάρι

είδα

δίστασα…

Πάλι διόρθωση

ν’ αμβλυνθεί η αγριάδα της νιότης

να μεταλλαχτεί σε ώριμη καταλαγή.

Τότε!

Το Ηφαίστειο της αναβλητικότητας

τίναξε τη λάβα του

εξήντα χρονών ανάσα,

ανακούφιση και λύτρωση.

ΚΥΘΗΡΑ

ΓΙΩΡΓΗΣ ΜΠΑΔΟΛΑΣ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 107, Σεπτέμβριος 2025

      Μια εξαιρετικά σημαντική συλλογή ποιημάτων (στο βιβλίο περιλαμβάνονται και δύο «πεζά»), κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ανάλεκτο.

     Έχει τίτλο «Κύθηρα» και τα έργα που περιλαμβάνει είναι γραμμένα από τον Ναουσαίο σπουδαίο εικαστικό καλλιτέχνη Γιώργη Μπαδόλα (1943-2010).

     Όπως αναφέρει στον πρόλογό της η αρχιτέκτονας Κατερίνα Μπαδόλα, κόρη του Γιώργη, «…Ο Μπαδόλας, παράλληλα με την εικαστική δραστηριότητα κατέγραφε αδιάκοπα τις σκέψεις του με τη μορφή ελεύθερου ποιητικού λόγου. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, με ρυθμό εξίσου έντονο με εκείνον που δημιουργούσε εικαστικά, εκφραζόταν και μέσα από τον Λόγο».

     Η συλλογή της παρούσας έκδοσης, είναι έργο του 1982. Αρχικά παρουσιάστηκε ως βιβλίο-έκθεμα σε ατομική έκθεση ζωγραφικής που πραγματοποιήθηκε εκείνη τη χρονιά στη Νάουσα. Μικρές τροποποιήσεις στα κείμενα έγινε το 1984.

     Για τα έργα (εικαστικά και ποιητικά) εκείνης της έκθεσης, γράφει ο Γ. Μπαδόλας «Όλη τούτη η δουλειά, δεν είναι παρά ανάσες ανοιξιάτικες, συναγμένες μ’ αγάπη, για τη νιότη, την ομορφιά, τον έρωτα, τη ζωή, δίχως κάποια σειρά ή πρόγραμμα, συναγμένες όμοια με μια αγκαλιά αγριολούλουδα απριλιάτικα για το πεζούλι της αυλής. Είναι στιγμές που κάτι αγγίζει την ψυχή σου απρόσμενα. Κι απρόσμενα πάλι, χτυπημένη η ψυχή σου σε καλή μεριά, ξεχειλίζει δροσιά. Στην τωρινή δουλειά μου, δεν είχα άλλη έγνοια παρά να χαρώ τούτη τη δροσιά την αναπάντεχη και προσπαθώ να σας τη δείξω, έτσι όπως ξεχειλίζει δίχως φτιασίδια».

     Το βιβλίο συμπληρώνει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και διεισδυτικό επίμετρο του Μιχάλη Μπαρτσίδη.

     Δείγμα γραφής:

 Έψαξα

Μια λέξη

Που να τα χωρέσει

Όλα.

Όλα

Τα χώρεσε

Μόνο

Η αγάπη.

 

 Τ’ αστέρια

Σκόρπισαν

Στα νυχτερινά μαλλιά σου

Και το φεγγάρι

-το πρόσωπό σου-

Γλυκοκοιμήθηκε

Στα χέρια μου.

 

     Παρουσίαση του βιβλίου, θα γίνει στη Νάουσα σήμερα Σάββατο 15 Νοεμβρίου 2025, στις 6.30 μ.μ. στον Πολυχώρο Πολιτισμού Χ. Λαναρας, αίθουσα Βέτλανς. Θα μιλήσουν οι: Σπυριδούλα Αποστόλου, φιλόλογος, Γιώργος Λιάμπας, εκπαιδευτικός και Κατερίνα Μπαδόλα, αρχιτέκτων. Ποιήματα θα διαβάσουν οι Θόδωρος Σαμαράς και Περικλής Χριστίδης. Θα προλογίσει ο εκδότης, Άκις Θωμαϊδης.

ΛΟΙΠΟΝ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ

GEORGE WALLACE
Μετάφραση ΞΑΝΘΗ ΧΟΝΔΡΟΥ ΧΙΛΛ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 69, Σεπτέμβριος 2025

      Η σειρά Μικρή Βιβλιοθήκη Ποίησης των εκδόσεων Ανάλεκτο, εμπλουτίζεται διαρκώς με ενδιαφέρουσες συλλογές. Το τελευταίο μάλιστα «απόκτημα», είναι δίγλωσσο!

     Πρόκειται για την συλλογή «Λοιπόν Αυτή Είναι Η Αντιόχεια» που περιλαμβάνει 18 ποιήματα του Αμερικανού – ελληνικής καταγωγής – George Wallace (Γιώργος Βλάχος).

     Η ποιήτρια Ξ. Χονδρού Χιλλ, που μετέφρασε τα ποιήματα, γράφει στον πρόλογο «Η ποιητική αυτή συλλογή περιηγείται μέσα από 18 ποιήματα τα σύνορα του σώματος και του χρόνου συνομιλώντας με μύθους της αρχαιότητας, με την πρόσφατη ιστορία και παραδοσιακή κληρονομιά, τόσο της μουσικής, όσο και της ποίησης, με έρωτες, θεούς, εκστρατείες, τραύματα και αναμνήσεις».

     Τα ποιήματα παρατίθενται τόσο στο πρωτότυπο, δηλ. στην αγγλική γλώσσα και φυσικά μεταφρασμένα στα ελληνικά. Στο βιβλίο που έχουμε στα χέρια μας, η Ξ. Χονδρού Χιλλ, έφερε σε πέρας με επιτυχία, τη δύσκολη αποστολή της απόδοσης της ποίησης σε γλώσσα διαφορετική του πρωτοτύπου, που είναι μια από τις πιο επίπονες και κοπιαστικές μεταφραστικές εργασίες.

     Δείγμα γραφής:

 ΘΕΕΣ ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ

Τις βλέπω στον δρόμο, τις βλέπω στην πλατεία

τις βλέπω στο μετρό, να λικνίζονται όλη νύχτα

με τα ψηλά τακούνια και τα τέλεια μαλλιά τους

θεές της νύχτας, θεές της νύχτας,

σε έναν κόσμο που ποτέ δεν γνώρισα,

σε έναν κόσμο που ποτέ δεν θα μπω

Τις βλέπω από το παράθυρό μας,

Τρεις ορόφους πάνω απ’ τον κόσμο,

θεές της νύχτας, όμορφες και τέλειες,

εύκολες και άδειες όπως η αμαρτία,

κι ο άντρας που αγαπώ που αγαπώ έχει δηλώσει

και πάλι ελεύθερος, ναι, ελεύθερος,

τραγουδάει το τραγούδι της ελευθερίας του,

στηριγμένος στο περβάζι,

και το τραγούδι των θεών της νύχτας,

σειρήνες, επιφάνειες κάτω απ’ το φεγγάρι της Αθήνας

η καρδιά του σε τόπο μακρινό

η καρδιά του σε τόπο μακρινό

κι η δική μου καρδιά αδύναμα και γρήγορα χτυπά

τυφλή απ’ το να κοιτά και να περιμένει

     δεν υπάρχουν θεές της νύχτας

     δεν υπάρχουν θεές της νύχτας, λέω

Τις βλέπω στον δρόμο, τις βλέπω στην πλατεία

τις βλέπω στο μετρό, να λικνίζονται όλη νύχτα

με τα ψηλά τακούνια τους, θεές της νύχτας, θεές της νύχτας,

σε έναν κόσμο που ποτέ δεν γνώρισα,

σε έναν κόσμο που ποτέ μου δεν θα μπω

 

Ο άντρας που αγαπώ είναι και πάλι ελεύθερος-

ο άντρας που αγαπώ τραγουδάει το τραγούδι της ελευθερίας του

 

     Στις πρώτες σελίδες του βιβλίου, υπάρχουν QR codes που παραπέμπουν σε διάφορες πλατφόρμες μουσικής, όπου υπάρχει το άλμπουμ So This Is Antioch που δημιουργήθηκε με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και περιλαμβάνει μελοποιημένους στίχους της ποιητικής συλλογής.

     Παρουσίαση του βιβλίου, θα γίνει το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου 2025, στα πλαίσια του 4^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ποίησης «Ο Αριστοτέλης και ο κόσμος», στις 6.00 μ.μ. στην αίθουσα ΒΕΤΛΑΝΣ του Πολυχώρου Πολιτισμού Χρ. Λαναράς στη Νάουσα. Για το βιβλίο θα μιλήσουν: Ξανθή Χονδρού Χιλλ (μεταφράστρια, ποιήτρια), Γεωργία Μακρογιώργου (συγγραφέας, ποιήτρια), Σοφία Στάμκου (μουσικός). Θα προλογίσει ο Άκις Θωμαϊδης (εκδότης). 

      

ΑΣΤΡΟΣΙΔΗΡΑ

ΣΤΕΛΛΑ ΖΩΓΡΑΦΟΠΟΥΛΟΥ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 67, Μάιος 2025

      Με μια ακόμη κυκλοφορία, εμπλουτίστηκε η σειρά «Μικρή βιβλιοθήκη ποίησης» των εκδόσεων Ανάλεκτο. Πρόκειται για την πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή «Αστροσιδηρά» της Στέλλας Ζωγραφοπούλου  Μια συλλογή ποιημάτων και μικρών πεζών, που όμως κι αυτά αποπνέουν έντονη ποιητική διάθεση.

     Τη συλλογή, συμπληρώνει ο κατατοπιστικός πρόλογος του Ηλία Παπακωνσταντίνου, μέσα από τον οποίο γίνεται μια εισαγωγή στο έργο της Σ. Ζωγραφοπούλου και μια ιχνηλάτηση της θεματολογίας της «Μας μιλάει για τον φόβο, την ανασφάλεια, για τα δύο κορμιά της δημιουργίας, του έρωτα, για το μοίρασμα της αγάπης, για το ωραίο αύριο που αγωνιά να ξημερώσει. Μας μιλάει για τον θάνατο και τη γυναίκα, για τους αιώνιους μετανάστες, για το φως, για την επανάσταση του εαυτού, για την όποια κραυγή μας, για τον σκοπό του ποιήματος, για τις συνήθειες που είναι επικίνδυνες και την ξενιτιά της φαντασίας […] Εν κατακλείδι, μπορούμε να πούμε πως για όλα τα σπουδαία μας μιλάει η ποίησή της κι αυτό είναι που θέλουμε από τον ποιητικό λόγο…».

     Μικρό δείγμα γραφής

 

Αστροσιδηρά

Από σίδερο και αστερόσκονη
Έτσι μου είχε μάθει κάποτε
Από αυτά φτιάχνεται η ψυχή και ζυμώνεται και ωριμάζει.
«Να φέρεσαι με στοργή, αλλά και πυγμή.
Να είσαι πούπουλο, εύθραυστη σαν πορσελάνη,
αλλά ανά πάσα στιγμή, να μπορείς να γίνεις σίδερο,
βαριά και ασήκωτη για ότι σου κόβει τα φτερά.
Να πέφτεις πάνω του, να το συνθλίβεις!»

Αυτό που κάποτε ονομάζαμε πάλη, τώρα είναι συμφιλίωση.
Κι αυτή η συμφιλίωση κόστισε αίμα. Δάκρυα. Ψυχή.
Όμως άξιζε τον κόπο!
Γιατί η ψυχή χρειάζεται και τα δύο για να προχωρήσει.

 Δάκρυ και γροθιά.

 

Πομπηία

Ακόμα ο τόπος μυρίζει στάχτη και καμένες σάρκες.
Κι ο τελευταίος άνθρωπος έχει πετρώσει πια.
Ωστόσο τα λουλούδια επιμένουν να ανθίζουν
ανάμεσα στις πέτρες
και το φεγγάρι επιμένει να ποτίζει με φως
την –κάποτε- πολυπληθή πόλη.
Κι όμως μοιάζει περισσότερο ζωντανή από πολλές άλλες.

Ηθικό δίδαγμα: «Ανάμεσα σε χιλιάδες ζωντανές-νεκρές πόλεις,
να είσαι μια Πομπηία».

ΑΝΕΜΩΝ ΑΛΓΗ

ΜΑΡΙΑ Α.Ρ. ΚΟΛΤΣΑΚΗ 
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ 
Σελ. 100, Φεβρουάριος 2025

      Κυκλοφόρησε πρόσφατα η ποιητική συλλογή της Μαρίας Ρέντη 

Κολτσάκη που τιτλοφορείται «Ανέμων Άλγη», με την οποία ολοκληρώθηκε η τριλογία με τον γενικό τίτλο «Στίχοι-Στιχάκια-Στοχασμοί». Η τριλογία ξεκίνησε με το «Ταξίδια Στο Χαρτί», ενώ το δεύτερο μέρος, έχει τίτλο «Αντίδωρο Διαδρομές» (επανακυκλοφόρησαν εφέτος, από τις εκδόσεις Ανάλεκτο).

     Το κύριο «σώμα» της σημαντικής αυτής συλλογής, αποτελείται από μια εισαγωγή και πέντε διακριτά μέρη, στα οποία τοποθετήθηκαν τα ποιητικά έργα, ανάλογα με τη θεματική τους, ενώ υπάρχουν και άλλα ποιήματα εκτός των μερών αυτών.

     Τη συλλογή συμπληρώνουν ο πρόλογος του π. Αθανασίου Νίκου κι ένα ξεχωριστό, συγκινητικό κείμενο με τίτλο «Από Ψυχής». Αναφέρεται στην απώλεια των δύο γονιών της Μ. Κολτσάκη και ιδιαίτερα του πατέρα της, για τον οποίο γράφει «σε γνώρισα πραγματικά-μονάχα-κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής σου…».

     Δείγμα γραφής

 

Στιχάκια Αύρας

Παιδί μου βιάζεσαι πολύ

Να μεγαλώσεις

 Τα μαλλιά σου αναδεύουν

Αύρας αρώματα

 Τα μάτια σου εκπέμπουν

Αθωότητα

 Ομορφιά της ηλικίας σου

Αγνή προσπάθεια

 Ζει για το αύριο

Το μόνο σίγουρο

 

Αν μας βρει

Το αύριο έρχεται

Για να παρέλθει

 Απόλαυσε τη στιγμή

Ανάσανε το μύρο της

Ζήσε το τώρα

 

Σήμαντρα

Απρίλη δακρύβρεχτος ήχος

Ασυντρόφευτος

Αφουγκράζομαι απώλεια

Βουβός λυγμός

Σιωπή η σκέψη μου

Σήμαντρο πένθους

Αχός βαρύς

Γλυκύ μου έαρ

Δεν σε άκουσα

Ψυχανεμίζομαι το κάλλος

Πιστεύω Κύριε

«Βοήθει μοι τη απιστία

Τη σταύρωση πάντα

Ακολουθεί η Ανάσταση

«Ο Κύριος μου και Θεός μου»

 

ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ

ΓΥΝΑΙΚΑ-ΘΑΛΑΣΣΑ-ΖΩΗ
ΜΗΤΣΟΣ ΚΑΣΟΛΑΣ
Εκδόσεις ΚΨΜ
Σελ. 198, Ιούνιος 2024

      Σε νέα συμπληρωμένη έκδοση (όγδοη) κυκλοφορεί το βιβλίο του Μ. Κασόλα, που αφορά τον σπουδαίο ποιητή Νίκο Καββαδία, είκοσι χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία.

    Είναι ένα βιβλίο που αγαπήθηκε από το αναγνωστικό κοινό, αλλά και πέρασε από «σαράντα κύματα», δικαστικών αντεγκλήσεων ανάμεσα στον συγγραφέα και τους κληρονόμους του Καββαδία.

     «Υπεύθυνος» για την πρώτη γνωριμία του Κασόλα με την ποίηση του Καββαδία, που έγινε το μακρινό 1951, ήταν ένα ξάδερφος της μητέρας του. «Ο αθεόφοβος γνώριζε να απαγγέλει από στήθους, αμέτρητα ποιήματα Ελλήνων ποιητών και όλον σχεδόν τον Καββαδία». Οι συνθήκες ευνόησαν ώστε «πριν από μισόν αιώνα περίπου, τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων του 1973, είχα την τύχη να γνωρίσω τον Καββαδία, ή Κόλια ή Μαραμπού. Και την ευτυχία να γίνουμε φίλοι. Μετά, ο Καββαδίας έφυγε ξέμπαρκος και ερωτευμένος. Πέθανε στα εξήντα πέντε του από εγκεφαλικό, στις 10 Φεβρουαρίου του 1975».

     Τα λίγα χρόνια της γνωριμίας τους, ο Καββαδίας επισκεπτόταν συχνά το σπίτι του συγγραφέα και στις παρέες που συγκεντρώνονταν εκεί απάγγελε στίχους από τα ποιήματά του και αφηγούνταν ιστορίες από όσα έζησε στην πολυτάραχη ζωή του, στις θάλασσες και την στεριά. Σε κάποια από αυτές τις συνάξεις, ο Μ. Κασόλας ζήτησε την άδεια να ηχογραφήσει τις απαγγελίες και τις διηγήσεις του. Εκείνος, χωρίς να διστάσει, αφού ανάμεσα σε κείνους τους ανθρώπους «ένιωθε άνετα, ζεστά, όμορφα και άνοιγε ελεύθερα την καρδιά του», δέχτηκε. «Στην τελευταία του επίσκεψη στο σπίτι μου-σαράντα εφτά μέρες πριν απ’ το θάνατό του-είχε ένα φόβο, μια ανησυχία. Απέπνεε ένα αίσθημα μοναξιάς, ένα προαίσθημα μη δεν προλάβει να μπαρκάρει, στις 12 του Γενάρη, και μείνει στη στεριά και του συμβεί τίποτα… Αυτό το προαίσθημα, αυτή η ανασφάλειά του ήταν και ο κρυφός λόγος μου να του ζητήσω να μου επιτρέψει να ανοίξω το μαγνητόφωνό μου και να καταγράψω κάποιες απαγγελίες ποιημάτων του και κάποιες από τις πολλές ιστορίες του. Δέχτηκε».

     Στην απομαγνητοφώνηση αυτών των ηχογραφήσεων βασίζεται το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου. Ο Μ. Κασόλας όμως, δεν παραθέτει απλώς όσα διηγήθηκε ο μέγας ποιητής ένα βράδυ. Το βιβλίο περιλαμβάνει ακόμη στοιχεία για το έργο του και τη ζωή του, τις σχέσεις του με ομοτέχνους του και άλλους ανθρώπους της Τέχνης, ποιήματα που δεν περιλαμβάνονται στα βιβλία του, χειρόγραφες επιστολές και πολλά άλλα. Το καινούριο στοιχείο, που δεν περιλαμβάνεται σε προηγούμενες εκδόσεις, είναι τα δημοσιεύματα του Τύπου για το βιβλίο και κατ’ επέκταση για τον ίδιο τον Νίκο Καββαδία και τα έργα του, καθώς και δημοσιεύματα με υλικό (αφίσες, προσκλήσεις κλπ), από τις παρουσιάσεις του βιβλίου σε πολλές πόλεις της Ελλάδας.

     Ένα εξαιρετικό βιβλίο που ξεχειλίζει από αγάπη και βαθιά εκτίμηση για έναν από τους μεγαλύτερους Έλληνες ποιητές!     

ΧΡΩΣΤΗΡΕΣ

ΑΘΗΝΑ ΞΑΝΘΙΔΟΥ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 54, Νοέμβριος 2024

     Πριν από λίγες ημέρες, κυκλοφόρησε στη σειρά «Μικρή Βιβλιοθήκη Ποίησης» των εκδόσεων Ανάλεκτο, η ποιητική συλλογή της Αθηνάς Ξανθίδου με τον εμπνευσμένο τίτλο «Χρωστήρες».

     Η συλλογή αποτελείται από είκοσι οκτώ ποιήματα για τη ζωή και τις ανατροπές της, τα όνειρα και τα θέλω, που άλλες φορές εκπληρώνονται και ολοκληρώνονται ενώ κάποιες φορές ματαιώνονται, τον έρωτα, τη φθορά, τον χρόνο που περνά κι αφήνει τα σημάδια του και πενήντα τρία χάικου.

     Ένα μικρό δείγμα γραφής:

Ανάδρομοι Αστερισμοί

Ξεπρόβαλες τινάζοντας τη σκόνη των βλεφάρων

και η σιωπή θρυμμάτιζε στη χούφτα του καιρού

τα ονόματά σου

Ανάδρομοι αστερισμοί σε άλλους γαλαξίες

οι γεωμετρίες οι γραμμές

το ανάγνωσμα της γλώσσας

οι δρασκελιές τα βήματα

ο ήχος του απόβραδου

Η βροχή στα ίχνη περπατάει

στων αισθήσεων το κάλεσμα

οι τροχαλίες στα γρανάζια

τα εξάστερα του έρωτα στα σύννεφα

Εδώ το λάθος πάντα

      Κι ένα εμπνευσμένο από το γνωστό παραδοσιακό τραγούδι της Νάουσας, τη Μακρυνίτσα.

Νάουσα

Τρία πουλάκια

Στης Νάουσας το κάστρο

Θρηνούν αιώνες

Αχ, Μακρυνίτσα

Μαζί σου κι η άνοιξη

Το μοιρολόι

Πάνω στη Ντούρλια

Δακρυσμένα φεγγάρια

Να εξιστορούν

Χορός Ζαλιστός

Οι πέστροφες στην κόντρα

Στην Αράπιτσα

ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΕΞΟΡΙΕΣ

ΗΛΙΑΣ ΤΣΕΧΟΣ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 61, Σεπτέμβριος 2024

      Πριν από λίγες ημέρες, κυκλοφόρησε στη σειρά «Μικρή Βιβλιοθήκη Ποίησης» των εκδόσεων Ανάλεκτο, η νέα ποιητική συλλογή του καταξιωμένου συντοπίτη ποιητή Ηλία Τσέχου. Η οποία όμως δεν είναι και τόσο… νέα, αφού υπάρχει ήδη σε ψηφιακή μορφή στο διαδίκτυο από το 2019. Τώρα διατίθεται και σε έντυπη, αλλά και αναθεωρημένη μορφή, για να την απολαμβάνουμε ακόμη περισσότερο, όσοι παραμένουμε αμετανόητοι λάτρεις της αίσθησης που αφήνει στο άγγιγμα το χαρτί σαμουά και του «αρώματος» της τυπογραφικής μελάνης. Στοιχεία που συμπληρώνουν κι επαυξάνουν την απόλαυση που προσφέρει η ανάγνωση βιβλίων ιδιαίτερα αξιόλογων και ξεχωριστών όπως η συλλογή «Ελεύθερες Εξορίες».

     Η συλλογή περιλαμβάνει τριάντα οκτώ ποιήματα, σε πολλά από τα οποία ο ποιητής «συνομιλεί» με γνωστούς, φίλους, ομοτέχνους, ακόμα και με τη σκυλίτσα του, ένα διήγημα («Τα λέμε με τον Πατέρα και τη Μάνα») ενώ ολοκληρώνεται με είκοσι ένα χαϊκού.

     Πιο κάτω παραθέτουμε μια από τις πιο τρυφερές «συνομιλίες» του:

 

Τα λέμε με την Ίρμα

 

Λατρεμένη μου Ίρμα

Τα δυο μας

Καθώς προς το τέλος της αγάπης

Οδεύουμε

 

Έχοντας ελάχιστο χρόνο

Με λούζεις

Χτενίζεις

Φροντίζεις

Με βολτάρεις

Γαβγίζουμε

Γράφουμε

 

Όποιος νωρίτερα φύγει

Να κλάψει και να πικροκλάψει

Περισσότερο απ’ αυτόν που θα μείνει.

ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΙΤΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 83,Ιούλιος 2024

      

          Η τραγωδία είναι ένα είδος ποιητικού λόγου που εμφανίστηκε στην αρχαία Ελλάδα. Οι ποιητές αντλώντας έμπνευση από παλαιότερους μύθους ή και πιο σπάνια, από σύγχρονά τους γεγονότα, δημιούργησαν έργα που θέτουν διαχρονικά ηθικά διλλήματα κι ερωτήματα που ταλανίζουν τους ανθρώπους ακόμη και σήμερα. Παράλληλα με μοναδική διεισδυτικότητα, αναλύουν και περιγράφουν τις μεταπτώσεις και τις διαδρομές της ψυχολογικής κατάστασης των ηρώων τους, που μεταβάλλεται όσο εξελίσσεται το δράμα.

     Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα εύστοχης προσέγγισης της ψυχολογίας τραγικού ήρωα όταν έρχεται αντιμέτωπος με ηθικά διλλήματα, είναι η Αντιγόνη, στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή. Η Αντιγόνη, αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο φιλοσοφικών και ψυχολογικών μελετών, αλλά υπήρξε και πηγή έμπνευσης για άλλες μορφές Τέχνης.

     Οι πιο γνωστοί τραγικοί ποιητές-δάσκαλοι του αττικού δράματος είναι ο Αισχύλος (525-456 π. Χ.), ο Σοφοκλής (496-406 π. Χ.) και ο Ευριπίδης (480-406 π. Χ.).

     Ο Α. Γιτόπουλος, εμπνέεται από τις μορφές και τα πάθη των ηρώων των έργων τους και τα μεταπλάθει με τη δική του οπτική, μέσα από μια συλλογή εξαιρετικών ποιητικών κειμένων, που καταφέρνουν να πετύχουν και τους δύο στόχους που θέτει ο δημιουργός τους. Αφού πέρα από την «αισθητική απόλαυση που προκαλούν», καταφέρνουν «να κεντρίσουν το ενδιαφέρον να ξαναδείτε τις σωζόμενες τραγωδίες». Δυστυχώς η εμμονή του εκπαιδευτικού συστήματος στην στείρα διδασκαλία της μορφής (συντακτικό, γραμματική) της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, μας στερούσε όταν ήμασταν μαθητές, τη χαρά να απολαύσουμε την ουσία και τα βαθιά νοήματα των κειμένων.

     Κι επειδή προηγουμένως αναφέρθηκα στην Αντιγόνη, παραθέτω ένα μικρό απόσπασμα, από το ομώνυμο ποίημα του Α. Γιτόπουλου:

 

Θέλεις να γίνεις μάρτυρας; Της πόλης; Μιας θρησκείας;

Αυτό που λέει ο άρχοντας κι οι πιο πολλοί θα κάνεις

Θα πάρεις όπλο μοναχός απέναντι σε χίλιους

Τον εαυτό σου θ’ αρνηθείς μα όχι τον θεό σας

 

Σε στήνουν έτσι άγαλμα σε κεντρικές πλατείες

Ή σε κρεμούν εικόνισμα μέσα στις εκκλησίες

Κοιτάξτε αυτός το μπόρεσε. Εσείς γιατί; Τι είστε;

Μπροστά σας το παράδειγμα

 

Άρα εσείς-δεν το λεν-είστε δειλοί και λίγοι

Μη θέλετε πολλά-πολλά και μη πολυμιλάτε

Ξεχνάνε βέβαια να πουν και σκόπιμα το κρύβουν

Εικόνες και αγάλματα για ζωντανούς δεν έχει

  

ΡΟΔΑ ΚΑΙ ΑΚΑΝΘΟΙ

ΣΥΝΑΠΑΝΤΗΜΑΤΑ ΠΕΖΟΥ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΝΑΟΥΣΑΣ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 209, Ιούλιος 2024

      

     Από τις εκδόσεις Ανάλεκτο, κυκλοφόρησε η συλλογή «Ρόδα Και Άκανθοι», η οποία περιλαμβάνει έργα-ποιητικά κυρίως-των μελών της Λογοτεχνικής Συντροφιάς Νάουσας και είναι η πρώτη ανθολογία Ναουσαίων λογοτεχνών.

     «Δώδεκα άνθρωποι, από διαφορετική αφετηρία, διαφορετικών ηλικιών και επαγγελμάτων, αλλά με κοινό υπόβαθρο την αγάπη για την τέχνη του λόγου, με βαθύ αίσθημα της ατομικής ευθύνης των γραφομένων, με γνώμονα πάντα το ρητό του Σεφέρη πως «δεν υπάρχει παρθενογένεση στην τέχνη» και του Σόμπεργκ ότι «εάν είναι τέχνη τότε δεν είναι για όλους, αν όμως δεν είναι για όλους, τότε ίσως ακόμη δεν έγινε Τέχνη» εργαστήκαμε μαζί, με πολύ σεβασμό για το έργο του καθενός, για να δώσουμε σήμερα αυτό το πόνημα».

     Οι δώδεκα δημιουργοί, έργα των οποίων ανθολογούνται στη συλλογή είναι:

     Γιώργος Αγγελιδάκης (δημοσιογράφος) που συμμετέχει με είκοσι πέντε ποιήματα

  Δημήτρης Βαλαής (εκπαιδευτικός) με δεκαέξι ποιήματα κι ένα «μικροδιήγημα» όπως το χαρακτηρίζει ο ίδιος

     Μερκούριος Γιάντσης (φιλόλογος) με είκοσι δύο ποιήματα

     Αντώνης Γιτόπουλος (χημικός) με δεκατρία ποιήματα

     Αθανάσιος Δεληχρήστος (φιλόλογος) με έντεκα ποιήματα

     Χρήστος Κωστελίδης (συνταξιούχος δάσκαλος) με δεκαεπτά ποιήματα

    Αλέξανδρος Λυσιμάχου (ειδικός παθολόγος) με τρία διηγήματα κι ένα ποίημα

     Κατερίνα Λυσιμάχου (χειρουργός-οφθαλμίατρος) με δύο διηγήματα κι ένα ποίημα

     Δημήτρης Ντίκας (συγγραφέας-στιχουργός) με δεκαπέντε ποιήματα

     Ντίνα Παλιομπέη (εκπαιδευτικός) με ένα διήγημα και εννέα ποιήματα

     Μαρία Ρέντη Κολτσάκη με δεκαπέντε ποιήματα και

     Δήμητρα Ταμπάκη με δεκατέσσερα ποιήματα.

     Πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή, η οποία περιλαμβάνει αξιόλογα έργα, πολλά από τα οποία εντυπωσιάζουν με την αρτιότητά τους και πολύ δίκαια κοσμούν την ανθολογία!

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

ΗΛΙΑΣ ΤΣΕΧΟΣ
Επιμέλεια ΓΙΩΤΑ ΙΩΑΚΕΙΜΙΔΟΥ
Εκδόσεις ΑΝΑΛΕΚΤΟ
Σελ. 272, Σεπτέμβριος 2021

      Τις πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου, κυκλοφόρησε το σημαντικό αυτό για τον ποντιακό πολιτισμό βιβλίο.

     Ο γνωστός ποιητής Ηλίας Τσέχος, με επιμονή και υπομονή, συνέλλεξε και μετέφερε στην νέα ελληνική γλώσσα, μερικά από τα σημαντικότερα ποιήματα και δίστιχα της ποντιακής παράδοσης. Παράλληλα, συμπλήρωσε αυτήν την ανθολογία με έργα (ή αποσπάσματα έργων) νεότερων επώνυμων Ποντίων δημιουργών. «Τα ποιήματα στην ποντιακή γλώσσα πάρθηκαν από διασωθείσες πηγές, από θελήσεις μερακιών αυτών των ανδρών του πνεύματος στο ανθρώπινο σώμα, ώστε να έχουμε δρόμους, γέφυρες, να περπατούμε και να περνούμε τον πολιτισμό του ποντιακού ελληνισμού μελετώντας τον, μιας ποντιακής χώρας στους αιώνες παρούσας…». 

     Τα τραγούδια της δημοτικής παράδοσης του Πόντου που ανθολογούνται, είναι κυρίως ιστορικά, ακριτικά, νεκρικά, ερωτικά ακόμη και σατιρικά, ενώ στα έργα των νεώτερων δημιουργών, τόσο αυτών που γεννήθηκαν στον Πόντο, όσο και αυτών των μεταγενέστερων γενεών, κυριαρχεί η νοσταλγία για τις χαμένες πατρίδες. Από επιλογή «η Ανθολογία δεν χωρίστηκε σε ενότητες! Αφήνει τη ροή της νοερά να αρχίζει με τα δημώδη ή λαϊκά ποιήματα από τον 10^ο αιώνα μέχρι τα τώρα, βεβαιωμένοι πως η ποντιακή ποίηση είναι παντοδύναμη κι εφάμιλλη των δημοτικών τραγουδιών στη δημοτική ποίησή μας. Ακολουθούν νεότερες γενιές Ποντίων δημιουργών με ηρωικά, επικά, λυρικά θέματα, συνεχίζοντας τα θρυλικά ποντιακά τραγούδια, στους καημούς, στις μάχες, στους έρωτες και στους χαμούς, σε αναφορές στα ήθη και τα έθιμα της εποχής εκείνων των χρόνων και των τωρινών».

     Φυσικά, όπως γράφω και πιο πάνω, έχει υπάρξει πρόβλεψη και για όσους δεν έχουν επαρκείς γνώσεις της ποντιακής γλώσσας, που σύμφωνα με τους περισσότερους μελετητές, διασώζει λέξεις και γραμματικούς τύπους της αρχαίας ελληνικής. «Το βιβλίο διαβάζεται εύκολα. Στις αριστερές σελίδες τα ποιήματα στην ποντιακή γλώσσα ή ποντιακή διάλεκτο, αν επιθυμείτε. Στις δεξιές σελίδες τα ποιήματα στη νεοελληνική γλώσσα, με έναν τρόπο πιστό και άπιστο μεταφοράς κατά λέξη, σπουδαίας όμως εικόνας, ατμόσφαιρας, σεβασμού, ρυθμού, ανάσας της πνοής στο μεγαλείο αυτής της γλώσσας, που παλεύει τη σωτηρία της. Όλο το βάρος του εγχειρήματος έχει δοθεί στη μεταφορά της ποντιακής ποίησης στη νεοελληνική γλώσσα, δυναμικά, ικανά, αφού την ποντιακή γραφή και το γλωσσάρι, ανέλαβε κι έλαμψε ο άφθονος πλούτος της Γιώτας Ιωακειμίδου».

     Το βιβλίο συμπληρώνει ένα εξαιρετικά επιμελημένο Γλωσσάρι, ξεχωριστό για κάθε ανθολογούμενο κείμενο (!), και στο οποίο η Γ. Ιωακειμίδου δεν αρκείται να μεταφράζει-ερμηνεύει τις λέξεις, αλλά και να «ιχνηλατεί» και να επισημαίνει την προέλευσή τους, καθώς κι ένα σύντομο σημείωμα του Θεόδωρου Εμπεσλίδη. Τέλος θα πρέπει να επισημάνω την προσεγμένη έκδοση που έγινε από τις εκδόσεις Ανάλεκτο, έναν σχετικά νεότευκτο εκδοτικό οίκο, που δραστηριοποιείται στην περιφέρεια.

     Η «Ανθολογία Ποντιακής Ποίησης» είναι ένα έργο που θα συγκινήσει όλους τους Πόντιους, αλλά και κάθε αναγνώστη ή μελετητή, που ενδιαφέρεται να εντρυφήσει στην λαογραφία, την ποντιακή γλώσσα, την ποίηση και τον πολιτισμό του Ποντιακού Ελληνισμού.

     Η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει στο Θερινό Δημοτικό Θέατρο Νάουσας, το Σάββατο 25 Σεπτεμβρίου 2021, στις 7.30 μμ. Την παρουσίαση συνδιοργανώνουν η Εύξεινος Λέσχη Ναούσης-Εθνική Βιβλιοθήκη Αργυρούπολης «Ο Κυριακίδης» και οι εκδόσεις Ανάλεκτο. Θα μιλήσουν οι: Γιώργος Ορδουλίδης, καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής, Άρχων Μαϊστωρ Μ.τ.Χ.Ε. και η Γιώτα Ιωακειμίδου, φιλόλογος, συγγραφέας, ερευνήτρια και διδασκάλισσα της Ποντιακής διαλέκτου. Θα προλογίσει ο Άκις Θωμαΐδης εκδότης και ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης, Φώτης Φανιάδης. Η εκδήλωση γίνεται με την αρωγή του Δήμου Νάουσας.         

ΤΟ ΦΩΣ ΟΤΑΝ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΕΤΑΙ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΚΡΟΓΙΩΡΓΟΥ

Εκδόσεις ΒΑΚΧΙΚΟΝ

Σελ. 69, Οκτώβριος 2019

     Κλείνουμε τις παρουσιάσεις βιβλίων του 2019, με την παρουσίαση του δεύτερου βιβλίου της συγγραφέως, ποιήτριας, αλλά και φωτογράφου Γ. Μακρογιώργου. Είναι μια ποιητική-φωτογραφική συλλογή, που κυκλοφόρησε πριν από δύο περίπου μήνες.

     Η συλλογή της πολυτάλαντης Γεωργίας, περιλαμβάνει τριάντα τέσσερα εξαιρετικής ευαισθησίας και ρυθμού ποιήματα, τα οποία δεν εξαντλούν τη δυναμική τους στην πρώτη ανάγνωση. «Απαιτούν» από τον αναγνώστη, αλλά και τον «υποχρεώνουν», να επιστρέφει ξανά και ξανά, να τα διαβάζει και να ανακαλύπτει κάθε φορά και κάτι διαφορετικό. Το λέω εκ προσωπικής πείρας, αφού στο λίγο χρόνο που έχω το βιβλίο στα χέρια μου, το έχω στο γραφείο μου και το φυλλομετρώ συχνά, κάνοντας στάσεις περισσότερες σε κάποια ποιήματα και λιγότερες σε κάποια άλλα.

     Τη συλλογή συμπληρώνουν είκοσι τέσσερις (+1 στο εξώφυλλο) φωτογραφίες, που απεικονίζουν κάποια αστικά τοπία, αλλά κυρίως τη φύση και τη θάλασσα που απ’ ότι φαίνεται αγαπάει πολύ η ποιήτρια, αλλά και που αποτελεί πηγή έμπνευσης γι’ αυτήν.

     Σας παραθέτω δύο από τα ποιήματα της συλλογής που μου άρεσαν περισσότερο.

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟ ΣΗΜΑΔΙ

Αυτή κι αυτός

με τριαντάφυλλο σημάδι

στο μπράτσο

κλεμμένο από τον ίδιο κήπο

πριν τη γέννα

τυχαία καθισμένοι

δίπλα σε συναυλία

με τα μπράτσα γυμνά

ν’ αγγίζονται

και τις φωνές να σμίγουν

για μια στιγμή

τα μπουμπούκια τους

άνοιξαν ευωδιαστά

κοιτάχτηκαν

όμως τυχαία πάλι

δεν ξανασυναντήθηκαν

ΚΑΜΗΛΑ

Ανεβαίνω το βουνό

ιδρώνοντας.

Ανοίγω τον σάκο τον βαρύ,

στρώνω

καρό τραπεζομάντηλο.

Καταβροχθίζω «στιγμές μαζί».

Καμήλα αν ήμουν

θ’ αποθήκευα στη ράχη

αποθέματα.

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ