ΔΡΟΜΟΙ ΑΠΟ ΨΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ

ΤΖΙΩΡΤΖΙΝΑ ΚΟΥΛΙΕΡΗ

Εκδόσεις ΑΛΔΕ

Σελ. 222, Απρίλιος 2014

     Το δεύτερο μυθιστόρημα της Τ. Κουλιέρη, κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες. Η συγγραφέας, που είναι 19 ετών, το 2011, δημιούργησε αίσθηση, όταν σε ηλικία μόλις 16 ετών, κυκλοφόρησε το πρώτο της βιβλίο με τίτλο «Κάτι Αλλάζει Γύρω Στα 16».

     Τώρα, η συγγραφέας-φοιτήτρια πια-μας περιγράφει την ιστορία της Αλίσια. Μιας κοπέλας ελληνικής καταγωγής, που ζει στο Σιάτλ των ΗΠΑ με την μητέρα της. Στην δευτέρα λυκείου, παίρνει την απόφαση να έρθει στην Ελλάδα-όπου ζει ο πατέρας της- για σπουδές. Πριν φύγει όμως, πρέπει να κλείσει κάποιους «λογαριασμούς» που έχει αφήσει ανοιχτούς. Ένας από αυτούς έχει το όνομα Τάιλερ. Είναι ο «αγαπημένος» της, που όντας εντελώς ανώριμος, δεν της φέρθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Έτσι αποφασίζει να δώσει οριστικό τέλος σ’ αυτή την –και λίγο παιδιάστικη- σχέση. «Γαλήνη, ηρεμία, ελευθερία… επιτέλους δικαίωση. Με αυτά τα λόγια η Αλίσια έδωσε ένα τέλος σε όσα τη βασάνιζαν καιρό, παίρνοντας μια και καλή την απόφαση να ξεχάσει την ιστορία της με τον Τάιλερ».

     Η Αλίσια, από την παιδική της ηλικία, έρχεται τακτικά στην Ελλάδα. Και πάντα, ταξιδεύει στη Σαντορίνη, που είναι το πατρογονικό νησί. Εκεί έπαιζε συχνά με το Νίκολας, ένα παιδί λίγα χρόνια μεγαλύτερό της, αλλά με την πάροδο των ετών, έχασε ο ένας τα ίχνη του άλλου. Το καλοκαίρι όμως που μεσολάβησε μεταξύ δευτέρας και τρίτης λυκείου, ξαναβρίσκει τον παιδικό της φίλο, που δεν είναι πια παιδί, αλλά ένας ωραίος, νέος άντρας. Ερωτεύονται ο ένας τον άλλο και φεύγουν για το Σιάτλ, η Αλίσια για να τελειώσει το σχολείο και ο Νίκολας, να κάνει ένα μεταπτυχιακό στο εκεί πανεπιστήμιο. Ζουν σχετικά κοντά και συναντιούνται συχνά. Όλα μοιάζουν να πηγαίνουν καλά στη σχέση τους, αλλά η Αλίσια ενδόμυχα δεν είναι εντελώς σίγουρη. Αγαπάει το Νίκολας και ξέρει ότι και αυτός την αγαπάει, αλλά νοιώθει ότι υπάρχουν κάποιες σκοτεινές πλευρές στην οικογενειακή του ζωή, που ο ίδιος «φροντίζει» να μένουν στο σκοτάδι και να μην αποτελούν αντικείμενο μεταξύ τους συζητήσεων. Αυτό της κινεί την περιέργεια και της δημιουργεί ανησυχίες. Μια μέρα του πρότεινε να βγουν, αλλά αυτός αρνήθηκε γιατί έπρεπε να τελειώσει μια εργασία για το μεταπτυχιακό του. Η Αλίσια, βγήκε με τις φίλες της για να πάνε στον κινηματογράφο. Έκπληκτη σε ένα σταυροδρόμι, είδε από μακριά το Νίκολας να μιλά έντονα με μια μεσήλικη γυναίκα, σα να καυγάδιζαν. Η εμπιστοσύνη της, που τη θεωρούσε βασικό πυλώνα σε μια σχέση κλονίστηκε. Οι συνέπειες θα είναι πολύπλευρες και η λύση θα δοθεί στην Αθήνα. Μια λύση που θα συνταράξει όλους τους πρωταγωνιστές της ιστορίας αυτής.

     Το μυθιστόρημα, μας δίνει από μια νεανική οπτική, την πορεία των εφήβων προς την ενηλικίωση. Την πορεία προς την είσοδό τους στον κόσμο των «μεγάλων». Έναν κόσμο που συχνά θέλουν να αλλάξουν, αλλά τους τίθενται πολλά εμπόδια. Γι’ αυτό είναι αφιερωμένο «σε όσους ακολουθούν τα όνειρά τους, σε όσους παλεύουν γι’ αυτά που θεωρούν σπουδαία, σε εκείνους που υπομένουν κι επιμένουν…». 

     Ωραίο εύρημα είναι το ότι πολλά κεφάλαια, έχουν τους τίτλους τραγουδιών. Έτσι μπορεί ο αναγνώστης, να δημιουργήσει το soundtrack του βιβλίου. 

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ

ΣΥΛΛΟΓΗ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ

Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

Σελ. 238, Μάρτιος 2014

     Μια πολύ καλή συλλογή 24 διηγημάτων ελλήνων συγγραφέων με θέμα το βιβλίο, τις ιστορίες του και τη σχέση που αναπτύσσει ο αναγνώστης με αυτό, περιλαμβάνει ο τόμος «Ιστορίες βιβλίων», που επιμελήθηκε ο Νίκος Χρυσός. Τα καλογραμμένα διηγήματα ανήκουν σε διάφορα λογοτεχνικά είδη, πράγμα που συγκαταλέγεται στα θετικά της συλλογής, αφού εκτός από τη διαφορετικότητα στο ύφος και στη γραφή, υπάρχει και ποικιλομορφία  στη θεματολογία.

     Ένας άντρας, ανακαλύπτει υπό περίεργες συνθήκες, το βιβλίο ενός άγνωστου συγγραφέα, οι ιστορίες του οποίου εξελίσσονται διαφορετικά σε κάθε ανάγνωση. «Οι ιστορίες άρχιζαν με παρόμοιο τρόπο αλλά εξελίσσονταν διαφορετικά απ’ ότι την προηγούμενη φορά που τις είχα διαβάσει, χωρίς όμως αυτό να μειώνει την απόλαυση που μου πρόσφερε η ανάγνωσή τους. Αντιθέτως κάθε φορά μου άρεσαν περισσότερο». (Ιστορίες με άλλο τέλος-Λ. Γιαννακουδάκης).

     Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, μια μονήρης συγγραφέας, βλέπει τα παιδικά παιχνίδια να ζωντανεύουν και ακούει τους ήρωες των βιβλίων να της απευθύνουν το λόγο. (Το γράμμα που λείπει-Ε. Γκίκα).

     Μια αιωνόβια βιβλιοθηκονόμος, αναθέτει στον εγγονό της να βρει ένα βιβλίο του αγαπημένου της συγγραφέα Μ. Β. Μονταλμπάν, γιατί πιστεύει πως στο μοναδικό βιβλίο του, που δεν έχει στη βιβλιοθήκη της, είχε διαβάσει μια φράση και ήθελε να βεβαιωθεί επειδή «ήταν τόσο παθιασμένη με τα βιβλία, που θα έσκαγε έτσι και δεν το έβρισκε». (Ζωντανή βιβλιοθήκη-Αλ. Γραμματικός).

     Ένας συγγραφέας που ένα βράδυ η έμπνευση δεν θα του κάνει τη χάρη να τον επισκεφθεί, πηγαίνει σε ένα μπαρ. Εκεί  γνωρίζει έναν άντρα, ο οποίος του αφηγείται μια ιστορία, που θα κάνει να καταρρεύσουν κάποιες βεβαιότητές του. (Μια βραδιά στη μπάρα-Σ. Δαγλελένης).

     Ένα ατύχημα που συμβαίνει σε μια γνωστή συγγραφέα ενώ επέβαινε σε ένα ταξί, έγινε η αιτία να γραφτεί ένα διήγημα. (Υπάρχουν και καλά παιδιά-Ε. Ιντζέμπελης).

     Μια νεαρή γυναίκα ελπίζει ότι θα γνωρίσει-επιτέλους- τον αγαπημένο της συγγραφέα, αλλά οι ελπίδες της διαψεύδονται. Και είναι και παραμονή Χριστουγέννων… (Ηγεμονία Του Κενού-Σ. Κάββαλου).

     Μια έφηβη που αναστατώνεται από ένα βιβλίο, διαβάζει στον τυφλό παππού της. Χρόνια μετά, έμαθε ότι έπασχε και από άνοια. Όμως εκείνη ήξερε «ότι ο παππούς καταλάβαινε και συμμετείχε». (Βιβλιοφιλία-Μ. Καρδάτου).

     Μια κοπέλα που εκδήλωσε ταλέντο στη συγγραφή, γράφει ακατάπαυστα για να κερδίσει την εύνοια του πατέρα της και όταν μεγαλώνει γράφει βιβλία. «Γιατί ένιωθα ανασφάλεια με τους ανθρώπους και νόμιζα πως με τα βιβλία μου θα τους έδενα με μάγια… Κι έτσι θα κέρδιζα τον θαυμασμό και την αγάπη τους…». (Τα μάγια των βιβλίων-Κ. Καριζώνη).

     Ένας επίδοξος συγγραφέας, αποφασίζει να εμπλουτίσει το λεξιλόγιό του, με αποτέλεσμα να αποκτήσει εξάρτηση από τις λέξεις, τις εκφράσεις και το νόημα που κρύβουν. (Ο… συγγραφέας-Μ. Κέντρου Αγαθοπούλου).

     Το χειρόγραφο του διάσημου συγγραφέα Σιοφάν, φτάνει στα χέρια του παλαιοβιβλιοπώλη Φο, που δεν φημίζεται για την εξυπνάδα του. Όμως, στην προσπάθειά του να προφυλάξει το χειρόγραφο από τα αδιάκριτα βλέμματα, κάνει την πιο έξυπνη κίνηση της ζωής του. (Ένα αιρετικό χειρόγραφο-Μ. Κουγιουμτζή).

     Ένας αλαζόνας πεζογράφος, αδυνατεί να αντιληφθεί ότι το «ταλέντο» και η «αυθεντία» του, δεν είναι παρά δημιουργήματα της φαντασίας του. (Νόμπελ-Ν. Κουνενής).

     Η Σκιαδενή αποτελεί το αντικείμενο του πόθου και η ανατροπή στο διήγημα αυτό, έρχεται κυριολεκτικά, στην τελευταία αράδα!! (Σελιδοδείκτης από μαλλιά-Ελ. Μαρούτσου).

     «…εκατοντάδες, χιλιάδες παλιά βιβλία», συντροφεύουν έναν άντρα, στα ταξίδια του ταραγμένου του μυαλού. (Τα σκοτάδια-Β. Μπέκας).

     «Ήθελα να γράψω μια ιστορία που να περιέχει όλες τις ιστορίες. Όσες πέρασαν, όσες τώρα ξετυλίγουν τα κουβάρια τους, όσες θα ‘ρθουν. Κι ακόμα, τις ιστορίες που υπήρξαν μονάχα στη φαντασία. Τις ιστορίες που κι αυτή ακόμα η φαντασία απέρριψε και όσες αγνοεί». (Όλες οι ιστορίες-Οικιακός Ωκεανός-Μ. Ξυλούρη).

     Ο έγκλειστος στο δωμάτιο άντρας, καταδυναστεύεται από τις λέξεις και για να απαλλαγεί από τα βάσανά του, θα πρέπει να τις εξαντλήσει, όπως του λέει ο μυστηριώδης επισκέπτης. (Απουσία στο παρόν-Ε. Σακκάς).

     Κατά τη διάρκεια της ολιγοήμερης κράτησής του σε κελί στα σύνορα Αφγανιστάν-Πακιστάν, ένας άντρας, συγχέει την πραγματικότητα με τις περιπέτειες των ηρώων δύο βιβλίων, που βρήκε κάτω απ’ το στρώμα του κρεβατιού. (Το ταξίδι-Θ. Σκρουμπέλος).

     Ο συγγραφέας και η πόρνη συναντιούνται ένα βράδυ στο πάρκο. Αυτός βρίσκεται εκεί γιατί δεν μπορεί να ξεκινήσει να γράψει το βιβλίο του. Αυτή γιατί την έδιωξαν από τη δουλειά. Αυτό που συμβαίνει ανάμεσά τους όμως, δεν μπορούν να το διαχειριστούν. Χωρίζουν ελπίζοντας πως θα ξανασυμβεί και πως θα είναι αρκετά δυνατοί για να το αντέξουν. (Το τελευταίο μυθιστόρημα-Α. Σταυράτης).

     Μια 34χρονη γυναίκα, βρίσκει σε μια Έκθεση Βιβλίου, τον αγαπημένο της ήρωα. Τον αργοναύτη Ιάσονα. (Ιάσονας-Κ. Τασσοπούλου).

     Ένας στριφνός βιβλιοπώλης, έχει αληθινό πάθος με τα βιβλία. «θεωρούσε τα βιβλία ότι πιο σημαντικό σ’ αυτόν τον κόσμο…». Τόσο που καταντούν μια «φυλακή» που δεν τον αφήνει να απολαύσει την πραγματική ζωή. (Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα βιβλία-Β. Τζανακάρη).

     Ο νεαρός συγγραφέας πού ήρθε στην Αθήνα από το χωριό του για να μπορέσει να πραγματοποιήσει το όνειρό του, πιστεύει ότι βρήκε την ευκαιρία εκεί που δεν το περίμενε. (Ο πρωτοεμφανιζόμενος-Γ. Φαρσάρης).

     Η αγάπη τους για τον Πόε, δρα ως καταλύτης για να γνωριστούν δύο άνθρωποι, με τραγικά όμως αποτελέσματα. (Ευλαλία-Φ. Φιλίππου).

     Ένα αρχοντικό εξάπτει την περιέργεια των περιοίκων, αφού φαίνεται ότι κατοικείται μόνο μια μέρα το χρόνο. Η λύση του μυστηρίου όμως, είναι πολύ απλή. (Το μυστήριο της οδού Τσεβά-Σ. Χριστόπουλος).

     Τέλος, ο ήρωας του τελευταίου διηγήματος, μετά τη βόλτα του στο «παζάρι» παλαιών βιβλίων, ανακαλεί μνήμες της παιδικής ηλικίας και των πρώτων του αναγνώσεων. (Τα Λαλάκια-Ν. Χρυσός).

     Το εξαιρετικό βιβλίο, συμπληρώνουν εικόνες –που παραπέμπουν σε μια άλλη εποχή- του Φ. Παπανικολάου, κατατοπιστικά βιογραφικά σημειώματα των συγγραφέων καθώς κι ένας πρόλογος του επιμελητή της έκδοσης.

     

ΧΑΛΚΙΝΟ ΓΕΝΟΣ

ΜΑΡΙΑ ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗ

Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ

Σελ. 625, Νοέμβριος 2013

     Θέλω να το πω από την αρχή. Να ξεκαθαρίσω τη θέση μου: θεωρώ το «Χάλκινο Γένος» μεγάλο βιβλίο. Και δεν εννοώ φυσικά σε όγκο (αν και είναι και σε όγκο, αφού αποτελείται από 625 πυκνογραμμένες σελίδες). Εννοώ σε αξία.

     Είναι η ιστορία μιας οικογένειας που ξεκινά από την Αμιένη για να καταλήξει στην Κεφαλονιά. Ο γενάρχης της οικογένειας, είναι ένας φτωχός ιππότης, ο Φραγκίσκος, που ξεκίνησε από την Αμιένη, συμμετέχοντας σε αυτό που στην Ιστορία είναι γνωστό ως η 4^η Σταυροφορία. Όταν οι «σταυροφόροι» εισέβαλαν στην Πόλη, θα «αρπάξει» την Ελένη, κόρη μιας εύπορης οικογένειας, η οποία στην αναστάτωση της πάλης, θα σκοτώσει τον πατέρα της. Από τότε ο θρύλος, θέλει μια κατάρα να βαραίνει την οικογένεια. «Η κατάρα πως Κλάρισσα καμιά δε θα γεννήσει θηλυκό και πως, αν σπάσει η σειρά και κάποια κάνει κόρη, αυτή η κόρη θα σκοτώσει τον πατέρα της κι ύστερα η φαμίλια δεν πρόκειται να ξαναδεί Θεού πρόσωπο ώσπου να σβήσει, με τελευταία μια θυγατέρα άκληρη».

     Ο Φραγκίσκος, το 1217, αφού για λίγα χρόνια έθετε τις υπηρεσίες του σπαθιού του σε όποιον πλήρωνε καλύτερα, κατέληξε στην Κεφαλονιά, που τότε βρισκόταν υπό την κατοχή του Μάγιου Ορσίνι, στο στράτευμα του οποίου είχε υπηρετήσει παλιότερα ο Φραγκίσκος και με τη γενναιότητά του, είχε κερδίσει την εκτίμηση του Ορσίνι. Η υποδοχή ήταν άριστη. «Απ’ τον προστάτη του έλαβε τίτλο και χτήματα ο Φραγκίσκος, μα ήταν κι άξιος στη δούλεψη της γης. Έβαλε αμπέλια που δώσανε ούβα καλή και υπέροχο κρασί, τα εμπορεύτηκε, πλούτισε γρήγορα».

     Οι απόγονοι του Φραγκίσκου, υπήρξανε το ίδιο εργατικοί κι έξυπνοι και έγιναν έτσι οι Κλάρηδες, μια από τις πιο αρχοντικές οικογένειες του νησιού. Γιατί εκτός από τον πλούτο που αύξαιναν οι απόγονοι με την εργατικότητά τους, αλλά και εκμεταλλευόμενοι την εργασία των «σέμπρων», φρόντιζαν να κάνουν και γάμους με κόρες οικογενειών εξίσου πλούσιων και αρχοντικών, πλέκοντας σχέσεις εξουσίας στο νησί.

      Όμως τι θα γίνει με την παλιά κατάρα; Θα σβήσει κάτω από το βάρος των αιώνων ή θα φτάσει κάποια στιγμή που θα επιβεβαιωθεί;

     Πρόκειται για ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα-«έργο εποχής» (όπως το ονομάζει η συγγραφέας του). Δεν ξέρω από πού ν’ αρχίσω. Από τον εξαιρετικά δομημένο μύθο του, τους εκπληκτικά σκιαγραφημένους χαρακτήρες, την ανάπλαση διαφορετικών εποχών, (το μυθιστόρημα διατρέχει οκτώ!! αιώνες), τις μοναδικές περιγραφές τοπίων, πόλεων, χωριών αλλά και κοινωνικών δομών (που μεταβάλλονται αργά, σηματοδοτώντας τη μετατόπιση των πάσης φύσεως εξουσιών και προνομίων), την εξαιρετική γραφή, τις έντεχνα εμβόλιμες λέξεις που δίνουν στο κείμενο την αίσθηση της τοπικής διαλέκτου; Όλα αυτά και άλλα πολλά σε πρώτο επίπεδο, θα ικανοποιήσουν τον απαιτητικό αναγνώστη, που θέλει να απολαύσει μια καλογραμμένη ιστορία. Γιατί για τον πιο «ανήσυχο», που εκτός από τα «εξωτερικά» στοιχεία τον ενδιαφέρει να βρίσκει το κάτι περισσότερο, υπάρχει κι ένα δεύτερο επίπεδο. Στο οποίο, έντεχνα τοποθετημένα μέσα στη ροή του μύθου, θίγονται μια σειρά από θέματα, που λες ότι αν και αφορούν μιαν άλλη εποχή, είναι και σημερινά. Τόσο που προκαλούν κατάπληξη.

     Θα κλείσω με μια παραίνεση. Διαβάστε οπωσδήποτε αυτό το βιβλίο. 

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ

ΑΠΟ ΤΗΝ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ» ΤΟΥ ΦΡΑΝΚΟ

ΣΤΟΝ «ΕΡΑΝΟ» ΤΗΣ ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗΣ (1936-1950)

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ ΧΑΣΙΩΤΗΣ

Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Σελ. 363, Νοέμβριος 2013

     Το βιβλίο του επίκουρου καθηγητή Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Λ. Χασιώτη «Τα Παιδιά Του Εμφυλίου», κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες στη σειρά «Ιστορία Και Πολιτική» των εκδόσεων Εστία.

     Αναφέρεται στο ευαίσθητο ζήτημα του «παιδομαζώματος» και του «παιδοφυλάγματος» όπως επικράτησε να λέγεται η συγκέντρωση των παιδιών, πρωτίστως για ανθρωπιστικούς λόγους, και η απομάκρυνσή τους από περιοχές, όπου είτε εξελίσσονταν μάχες, είτε ο πόλεμος είχε δημιουργήσει συνθήκες (έλλειψη υποδομών, ασφάλειας, τροφίμων κλπ) που έθεταν σε κίνδυνο την υγεία ή και τη ζωή των παιδιών. Βέβαια η συγκέντρωση των παιδιών είτε από τη μια είτε την άλλη παράταξη δεν ήταν μόνο για ανθρωπιστικούς λόγους. «Τα παιδιά αποσπάστηκαν από τις οικογένειές τους για να γλιτώσουν από τα δεινά του πολέμου ή για να αφιερωθούν οι γονείς τους ολόψυχα στον αγώνα, αλλά και για να διαπαιδαγωγηθούν σύμφωνα με τις αντιλήψεις της κάθε πλευράς».

     Στη διάρκεια της έρευνας, ο συγγραφέας αντιλήφθηκε ότι αντίστοιχο ζήτημα, είχε δημιουργηθεί και στον ισπανικό εμφύλιο, ο οποίος μάλιστα προηγήθηκε χρονικά! Έτσι αποφάσισε να ερευνήσει παράλληλα και τις δύο περιπτώσεις, αφού διείδε ότι οι ομοιότητες είναι περισσότερες από τις διαφορές.

     Τα παιδιά που «αυτό που κυρίως συμβόλιζαν ήταν το μέλλον της χώρας, την ελπίδα και τη δύναμη της αναγέννησης, που θα ξεκινούσε από την αρχή την οικοδόμηση του μεταπολεμικού κόσμου», ήταν τα αθώα θύματα του πολέμου. Ξαφνικά, έζησαν τη μεταμόρφωση του κοινωνικού περιβάλλοντος, κάτι που τους επηρέασε αρνητικά και τους δημιούργησε σύγχυση και φόβο, συναισθήματα που επιτείνονταν, όταν υπήρχε απώλεια του ενός ή και των δύο γονέων. Για την προστασία τους, δημιουργήθηκαν η Auxilio Social στην Ισπανία και ο «Έρανος Της Βασίλισσας» στην Ελλάδα. Αντίστοιχα οι Δημοκρατικοί της Ισπανίας και ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, προτίμησαν ή αναγκάστηκαν μετά την ήττα, να μεταφέρουν τα παιδιά στη Σοβιετική Ένωση οι πρώτοι και στις «Λαϊκές Δημοκρατίες» ο δεύτερος. Κάτι που επέτρεψε την Ισπανική και Ελληνική κυβέρνηση να έχουν το κοινό επιχείρημα ότι «οι «κόκκινοι» ή οι «σλαβοκομμουνιστές» είχαν «απαγάγει» τα παιδιά με τη βία και τα είχαν μεταφέρει στο εξωτερικό για να τα «σοβιετικοποιήσουν», να τα κάνουν «πράκτορες του Κρεμλίνου» ή «γενίτσαρους» και στη συνέχεια να τα στείλουν πίσω για να πολεμήσουν και να υπονομεύσουν την ίδια τους την πατρίδα».

     Πρόκειται για μια πλήρη, διαφωτιστική κι αποκαλυπτική (σε κάποιες περιπτώσεις) έρευνα, για ένα θέμα που άφησε ανεξίτηλα σημάδια στις ψυχές των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να αποχωριστούν τις οικογένειές τους, για να μετακινηθούν είτε στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό, αλλά και επέδρασε καταλυτικά στη συλλογική μνήμη των λαών της Ελλάδας και της Ισπανίας. Είναι εμφανές ότι αποτελεί προϊόν κοπιώδους και εξαντλητικής αναζήτησης σε πλήθος αγγλικών, ισπανικών και ελληνικών αρχείων, εφημερίδων, βιβλίων (λογοτεχνικών και ιστορικών) και περιοδικών, ενώ δε λείπουν και οι προσωπικές μαρτυρίες. Βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί τόσο από επιστήμονες ιστορικούς, όσο και από τον κάθε αναγνώστη. 

ΜΙΑ ΖΩΗ ΣΑΝ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

ΑΛΕΚΟΣ ΠΑΠΑΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ

Εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

Σελ. 238, 2013

     Τα ημερολόγια που γράφονται από απλούς, «καθημερινούς» ανθρώπους, όταν συμμετέχουν σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα, έχουν μια ιδιαίτερη αξία. Την αξία του αυτόπτη μάρτυρα, που μπορεί να μην «βλέπει» τη συνολική εικόνα, αλλά παραθέτει τη δική του άποψη για τα γεγονότα. Στα ημερολόγια αυτά, οι ιστορικοί δίνουν μεγάλη προσοχή, αφού μπορούν να αντλήσουν αξιόλογες πληροφορίες και κυρίως λεπτομέρειες.

     Ένα τέτοιο ημερολόγιο είναι το βιβλίο «Μια Ζωή Σαν Μυθιστόρημα». Το κράτησε ο Α. Παπασαραντόπουλος, στη διάρκεια της «θητείας» που κλήθηκε να υπηρετήσει και η οποία κράτησε –με μικρά διαλλείματα- σχεδόν μια 10ετία. Οι πρώτες καταγραφές είναι από τις αρχές του πολέμου του 1940 και οι τελευταίες από τις τελευταίες ημέρες του Εμφύλιου, το 1949. Την έκδοση επιμελήθηκαν δύο ανίψια του. Ο Παναγιώτης Κουτσούκος και ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος, οι οποίοι ανέπτυξαν με το «θείο Αλέκο» μια πιο στενή σχέση.

     Ο «θείος Αλέκος» υπήρξε ιδιαίτερος άνθρωπος. «Ο αξέχαστος θείος Αλέκος, έλαμπε πάντα κεφάτος, ευπροσήγορος, με χιούμορ, απλός και- το κυριότατον- ανοιχτοχέρης!...Ο θείος Αλέκος, ως κερασάκι της τούρτας των χαρισμάτων του, είχε και τούτο: διέθετε μια πλούσια, ονειρεμένη για τα παιδικά μας μάτια, βιβλιοθήκη. Με τη σοφή καθοδήγησή του, εντρύφησα σε αμέτρητα βιβλία τόσο της Ελληνικής όσο και της ξένης λογοτεχνίας. Αυτό το δώρο, εσαεί θα το μνημονεύω ευγνωμόνως». Η ζωή όμως, του έδειξε το σκληρό της πρόσωπο. «Έχασε νωρίς την πολυαγαπημένη του σύζυγο, μετά από μακριά και επώδυνη αρρώστια. Δεν ξαναπαντρεύτηκε, φοβούμενος μην πληγώσει την κόρη του και αφοσιώθηκε στην ανατροφή της».

     Ο Αλέκος Παπασαραντόπουλος γεννήθηκε το 1911 στην Καλαμάτα και πέθανε στην Αθήνα το 1997. Τελείωσε τη Μέση Εμπορική Σχολή στην Καλαμάτα, όπου έμαθε εκτός των άλλων, λογιστικά, Αγγλικά και Γαλλικά. Είχε όμως και άλλα ταλέντα. Ήταν πολύ δυνατός στο γραπτό λόγο, αλλά κι εξαιρετικός μουσικός. Από τα πρώτα «ονόματα» της Φιλαρμονικής της Καλαμάτας, που τότε ήταν εταιρία και πλήρωνε τους μουσικούς. Μυείται στον κομμουνισμό και γίνεται από τα πιο δραστήρια μέλη του ΚΚΕ. Ορισμένα χρόνια όμως αργότερα, μη μπορώντας να ανεχτεί το κλίμα που επικρατεί στο κόμμα, αποχωρεί και προσχωρεί στους τροτσκιστές. Το 1931-32 υπηρετεί τη θητεία του. Το 1933 συγκρούεται με τον πατέρα του –λόγω της πολιτικής του τοποθέτησης- και φεύγει για την Αθήνα. Γνωρίζει τη μελλοντική του σύζυγο και λίγα χρόνια αργότερα, νιόπαντρο, τον βρίσκει η επιστράτευση του 1940. Από το χρονικό αυτό σημείο, παρατίθενται στο βιβλίο σχεδόν αυτούσιες, οι ημερολογιακές του καταγραφές, μέχρι το 1949.

     Τα ημερολόγια, παρότι αφορούν μια περίοδο μαχών και πολέμων, δεν είναι πολεμικά με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Ο πόλεμος, οι μάχες, οι σκοτωμοί, οι αιματοχυσίες, δεν περιγράφονται. Υπάρχουν πίσω από τις λέξεις και δίνουν την τραγική αφορμή στον κάτοχο του ημερολόγιου, να εκφράσει τα αντιπολεμικά του αισθήματα και να κατονομάσει τον καπιταλισμό ως «πατέρα» του πολέμου και των δεινών που αυτός προκαλεί, πρωτίστως στις ασθενέστερες οικονομικά τάξεις. «Τα ημερολόγια του θείου είναι «ζωντανά», εκφράζουν συναισθήματα, φόβους, αγωνίες, σκέψεις, προσδοκίες και την καθημερινότητα, τον παραλογισμό και την τραγικότητα του Πολέμου, ενώ η επίσημη Ιστορία είναι, ως οφείλει να είναι, ακριβής, λεπτομερής, απρόσωπη και ψυχρή».

     Το βιβλίο συμπληρώνουν πολλές φωτογραφίες και οκτώ αντιπροσωπευτικά διηγήματα που έγραψε ο Α.Π., κάποια από τα οποία περιλαμβάνονται στη συλλογή «Κύκνειο Άσμα Στο Μέτωπο» (εκδόσεις Παρατηρητής).

     Θα κλείσω παραθέτοντας ένα απόσπασμα από την εισαγωγή που αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό την εντύπωση που αποκόμισα διαβάζοντας το βιβλίο: «Αξίζει να διαβαστεί. Δεν νομίζω να υπάρχουν παρόμοια απλά, αγνά, αληθινά, ανεπιτήδευτα και «ανθρώπινα» πολεμικά ημερολόγια…».

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΕΜΟΙΑΖΕ ΜΕ ΔΟΛΟΦΟΝΟ

MATTI RONKKA

Μετάφραση ΜΑΡΙΑ ΜΑΡΤΖΟΥΚΟΥ

Εκδόσεις ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Σελ. 214, Νοέμβριος 2013

     Το πρώτο από τα έξι βιβλία με ήρωα τον ιδιωτικό ντετέκτιβ Βίκτορ Κάρπα, πρώην σοβιετικό αθλητή, προπονητή και κατάσκοπο, τον «άνθρωπο που μοιάζει με δολοφόνο»-χαρακτηρισμό που απέκτησε όταν υπηρετούσε στις ειδικές δυνάμεις του Κόκκινου στρατού-σας παρουσιάζω σήμερα. «Στο στρατό μου έλεγαν: «Κορνοστάγιεφ, μοιάζεις με δολοφόνο». Εγώ νόμιζα πως ήμουν μάλλον ευχάριστος τύπος, στο στρατό όμως λένε γενικά ανοησίες. Εκ των υστέρων κατάλαβα τι εννοούσαν οι αξιωματικοί. Πολλοί παθαίνουν κρίσεις πανικού όταν πιέζονται κι αυτό φαίνεται στο πρόσωπό τους. Εγώ όχι. Νιώθω την αδρεναλίνη να βράζει, το φόβο, τις σκέψεις μου να τρέχουν. Συγχρόνως όμως, η σκέψη μου καθαρίζει, το μυαλό μου παίρνει στροφές και το πρόσωπό μου παγώνει».

     Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, λόγω της φινλανδικής του καταγωγής κι επειδή γνώριζε τη γλώσσα, μετοίκησε στη Φινλανδία. Κι ενώ Ρώσοι και Φιλανδοί θέλουν να χρησιμοποιήσουν τις υπηρεσίες του, σε δουλειές που δεν είναι εντελώς νόμιμες, ούτε εντελώς παράνομες, ο ίδιος νιώθει ξένος και άπατρις κι ενεργεί με βάση το δικό του ηθικό κώδικα.

«Ποια είναι τα όρια της ηθικής και του ορθού; Πότε ξεπερνιούνται; Εγώ δεν σκοτώνω ούτε βασανίζω ούτε ληστεύω, αλλά δέχομαι να μπλεχτώ σε μια υπόθεση, όπου κάποιο κράτος ή κάποιος πλούσιος χάνει λίγο κι εγώ βγάζω το ψωμί μου. Και τη νύχτα κοιμάμαι ήσυχος. Τελεία».

     Ένα πρωί δέχτηκε την επίσκεψη του παλαιοβιβλιοπώλη Άαρνε Λάρσον, ο οποίος του ανέθεσε να βρει την εξαφανισμένη εδώ και μερικές ημέρες εσθονή σύζυγό του Σίριε, κάτι που αρχικά θεωρεί συνηθισμένη κι εύκολη δουλειά. «Είχα φανταστεί πως θα έβρισκα τα ίχνη της με μερικές ερωτήσεις, έπειτα θα την έφερνα πίσω στο σπίτι της και θα ‘στελνα στον Λάρσον το λογαριασμό: δέκα χιλιάρικα συν ΦΠΑ συν τα έξοδα».

     Ωστόσο η υπόθεση της Σίριε είναι μεγαλύτερη και πολύ διαφορετική απ’ όσο αρχικά δείχνει. Η αναζήτηση του Βίκτορ διαταράσσει τους κύκλους και τις ισορροπίες διάφορων αδίστακτων μαφιόζων που δρουν και στις δύο πλευρές των συνόρων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και θέτει σε κίνδυνο κάποιες «δουλειές» που ετοιμάζουν. Βρίσκεται μπλεγμένος στις «υποθέσεις» Εσθονών λαθρεμπόρων και Ρώσων κατασκόπων, που κανείς δεν ξέρουν για ποιους δουλεύουν πραγματικά και όπου οι λέξεις «φίλος» και «εχθρός» είτε δεν υπάρχουν, είτε έχουν διαρκώς μεταβαλλόμενη σημασία.

     Μια καλογραμμένη αστυνομική ιστορία που δίνει στον συγγραφέα μια πρώτης τάξης ευκαιρία, να μας «συστήσει» τον συμπαθέστατο ήρωά του και να μας παρουσιάσει ένα αναλυτικό ψυχογράφημά του. 

ΣΙΩΠΗΛΗ ΠΕΤΡΑ

ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΑΜΑΝΑΤΙΔΟΥ

Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ

Σελ. 430, Ιανουάριος 2014

     Το βιβλίο που σας παρουσιάζω σήμερα, δεν είναι καινούριο. Κυκλοφόρησε το 2007, αλλά τώρα επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

     Τον Ιούνιο του 1981, η Ίρια Φλεριανού, παίρνει το πτυχίο της Φιλοσοφικής Σχολής από το πανεπιστήμιο της Αθήνας. Την ημέρα της αποφοίτησης, την καλεί στο γραφείο του, ένας καθηγητής της, ο Παντελής Έξαρχος-με τον οποίο λίγο-πολύ είναι «τσιμπημένες» οι περισσότερες φοιτήτριες της σχολής-για να μιλήσουν για το διδακτορικό της. Εκεί ο καθηγητής της, της μιλάει εξαιρετικά κολακευτικά για τα γραπτά της. Παράλληλα της προτείνει να συμμετάσχει ως βοηθός του, σε μια ανασκαφή που θα πραγματοποιήσει σε ένα μικρό νησί του νοτίου Αιγαίου. Η Ίρια δέχτηκε χωρίς δεύτερη σκέψη την τιμητική πρόταση του καθηγητή της και μαζί με την υπόλοιπη ομάδα, αναχώρησαν για το νησί. Όμως πίσω της, άφησε κάποιες «εκκρεμότητες». Η μια από αυτές έχει το όνομα Αλέξης. Είναι ο φίλος της, εδώ και κάποιους μήνες, και η Ίρια τον εγκαταλείπει σε μια δύσκολη στιγμή, αφού εκείνος ετοιμάζεται να παρουσιαστεί ως νεοσύλλεκτος σε στρατόπεδο της Κορίνθου. Μια άλλη «εκκρεμότητα» είναι η μητέρα της. Η οποία, μετά το γάμο της άλλη της κόρης, της Αλεξάνδρας και την εγκατάστασή της στη Βενετία, έχει «κρεμαστεί» πάνω της και της ζητά συνεχώς να επιστρέψει μόλις τελειώσει τις σπουδές της, για να αναλάβει την ξενοδοχειακή επιχείρηση που τους άφησε κληρονομιά ο πατέρας της. Η ίδια έλεγε ότι είχε κουραστεί πια και δεν άντεχε άλλο.

     Δυστυχώς για την ομάδα του καθηγητή Έξαρχου, οι πρώτες ανασκαφές δεν πήγαν τόσο καλά. Τα ευρήματα ήταν μάλλον κατώτερα των προσδοκιών. «Ένας μικρός οικισμός με σπίτια σε ακανόνιστη προσθετική διάταξη που διαχωρίζονταν μεταξύ τους από στενά μονοπάτια. Ο περίβολος με τις ακατέργαστες πέτρες και τους τέσσερις πυργίσκους. Υπολείμματα σαλιγκαριών και αχινών, οστέινες βελόνες, αγκίστρια, αμφορείς από τραχύ σκουρόχρωμο πυλό στις αυλές».

     Όμως, αντίθετα από τα ευρήματα, εντυπωσιακές είναι οι ανατροπές που θα σηματοδοτήσει η επίσκεψη της ανασκαφικής ομάδας στο νησί, στις ζωές πολλών ανθρώπων: ντόπιων και «ξένων». Ανατροπές που θεωρώ καλό να μην αναφέρω, γιατί αν το κάνω, θα αφαιρέσω ένα μεγάλο μέρος των εκπλήξεων που περιμένουν τον αναγνώστη.

     Ένα καλογραμμένο βιβλίο, στο οποίο με εντυπωσίασαν οι κεντρικοί χαρακτήρες του και ιδιαίτερα η εξαιρετική περιγραφή των ψυχολογικών τους διαδρομών και μεταπτώσεων.